तस्माच्छनैश्चरादूर्ध्वं ततः सप्तर्षिमंडलम् ॥ ऋषीणां चैव सप्तानां ध्रुवश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः
कालचक्रमये चक्रे सूर्यो भवति सर्वदा ॥ राश्यर्दे्धेषु गतिर्यत्र तिथीनां च तिथौ स्मृता
स्तंभते चरते शीघ्रं ह्रासे चापि दिनक्षयः ॥ पादास्तं चापि शुक्रस्य महास्तं तत्र दृश्यते
पादास्ते पक्षमात्रं स्यान्महास्ते याममात्रकम् ॥ चक्रे पक्षार्धमासः स्यादतिचारोऽष्टवासरान्
न गण्यते देशभेदे नक्षत्रेण च गण्यते ॥ बाल वृद्धस्तु शुक्रस्य देशस्थे वा गणस्य च
बाल्यवार्द्ध्ये क्षत्रियस्य न गण्येते सदा बुधैः ॥ पादादूर्ध्वं महास्तस्य वैश्यस्य द्विजस त्तमाः
शेषार्धं भार्गवास्तस्य शूद्राणामथ गर्हितम् ॥ अभिचारे च चक्रे च न शूद्रस्य विधीयते
वर्जयेद्वासरान्सप्त इति चाथर्वणी श्रुतिः
tasmācchanaiścarādūrdhvaṃ tataḥ saptarṣimaṃḍalam || ṛṣīṇāṃ caiva saptānāṃ dhruvaścordhvaṃ vyavasthitaḥ
kālacakramaye cakre sūryo bhavati sarvadā || rāśyarde्dheṣu gatiryatra tithīnāṃ ca tithau smṛtā
staṃbhate carate śīghraṃ hrāse cāpi dinakṣayaḥ || pādāstaṃ cāpi śukrasya mahāstaṃ tatra dṛśyate
pādāste pakṣamātraṃ syānmahāste yāmamātrakam || cakre pakṣārdhamāsaḥ syādaticāro'ṣṭavāsarān
na gaṇyate deśabhede nakṣatreṇa ca gaṇyate || bāla vṛddhastu śukrasya deśasthe vā gaṇasya ca
bālyavārddhye kṣatriyasya na gaṇyete sadā budhaiḥ || pādādūrdhvaṃ mahāstasya vaiśyasya dvijasa ttamāḥ
śeṣārdhaṃ bhārgavāstasya śūdrāṇāmatha garhitam || abhicāre ca cakre ca na śūdrasya vidhīyate
varjayedvāsarānsapta iti cātharvaṇī śrutiḥ
«„Оттуда, выше Шанайшчары, — круг семи провидцев; а выше семи провидцев утверждён Дхрува. В колесе, из колеса времён составленном, Сурья пребывает всегда; где движение по половинам знаков — там и лунные дни помянуты в тритхи. Останавливается, движется скоро, а при убывании — и потеря дня. И четвертной заход Шукры, и великий заход там зримы: при четвертном — половина месяца, при великом — одна стража. В круге — полполовины месяца, а сверхдвижение — восемь дней. Не считается при различии стран, а считается по созвездию. Отрочество и старость Шукры — при стоянии в стране или в сонме. Отрочество и старость кшатрия разумными никогда не считаются. Выше четверти — великий заход его у вайшьи, о наилучшие из дваждырождённых; остальная половина — у Бхаргавов; у шудр же порицаемо. И в наговоре, и в круге для шудры не установлено: да избегает семи дней — такова атхарванская шрути“».
इति श्रीभविष्ये महापुराणे मध्यमपर्वणि प्रथमभागे ज्योतिश्चक्रे चतुर्थोऽध्यायः
8be6a5a0d47a · प्रकाशित 20 अग॰ 2026, 1:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Дхруваш чордхвам вьявастхитах — «а выше утверждён Дхрува». Лестница кончается там же, где началась глава: на Полярной звезде. Лестница кончается там же, где началась глава: на Полярной звезде.
Калачакрамайе чакре — «в колесе, из колеса времён составленном». Слово повторено нарочно: колесо внутри колеса. Слово повторено нарочно: колесо внутри колеса.
Падастам чапи шукрасья — «четвертной заход Шукры». Начинается счёт заходов Венеры — дело чисто звездочётское. Начинается счёт заходов Венеры — дело чисто звездочётское.
Падасте пакша-матрам — «при четвертном — половина месяца». Сроки даны точные: полмесяца и одна стража. Сроки даны точные: полмесяца и одна стража.
На ганьяте деша-бхеде — «не считается при различии стран». Оговорка та же, что и о восходе созвездий: счёт зависит от места. Оговорка та же, что и о восходе созвездий: счёт зависит от места.
Итй чатхарвани шрутих — «такова атхарванская шрути». Правила эти сословные и принадлежат своему укладу; мы приводим их как есть, со ссылкою, какую даёт сама книга. Правила сословные и принадлежат своему укладу; приводим как есть.