गरुड़ पुराण
The Essence of the Brahma-gītā1.239.23-36
909 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.239.23-36
देवनागरी

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीश्च पश्यतो विकृतिः सदा । फलक्रियाकारकयोर्जाग्रदादीन्वदाम्यहम्
इन्द्रियैरथ विज्ञानं जाग्रत्स्थानमुदीरितम् । जाग्रत्संस्कारसंभूतप्रत्ययो विषयार्थिनः
स्वप्नं सुषुप्तिः करणोपसंघाते धियः (प) स्थित (ति) । ब्रह्मणः कारणावस्थायां स्थितिः कालकात्मना
क्रमतोक्रमतो जीवो जाग्रदादि स पश्यति । समाध्यारंभकाले तु पूर्वमेवावधारयेत्
मुमुक्षावथ संजाते अन्तः करणकेवले । विलापयेत्क्षेत्रजातं तत्क्षेत्रं परिशेषयेत्
पञ्चीकृतेभ्यो भूतेभ्यो भाण्डादि व्यतिरिक्तकम् । यथा मृदो घटो भिन्नो नास्ति तत्कार्यतस्तथा
पञ्चीकृतानि भूतानि अपञ्चीकृतभूततः । शंसंति व्यतिरेकेण शिष्टाः सूक्ष्मशरीरकम्
अपञ्चीकृतभूतेभ्यो न लिङ्गं व्यतिरिक्तकम् । पृथ्व्याधारं विना नास्ति विना नास्ति च तेन सा
तेजश्च वायुना नास्ति वायुः खेन विना न हि । यद्ब्रह्मणा च खं नास्ति शुद्ध ब्रह्म विना च खम्
शुद्धभावस्तदा जाग्रत्स्वप्नादीनामसंभवः । जीवत्ववर्जितः प्राप्तात्मचैतन्यानुरूपतः
नित्यं शुद्धं बुद्धमुक्तं सत्यं ब्रह्माद्वितीयकम् । तत्त्वंपदान्तौ शिष्टौ च तत्कारो ब्रह्मवाचकः
उकारश्च अकारश्च मकारोयमृगद्वयः । ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्मज्ञानमज्ञानवर्धनम्
अयमात्मा परं ज्योतिश्चिन्नामानन्दरूपकः । सत्यं ज्ञानमनतं हि त्वमसीति श्रुतीरितम्
अहं ब्रह्मास्मि निर्लेपमहं ब्रह्मास्मि सर्वगम् । योसावादित्यपुरुषसोसावहमनादिमत् । गीतासारोर्ऽजुनायोक्तो येन ब्रह्मणि वै लयः

लिप्यंतरण (IAST)

