गरुड़ पुराण
The Āyurveda of Horses and Elephants1.201.11-20
759 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.201.11-20
देवनागरी

पटोलं निम्बपत्रञ्च वचा चित्रकमेव च । पिप्पलीशृङ्गवेरञ्च चूर्णमेकत्र कारयेत्
एतत्पानात्क्रिमिश्लेष्ममन्दानिलविनाशनम् । निम्बपत्रं पटो लञ्च त्रिफला खदिरं तथा
क्वाथयित्वा ततो वाहं सृतरक्तं विचक्षणः । त्र्यहमेव प्रिदातव्यं हयकुष्ठोपशान्तये
सव्रणेषु च कुष्ठेषु तैलं सर्षपजं हितम् । लशुनादिकषायश्च पानभुक्त्युपशान्तये
मातुलुङ्गरसोपेतं मांसीनां रसकेन वा । सद्यो दद्यात्तत्र नस्यमन्यैर्वातैः सुसंयुतैः
पलद्वयं प्रथमे ऽह्नि एकैकपलवृद्धितः । यावद्दिनानि पूर्णानि पलान्यष्टादशोत्तमे
अधमे ऽष्टपलानि स्युर्मध्यमे स्युश्चतुर्दश । शरन्निदाघयोर्नैवदेयं नैव तु दापयेत्
तैलेन वातिके रोगे शर्कराज्यपयोन्वितैः । कटुतैलैः कफे व्योषैः पित्ते चत्रिफलाम्बुभिः
शालिषष्टिकदुग्धाशी हयो हिन जुगुप्सितः । पक्वजम्बूनिभो हेमवर्णो ऽश्वो न जुगुप्सितः
अर्धप्रहरणे धुर्ये गुग्गुलुं प्राशयेद्धयम् । भोजयेत्पायसं दुग्धं सत्वरं सुस्थिरो हयः

लिप्यंतरण (IAST)

