कथिता पिप्पली तज्ज्ञैस्तन्मूलं ग्रन्थिकं स्मृतम् । ऊषणं मरिचं ज्ञेयं शुण्ठी विश्वं महौषधम्
व्योषं कटुत्रयं विद्यात्त्र्यूषणं तच्च कीर्त्यते । लाङ्गली हलिनी च स्याच्छेयसी गज पिप्पली
त्रायन्ती त्रायमाणा स्यादुत्साया सुवहा स्मृता । चित्रकः स्याच्छिखी वह्निरग्निसंज्ञाभिरुच्यते
षड्ग्रन्थोग्रा वचा ज्ञेया श्वेता हैमवतीति च । कुटजो वृक्षकः शक्रो वत्सको गिरिमाल्लिका
कलिङ्गेन्द्रयवारिष्टं तस्य बीजानि लक्षयेत् । मुस्तक्तो मेघनामा स्यात्कौन्ती ज्ञेया हरेणुका
एला च बहुला प्रोक्ता सूक्ष्मैला च तथा त्रुटिः । पद्मा भार्ङ्गो तथा काञ्जी ज्ञेया ब्राह्मणयष्टिका
मूर्वा मधुरसा ज्ञेया तेजनी तिक्तवल्लिका । महानिम्बो बृहन्निम्बो दीप्यकः स्याद्यवानिका
विडङ्गं क्रिमशत्रुः स्याद्रामठं हिङ्गुरुच्यते । अजाजी जीरकं ज्ञेया कारवी चोपकुञ्चिका
विज्ञेया कटुका तिक्ता तथा कटुकरोहिणी । तगरं स्यान्नतं वक्रं चोचं त्वचवराङ्गकम्
उदीच्यं बालकं प्रोक्तं ह्रीबेरं चाम्बुनामभिः । पत्रकं दलसंज्ञाभिश्चारकं तस्कराह्वयम्
हेमाभं नागसंज्ञाभिर्नागकेशर उच्यते । असृक्कुङ्कुममाख्यातं तथा काश्मीरबाह्लिकम्
kathitā pippalī tajjñaistanmūlaṃ granthikaṃ smṛtam / ūṣaṇaṃ maricaṃ jñeyaṃ śuṇṭhī viśvaṃ mahauṣadham
vyoṣaṃ kaṭutrayaṃ vidyāttryūṣaṇaṃ tacca kīrtyate / lāṅgalī halinī ca syāccheyasī gaja pippalī
trāyantī trāyamāṇā syādutsāyā suvahā smṛtā / citrakaḥ syācchikhī vahniragnisaṃjñābhirucyate
ṣaḍgranthogrā vacā jñeyā śvetā haimavatīti ca / kuṭajo vṛkṣakaḥ śakro vatsako girimāllikā
kaliṅgendrayavāriṣṭaṃ tasya bījāni lakṣayet / mustakto meghanāmā syātkauntī jñeyā hareṇukā
elā ca bahulā proktā sūkṣmailā ca tathā truṭiḥ / padmā bhārṅgo tathā kāñjī jñeyā brāhmaṇayaṣṭikā
mūrvā madhurasā jñeyā tejanī tiktavallikā / mahānimbo bṛhannimbo dīpyakaḥ syādyavānikā
viḍaṅgaṃ krimaśatruḥ syādrāmaṭhaṃ hiṅgurucyate / ajājī jīrakaṃ jñeyā kāravī copakuñcikā
vijñeyā kaṭukā tiktā tathā kaṭukarohiṇī / tagaraṃ syānnataṃ vakraṃ cocaṃ tvacavarāṅgakam
udīcyaṃ bālakaṃ proktaṃ hrīberaṃ cāmbunāmabhiḥ / patrakaṃ dalasaṃjñābhiścārakaṃ taskarāhvayam
hemābhaṃ nāgasaṃjñābhirnāgakeśara ucyate / asṛkkuṅkumamākhyātaṃ tathā kāśmīrabāhlikam
…названа пиппали знающими её, а корень её назван грантхикой. Ушана да будет знаем маричей; шунтхи — вишва и махаушадха; вьоша да знает он как три едких, и то называется трьюшаной. Лангали бывает халини, шреяси и гаджапиппали. Траянти бывает траяманой, утсаей и названа сувахой. Читрака называется шикхи, вахни и именами огня. Шадгрантха, угра и швета да будет знаема ваччой и хаймавати. Кутаджа — врикшака, шакра, ватсака и гирималлика; калинга, индраява и аришта — семена его да разумеет он. Мустака бывает меганаманом; каунти да будет знаема харенукой. Эла названа бахулой, а сукшмайла — трути. Падма, бхаранги и канджи да будет знаема брахманаяштикой. Мурва да будет знаема мадхурасой, теджани и тиктаваллика. Маханимба — бриханнимба; дипьяка бывает яваникой. Виданга — кримашатру; раматха называется хингу. Аджаджи да будет знаема джиракой, карави и упакунчикой. Катука да будет знаема тиктой и катукарохини. Тагара — ната и вакра; чоча — твача и варангака. Удичья названо балакой, хриберой и именами воды; патрака — именами листа, чарака и таскара по имени. Хемабха именами нага называется нагакесарой. Асрик названа кункумой, а также кашмирой и бахликой.
2b7d1f6608fb · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 7:47:46 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Некоторые имена даны не отдельным словом, а разрядом: «именами огня», «именами воды», «именами нага». Свод отсылает к целому семейству названий, не выписывая его.
Отдельно оговорено, что корень пиппали зовётся иначе, чем сама пиппали. Часть растения получает собственное имя, и это отмечено особо.
Составные средства тоже входят в словарь: три едких — вьоша и трьюшана. Имя даётся не только траве, но и смеси.