भविष्यपुराण
The Chariot of the Sun1.52.13-21
330 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.52.13-21
देवनागरी

संवत्सरस्यावयवैः कल्पितानि यथाक्रमम् । नाभ्यस्तिस्रस्तु चक्रस्य त्रयः कालाः प्रकीर्तिताः
आराः पञ्चर्तवस्तस्य नेम्यः षडृतवः स्मृताः । रथवेदी स्मृते तस्य अयने दक्षिणोत्तरे
मुहूर्ता इषवस्तस्य शम्याश्चास्य कलाः स्मृताः । तस्य काष्ठाः स्मृताः कोणा अक्षदण्डः क्षणाः स्मृताः
निमेषाश्चास्य कर्षाः स्यादीषादण्डो लवाः स्मृताः । रात्रिर्वरूथो धर्मोऽस्य ध्वज ऊर्ध्वं प्रतिष्ठितः
युगाक्षिकोटी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ । अश्वरूपाणि च्छन्दांसि वहन्ते वामतो धुरम्
गायत्री चैव त्रिष्टुप् च जगत्यनुष्टुबेव च । पङ्क्तिश्च बृहती चैव उष्णिगेव तु सप्तमी
चक्रमक्षनिबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः । सहचक्रो भ्रमत्यक्षः स चाक्षो भ्रमति ध्रुवे
अक्षः सहैव चक्रेण भ्रमतेऽसौ ध्रुवे स्थितः । एवमक्षवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु
तथा संयोगभावेन संसिद्धो भास्करो रथः । तेन चासौ रविर्देवो नभः संसर्पते सदा

लिप्यंतरण (IAST)

saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpitāni yathākramam | nābhyastisrastu cakrasya trayaḥ kālāḥ prakīrtitāḥ
ārāḥ pañcartavastasya nemyaḥ ṣaḍṛtavaḥ smṛtāḥ | rathavedī smṛte tasya ayane dakṣiṇottare
muhūrtā iṣavastasya śamyāścāsya kalāḥ smṛtāḥ | tasya kāṣṭhāḥ smṛtāḥ koṇā akṣadaṇḍaḥ kṣaṇāḥ smṛtāḥ
nimeṣāścāsya karṣāḥ syādīṣādaṇḍo lavāḥ smṛtāḥ | rātrirvarūtho dharmo'sya dhvaja ūrdhvaṃ pratiṣṭhitaḥ
yugākṣikoṭī te tasya arthakāmāvubhau smṛtau | aśvarūpāṇi cchandāṃsi vahante vāmato dhuram
gāyatrī caiva triṣṭup ca jagatyanuṣṭubeva ca | paṅktiśca bṛhatī caiva uṣṇigeva tu saptamī
cakramakṣanibaddhaṃ tu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ | sahacakro bhramatyakṣaḥ sa cākṣo bhramati dhruve
akṣaḥ sahaiva cakreṇa bhramate'sau dhruve sthitaḥ | evamakṣavaśāttasya sanniveśo rathasya tu
tathā saṃyogabhāvena saṃsiddho bhāskaro rathaḥ | tena cāsau ravirdevo nabhaḥ saṃsarpate sadā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नाभ्यस्तिस्रस्तु चक्रस्य त्रयः कालाः प्रकीर्तिताःnābhyastisrastu cakrasya trayaḥ kālāḥ prakīrtitāḥ«три ступицы колеса — три времени возглашаются,; ступицытри колеса три времени возглашённые
आराः पञ्चर्तवस्तस्य नेम्यः षडृतवः स्मृताःārāḥ pañcartavastasya nemyaḥ ṣaḍṛtavaḥ smṛtāḥспицы его — пять времён года, ободья помнятся шестью временами года; спицы пятьвремёнгода его ободья шестьвремёнгода помнимые
रथवेदी स्मृते तस्य अयने दक्षिणोत्तरेrathavedī smṛte tasya ayane dakṣiṇottare«площадкою колесницы помнятся его два пути — южный и северный; колесницыплощадка помнимые его двапути южныйсеверный
रात्रिर्वरूथो धर्मोऽस्य ध्वज ऊर्ध्वं प्रतिष्ठितःrātrirvarūtho dharmo'sya dhvaja ūrdhvaṃ pratiṣṭhitaḥ«ночь — его облучок, дхарма — знамя, водружённое вверх; ночь облучок дхарма его знамя вверх водружённое
युगाक्षिकोटी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौyugākṣikoṭī te tasya arthakāmāvubhau smṛtau«два конца оси при ярме — оба помнятся пользою и желанным; ярмоосиконцы те его пользажеланное оба помнимые
गायत्री चैव त्रिष्टुप् च जगत्यनुष्टुबेव चgāyatrī caiva triṣṭup ca jagatyanuṣṭubeva ca«гаятри, и триштубх, и джагати, и ануштубх,; гаятри триштубх джагати ануштубх же
चक्रमक्षनिबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितःcakramakṣanibaddhaṃ tu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ«колесо привязано к оси, а ось закреплена на Дхруве; колесо осипривязанное Дхруве ось закреплённая
अनुवाद

«„И вот эти части колесницы Солнца устроены по порядку из членов года: три ступицы колеса — три времени возглашаются; спицы его — пять времён года, ободья помнятся шестью временами года. Площадкою колесницы помнятся его два пути — южный и северный; мухурты — его стрелы, а калы помнятся его чеками; каштхи помнятся его углами, кшаны помнятся осевым шестом; нимеши — его тяги, лавы помнятся дышловым шестом. Ночь — его облучок, дхарма — знамя, водружённое вверх; два конца оси при ярме — оба помнятся пользою и желанным. Размеры в облике коней везут дышло слева: гаятри, и триштубх, и джагати, и ануштубх, и панкти, и брихати, и ушних — седьмая. Колесо привязано к оси, а ось закреплена на Дхруве; вместе с колесом вращается ось, и та ось вращается на Дхруве. Ось вместе с колесом вращается, будучи утверждена на Дхруве; таково по власти оси устроение той колесницы. И так, по способу сопряжения, слажена колесница Солнца, и ею тот бог Солнце всегда движется по небу“».

संस्करण

22add186ea79 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 9:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से