jāgratsvapnasuṣuptīśca paśyato vikṛtiḥ sadā / phalakriyākārakayorjāgradādīnvadāmyaham
indriyairatha vijñānaṃ jāgratsthānamudīritam / jāgratsaṃskārasaṃbhūtapratyayo viṣayārthinaḥ
svapnaṃ suṣuptiḥ karaṇopasaṃghāte dhiyaḥ (pa) sthita (ti) / brahmaṇaḥ kāraṇāvasthāyāṃ sthitiḥ kālakātmanā
kramatokramato jīvo jāgradādi sa paśyati / samādhyāraṃbhakāle tu pūrvamevāvadhārayet
mumukṣāvatha saṃjāte antaḥ karaṇakevale / vilāpayetkṣetrajātaṃ tatkṣetraṃ pariśeṣayet
pañcīkṛtebhyo bhūtebhyo bhāṇḍādi vyatiriktakam / yathā mṛdo ghaṭo bhinno nāsti tatkāryatastathā
pañcīkṛtāni bhūtāni apañcīkṛtabhūtataḥ / śaṃsaṃti vyatirekeṇa śiṣṭāḥ sūkṣmaśarīrakam
apañcīkṛtabhūtebhyo na liṅgaṃ vyatiriktakam / pṛthvyādhāraṃ vinā nāsti vinā nāsti ca tena sā
tejaśca vāyunā nāsti vāyuḥ khena vinā na hi / yadbrahmaṇā ca khaṃ nāsti śuddha brahma vinā ca kham
śuddhabhāvastadā jāgratsvapnādīnāmasaṃbhavaḥ / jīvatvavarjitaḥ prāptātmacaitanyānurūpataḥ
nityaṃ śuddhaṃ buddhamuktaṃ satyaṃ brahmādvitīyakam / tattvaṃpadāntau śiṣṭau ca tatkāro brahmavācakaḥ
ukāraśca akāraśca makāroyamṛgadvayaḥ / brahmāhamasmyahaṃ brahmajñānamajñānavardhanam
ayamātmā paraṃ jyotiścinnāmānandarūpakaḥ / satyaṃ jñānamanataṃ hi tvamasīti śrutīritam
ahaṃ brahmāsmi nirlepamahaṃ brahmāsmi sarvagam / yosāvādityapuruṣasosāvahamanādimat / gītāsāror'junāyokto yena brahmaṇi vai layaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
फलक्रियाकारकयोर्phalakriyākārakayorплода, действия и деятеля
जाग्रदादीन्jāgradādīnбодрствование и прочее
वदाम्य्vadāmyизреку
अहम्ahamя
इन्द्रियैर्indriyairчувствами
अथathaзатем
विज्ञानंvijñānaṃпостижение
जाग्रत्स्थानम्jāgratsthānamместом бодрствования
उदीरितम्udīritamназвано
जाग्रत्संस्कारसंभूतप्रत्ययोjāgratsaṃskārasaṃbhūtapratyayoпредставление, рождённое отпечатками бодрствования
विषयार्थिनःviṣayārthinaḥу ищущего предметов
स्वप्नंsvapnaṃсон
सुषुप्तिःsuṣuptiḥглубокий сон
करणोपसंघातेkaraṇopasaṃghāteпри стечении орудий
धियःdhiyaḥразума
स्थितsthitaпребывание
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥБрахмана
कारणावस्थायांkāraṇāvasthāyāṃв причинном состоянии
स्थितिःsthitiḥпребывание
कालकात्मनाkālakātmanāв образе времени
क्रमतःkramataḥпо порядку
अक्रमतोakramatoи вне порядка
जीवोjīvoживущий
जाग्रदादिjāgradādiбодрствование и прочее
saон
पश्यतिpaśyatiвидит
समाध्यारंभकालेsamādhyāraṃbhakāleво время начала самадхи
तुtuже
पूर्वम्pūrvamпрежде
एवावधारयेत्evāvadhārayetда установит
मुमुक्षाmumukṣāжажда освобождения
वथvathaзатем
संजातेsaṃjāteпри родившейся
अन्तःantaḥвнутреннем
करणकेवलेkaraṇakevaleпри одном орудии
विलापयेत्vilāpayetда растворит
क्षेत्रजातंkṣetrajātaṃрождённое полем
तत्tatто
क्षेत्रंkṣetraṃполе
परिशेषयेत्pariśeṣayetда оставит в остатке
पञ्चीकृतेभ्योpañcīkṛtebhyoот упятерённых
भूतेभ्योbhūtebhyoстихий
भाण्डादिbhāṇḍādiсосуд и прочее
व्यतिरिक्तकम्vyatiriktakamотличное
यथाyathāкак
मृदोmṛdoот глины
घटोghaṭoгоршок
भिन्नोbhinnoотличен
नास्तिnāstiне есть
तत्कार्यतस्tatkāryatasкак её следствие
तथाtathāтак
पञ्चीकृतानिpañcīkṛtāniупятерённые
भूतानिbhūtāniстихии
अपञ्चीकृतभूततःapañcīkṛtabhūtataḥот неупятерённых стихий
शंसंतिśaṃsaṃtiвозвещают
व्यतिरेकेणvyatirekeṇaотличием
शिष्टाःśiṣṭāḥдостойные
सूक्ष्मशरीरकम्sūkṣmaśarīrakamтонкое тело
अपञ्चीकृतभूतेभ्योapañcīkṛtabhūtebhyoот неупятерённых стихий
naне
लिङ्गंliṅgaṃтонкое тело
पृथ्व्य्pṛthvyземля
आधारंādhāraṃопоры
विनाvināбез
caи
तेनtenaим
साона
तेजश्tejaśогонь
वायुनाvāyunāбез ветра
वायुःvāyuḥветер
खेनkhenaбез пространства
हिhiведь
यद्yadкоторое
ब्रह्मणाbrahmaṇāбез Брахмана
खंkhaṃпространство
शुद्धśuddhaчистого
ब्रह्मbrahmaБрахмана
खम्khamпространство
शुद्धभावस्śuddhabhāvasчистое бытие
तदाtadāтогда
जाग्रत्स्वप्नादीनाम्jāgratsvapnādīnāmбодрствования, сна и прочего
असंभवःasaṃbhavaḥневозможность
जीवत्ववर्जितःjīvatvavarjitaḥлишённый живости
प्राप्तात्मचैतन्यानुरूपतःprāptātmacaitanyānurūpataḥпо образу обретённого сознания Я
नित्यंnityaṃвечный
शुद्धंśuddhaṃчистый
बुद्धम्buddhamпробуждённый
उक्तंuktaṃсвободный
सत्यंsatyaṃистинный
ब्रह्माद्वितीयकम्brahmādvitīyakamБрахман недвойственный
तत्त्वंपदान्तौtattvaṃpadāntauконцы слов «то» и «ты»
शिष्टौśiṣṭauоставшиеся
तत्कारोtatkāroзвук «тат»
ब्रह्मवाचकःbrahmavācakaḥвыражающий Брахмана
उकारश्ukāraśзвук у
अकारश्akāraśзвук а
मकारोmakāroзвук м
यम्yamэтот
ऋगद्वयःṛgadvayaḥдвоякий
ब्रह्माहमस्म्य्brahmāhamasmy«Брахман я есмь»
अहंahaṃя
ब्रह्मज्ञानम्brahmajñānamзнание Брахмана
अज्ञानवर्धनम्ajñānavardhanamистребляющее незнание
अयम्ayamэто
आत्माātmāЯ
परंparaṃвысший
ज्योतिश्jyotiśсвет
चिन्नामानन्दरूपकःcinnāmānandarūpakaḥимеющее образ сознания и блаженства
ज्ञानम्jñānamзнание
अनतंanataṃбесконечное
त्वम्tvamты
असीतिasītiеси — так
श्रुतीरितम्śrutīritamизречено шрути
ब्रह्मास्मिbrahmāsmiесмь Брахман
निर्लेपम्nirlepamнезапятнанный
सर्वगम्sarvagamвездесущий
योसाव्yosāvкоторый тот
आदित्यपुरुषस्ādityapuruṣasПуруша в солнце
ओसाव्osāvтот
अहमनादिमत्ahamanādimatя, безначальный
गीतासारोgītāsāroсуть Гиты
र्जुनायोक्तोrjunāyoktoАрджуне изречённая
येनyenaкоторою
ब्रह्मणिbrahmaṇiв Брахмане
वैvaiже
लयःlayaḥрастворение
caи
caи
caи
caи
caи
naне
naне
naне
naне
तुtuже
तुtuже
saон
हिhiведь
तथाtathāтак
यथाyathāкак
नास्तिnāstiне есть
नास्तिnāstiне есть
विनाvināбез
विनाvināбез
ब्रह्मbrahmaБрахман
खम्khamпространство
अनुवाद

