भविष्यपुराण
The Wheel of Lights2.4.31-36
1219 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 2.4.31-36
देवनागरी

रात्रिंदिवं विजानीयाज्ज्योतिश्चक्रे प्रतिष्ठितम् ॥ उदयास्तमनं नास्ति नक्षत्राणां विशेषतः
यन्नक्षत्रे च यो देशः स तेषामुदयः स्मृतः ॥ तत्रास्तो जीवशुक्राणां सूर्यादीनां च सर्वशः
तदा काले नियोक्तव्या भार्गवास्तादिकी क्रिया ॥ सूर्यः सोमो बुधश्चंद्रो भार्गवश्चैव शीघ्रकः
दक्षिणायनमास्थाय यदा चरति रश्मिमान् ॥ तदा सर्वग्रहाणां स सूर्योधस्तात्प्रसर्पति
विस्तीर्णमंडलं कृत्वा तस्योर्ध्वे चरते शशी ॥ नक्षत्रमंडलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति
नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः ॥ चन्द्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं चंद्रादूर्ध्वं शनैश्चरः

लिप्यंतरण (IAST)

rātriṃdivaṃ vijānīyājjyotiścakre pratiṣṭhitam || udayāstamanaṃ nāsti nakṣatrāṇāṃ viśeṣataḥ
yannakṣatre ca yo deśaḥ sa teṣāmudayaḥ smṛtaḥ || tatrāsto jīvaśukrāṇāṃ sūryādīnāṃ ca sarvaśaḥ
tadā kāle niyoktavyā bhārgavāstādikī kriyā || sūryaḥ somo budhaścaṃdro bhārgavaścaiva śīghrakaḥ
dakṣiṇāyanamāsthāya yadā carati raśmimān || tadā sarvagrahāṇāṃ sa sūryodhastātprasarpati
vistīrṇamaṃḍalaṃ kṛtvā tasyordhve carate śaśī || nakṣatramaṃḍalaṃ kṛtsnaṃ somādūrdhvaṃ prasarpati
nakṣatrebhyo budhaścordhvaṃ budhādūrdhvaṃ tu bhārgavaḥ || candrastu bhārgavādūrdhvaṃ caṃdrādūrdhvaṃ śanaiścaraḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
उदयास्तमनं नास्ति नक्षत्राणां विशेषतःudayāstamanaṃ nāsti nakṣatrāṇāṃ viśeṣataḥ**нет у созвездий, собственно, ни восхода, ни захода**; восходзаход нет созвездий собственно
यन्नक्षत्रे च यो देशः स तेषामुदयः स्मृतःyannakṣatre ca yo deśaḥ sa teṣāmudayaḥ smṛtaḥ**какая страна в каком созвездии — то и помянуто их восходом**; вкакомсозвездии какаястрана то их восход помянутый
दक्षिणायनमास्थाय यदा चरति रश्मिमान्dakṣiṇāyanamāsthāya yadā carati raśmimān**когда, вступив на южный путь, движется Лучистый**; южныйпуть вступив когда движется Лучистый
तदा सर्वग्रहाणां स सूर्योधस्तात्प्रसर्पतिtadā sarvagrahāṇāṃ sa sūryodhastātprasarpati**тогда тот Сурья ползёт ниже всех планет**; тогда всехпланет тот Сурья ниже ползёт
विस्तीर्णमंडलं कृत्वा तस्योर्ध्वे चरते शशीvistīrṇamaṃḍalaṃ kṛtvā tasyordhve carate śaśī**сотворив широкий круг, выше него движется месяц**; широкийкруг сотворив еговыше движется месяц
नक्षत्रमंडलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पतिnakṣatramaṃḍalaṃ kṛtsnaṃ somādūrdhvaṃ prasarpati**весь круг созвездий ползёт выше Сомы**; созвездийкруг весь Сомывыше ползёт
अनुवाद

«„Ночь и день да разумеет [тот, кто] в круге светил утверждён. Нет у созвездий, собственно, ни восхода, ни захода: какая страна в каком созвездии — то и помянуто их восходом. Там же и заход Юпитера и Шукры, и Сурьи с прочими, целиком. Тогда, ко времени, надлежит творить Бхаргавово и прочее действо. Сурья, Сома, Будха, Чандра и Бхаргава скорый. Когда, вступив на южный путь, движется Лучистый, — тогда тот Сурья ползёт ниже всех планет. Сотворив широкий круг, выше него движется месяц; весь круг созвездий ползёт выше Сомы. Выше созвездий — Будха, выше Будхи — Бхаргава; выше Бхаргавы — Чандра, выше Чандры — Шанайшчара“».

संस्करण

96c3e373dc98 · प्रकाशित 20 अग॰ 2026, 1:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से