काचोत्पलकरवीरस्फटिकाद्या इह बुधैः सवैदूर्याः । कथिता विजातय इमे सदृशा मणिनेन्द्रनीलेन
गुरुभावकठिनभावावेतेषां नित्यमेव विज्ञेयौ । काचाद्यथावदुत्तरविवर्धमानौ विशेषेण
इन्द्रनीलो यथा कश्चिद्विभर्त्याताम्रवर्णताम् । रक्षणयौ तथा ताम्रौ करवीरोत्पलावुभौ
यस्य मध्यगता भाति नीलस्येन्द्रायुधप्रभा । तमिन्द्रनीलमित्याहुर्महार्हं भुवि दुर्लभम्
यस्य वर्णस्य भूयस्त्वात्क्षीरे शतगुणे स्थितः । नीलतां तन्नयेत्सर्वं महानीलः स उच्यते
यत्पद्मरागस्य महागुणस्य मूल्यं भवेन्माषसमुन्मितस्य । तदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्ण संख्यातु लितस्य मूल्यम्
kācotpalakaravīrasphaṭikādyā iha budhaiḥ savaidūryāḥ / kathitā vijātaya ime sadṛśā maṇinendranīlena
gurubhāvakaṭhinabhāvāveteṣāṃ nityameva vijñeyau / kācādyathāvaduttaravivardhamānau viśeṣeṇa
indranīlo yathā kaścidvibhartyātāmravarṇatām / rakṣaṇayau tathā tāmrau karavīrotpalāvubhau
yasya madhyagatā bhāti nīlasyendrāyudhaprabhā / tamindranīlamityāhurmahārhaṃ bhuvi durlabham
yasya varṇasya bhūyastvātkṣīre śataguṇe sthitaḥ / nīlatāṃ tannayetsarvaṃ mahānīlaḥ sa ucyate
yatpadmarāgasya mahāguṇasya mūlyaṃ bhavenmāṣasamunmitasya / tadindranīlasya mahāguṇasya suvarṇa saṃkhyātu litasya mūlyam
Стекло, утпала, каравира, хрусталь и прочие вместе с вайдурьями названы здесь мудрыми как иные породы, сходные с самоцветом-сапфиром. Свойство тяжести и свойство твёрдости у них да будут познаны всегда, как подобает: начиная от стекла и далее возрастающие в особенности. И как некий сапфир несёт красноватость цвета, так охранительны и красноватые каравира и утпала — оба. У кого в середине сияет блеск радуги, ушедший в синеву, — того называют сапфиром, многоценным и труднообретаемым на земле. Тот, кто от обилия своего цвета, положенный в стократное молоко, приводит всё то к синеве, — тот зовётся махонилой. Какая цена бывает у рубина великого достоинства, измеренного в машаках, та же цена и у сапфира великого достоинства, взвешенного числом в суварнах.
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe indranīlaparīkṣaṇaṃ nāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ
52feadd9a7fa · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 8:28:39 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Двойники сапфира выстроены в ряд по возрастанию тяжести и твёрдости, начиная со стекла. Не список подделок, а шкала: где камень встал на ней, там он и есть.
Лучшая проба на силу цвета — стократное молоко, которое камень должен окрасить в синеву. Испытание красивое и при этом вполне поверяемое.
Цена сапфира равна цене рубина — но при мере в суварнах против машак, то есть за многократно больший вес. Пять глав о самоцветах кончаются тем же, чем начинались: точной мерой, приложенной к тому, что пришло из разъятого тела.