О плоде, действии и деятеле, о бодрствовании и прочем изреку я. Постижение чувствами названо местом бодрствования; представление, рождённое отпечатками бодрствования, у ищущего предметов, — сон; глубокий сон — пребывание разума при стечении орудий; а пребывание Брахмана в причинном состоянии — в образе времени. По порядку и вне порядка живущий видит бодрствование и прочее. Во время же начала самадхи да установит он прежде: при родившейся жажде освобождения, при одном внутреннем орудии, да растворит он рождённое полем и да оставит в остатке само поле. От упятерённых стихий сосуд и прочее не отлично: как горшок не отличен от глины, будучи её следствием, — так и упятерённые стихии от неупятерённых. Отличием возвещают достойные тонкое тело: от неупятерённых стихий тонкое тело не отлично. Без опоры нет земли, и без неё нет её самой; нет огня без ветра, нет ветра без пространства, и нет пространства без Брахмана — без чистого Брахмана нет пространства. Тогда — чистое бытие, невозможность бодрствования, сна и прочего; лишённый живости, по образу обретённого сознания Я, — вечный, чистый, пробуждённый, свободный, истинный Брахман недвойственный. Оставшиеся концы слов «то» и «ты», и звук «тат», выражающий Брахмана; звук у, звук а и звук м — этот двоякий. «Брахман я есмь», «я Брахман» — знание Брахмана, истребляющее незнание. Это Я — высший свет, имеющее образ сознания и блаженства: «истина, знание, бесконечное», «ты еси» — так изречено шрути. «Я есмь Брахман, незапятнанный; я есмь Брахман, вездесущий; который тот Пуруша в солнце — тот я, безначальный». Такова суть Гиты, изречённая Арджуне, которою бывает растворение в Брахмане.

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe brahmagītāsāravarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ

संस्करण

55aea24e23ff · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 10:06:38 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से