paṭolaṃ nimbapatrañca vacā citrakameva ca / pippalīśṛṅgaverañca cūrṇamekatra kārayet
etatpānātkrimiśleṣmamandānilavināśanam / nimbapatraṃ paṭo lañca triphalā khadiraṃ tathā
kvāthayitvā tato vāhaṃ sṛtaraktaṃ vicakṣaṇaḥ / tryahameva pridātavyaṃ hayakuṣṭhopaśāntaye
savraṇeṣu ca kuṣṭheṣu tailaṃ sarṣapajaṃ hitam / laśunādikaṣāyaśca pānabhuktyupaśāntaye
mātuluṅgarasopetaṃ māṃsīnāṃ rasakena vā / sadyo dadyāttatra nasyamanyairvātaiḥ susaṃyutaiḥ
paladvayaṃ prathame 'hni ekaikapalavṛddhitaḥ / yāvaddināni pūrṇāni palānyaṣṭādaśottame
adhame 'ṣṭapalāni syurmadhyame syuścaturdaśa / śarannidāghayornaivadeyaṃ naiva tu dāpayet
tailena vātike roge śarkarājyapayonvitaiḥ / kaṭutailaiḥ kaphe vyoṣaiḥ pitte catriphalāmbubhiḥ
śāliṣaṣṭikadugdhāśī hayo hina jugupsitaḥ / pakvajambūnibho hemavarṇo 'śvo na jugupsitaḥ
ardhapraharaṇe dhurye gugguluṃ prāśayeddhayam / bhojayetpāyasaṃ dugdhaṃ satvaraṃ susthiro hayaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पटोलंpaṭolaṃпатола
निम्बपत्रञ्nimbapatrañлист нима
वचाvacāвачча
चित्रकम्citrakamчитрака
एवevaже
पिप्पलीpippalīпиппали
शृङ्गवेरञ्śṛṅgaverañимбирь
चूर्णम्cūrṇamпорошок
एकत्रekatraвместе
कारयेत्kārayetда сделает
एतत्etatэто
पानात्pānātот питья
क्रिमिkrimiчервей
श्लेष्मśleṣmaслизь
मन्दानिलmandānilaслабый ветер
विनाशनम्vināśanamгубящее
त्रिफलाtriphalāтрипхала
खदिरंkhadiraṃкхадира
तथाtathāтак же
क्वाथयित्वाkvāthayitvāсварив
ततोtatoзатем
वाहंvāhaṃконя
सृतरक्तंsṛtaraktaṃс истёкшею кровью
विचक्षणःvicakṣaṇaḥсведущий
त्र्यहम्tryahamтри дня
प्रिदातव्यंpridātavyaṃда даёт
हयकुष्ठोपशान्तयेhayakuṣṭhopaśāntayeдля утишения конской кушты
सव्रणेषुsavraṇeṣuпри язвах
कुष्ठेषुkuṣṭheṣuпри куштах
तैलंtailaṃмасло
सर्षपजंsarṣapajaṃгорчичное
हितम्hitamблаготворно
लशुनादिlaśunādiчеснока и прочего
कषायश्kaṣāyaśотвар
पानpānaдля питья
भुक्त्य्bhuktyи еды
उपशान्तयेupaśāntayeдля утишения
मातुलुङ्गरसोपेतंmātuluṅgarasopetaṃс соком матулунги
मांसीनांmāṃsīnāṃджатаманси
रसकेनrasakenaсоком
सद्योsadyoтотчас
दद्यात्dadyātда даст
तत्रtatraтам
नस्यम्nasyamвливание в нос
अन्यैर्anyairиными
वातैःvātaiḥветрами
सुसंयुतैःsusaṃyutaiḥхорошо соединённое
पलद्वयंpaladvayaṃдве палы
प्रथमेprathameв первый
ह्निhniдень
एकैकपलवृद्धितःekaikapalavṛddhitaḥприбавляя по одной пале
यावद्yāvadпокуда
दिनानिdināniдни
पूर्णानिpūrṇāniполны
पलान्य्palānyпал
अष्टादशोत्तमेaṣṭādaśottameвосемнадцать для лучшего
अधमेadhameдля худшего
ष्टपलानिṣṭapalāniвосемь пал
स्युर्syurбывает
मध्यमेmadhyameдля среднего
स्युश्syuśбывает
चतुर्दशcaturdaśaчетырнадцать
शरन्śaranосенью
निदाघयोर्nidāghayorи в зной
नैवnaivaне
देयंdeyaṃдолжно давать
दापयेत्dāpayetда не даёт
तैलेनtailenaмаслом
वातिकेvātikeпри ветряном
रोगेrogeнедуге
शर्कराśarkarāсахаром
ज्यjyaтоплёным маслом
पयोन्वितैःpayonvitaiḥс молоком
कटुतैलैःkaṭutailaiḥедкими маслами
कफेkapheпри слизи
व्योषैःvyoṣaiḥтремя острыми
पित्तेpitteпри жёлчи
त्रिफलाम्बुभिःtriphalāmbubhiḥводою трипхалы
शालिśāliрисом
षष्टिकṣaṣṭikaшестидесятидневным
दुग्धाशीdugdhāśīмолоком питающийся
हयोhayoконь
हिनhinaнизким
जुगुप्सितःjugupsitaḥпрезираемым
पक्वजम्बूनिभोpakvajambūnibhoцвета зрелой джамбу
हेमवर्णोhemavarṇoзолотистый
श्वोśvoконь
अर्धप्रहरणेardhapraharaṇeв полстражи
धुर्येdhuryeупряжному
गुग्गुलुंgugguluṃгуггул
प्राशयेद्prāśayedда даст съесть
हयम्hayamконю
भोजयेत्bhojayetда накормит
पायसंpāyasaṃмолочною кашей
दुग्धंdugdhaṃмолоком
सत्वरंsatvaraṃбыстрым
सुस्थिरोsusthiroвесьма стойким
हयःhayaḥконь
अनुवाद

Патолу, лист нима, ваччу, читраку, пиппали и имбирь — порошок из них да сделает он вместе: от питья его гибнут черви, слизь и слабый ветер. Лист нима, патолу, трипхалу и кхадиру сварив, сведущий даёт затем коню с истёкшею кровью — три дня, для утишения конской кушты. При язвах и куштах благотворно горчичное масло, а отвар чеснока и прочего — для питья и еды, для утишения. С соком матулунги или с соком джатаманси да даст он тотчас вливание в нос, хорошо соединённое с иными ветрами. В первый день — две палы, прибавляя по одной пале, покуда не полны дни: восемнадцать пал для лучшего коня, восемь для худшего, четырнадцать для среднего. Осенью и в зной давать не должно — да не даёт он. При ветряном недуге — с маслом, с сахаром, топлёным маслом и молоком; при слизи — с едкими маслами и тремя острыми; при жёлчи — с водою трипхалы. Конь, питающийся рисом, шестидесятидневным зерном и молоком, не бывает низким и презираемым; конь цвета зрелой джамбу и золотистый не презираем. Упряжному коню в полстражи да даст он съесть гуггул и накормит молочною кашей и молоком: конь бывает быстрым и весьма стойким.

संस्करण

00faf8f183b7 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 7:34:40 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से