हरिवंश
Группы питаров, Ума, Аччхода и линия СатьяватиHV 13.25-40
76 / 607
हरिवंश · HV 13.25-40
देवनागरी

एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा अच्छोदं नाम तद् दिव्यं सरो यस्याः समुत्थितम् ॥
सा दृष्ट्वा पितरं वव्रे वसुं नामान्तरिक्षगम् नाम्ना वसुम् इति ख्यातम् आयोः पुत्रं यशस्विनम् ॥
सा तेन व्यभिचारेण मनसः कामचारिणी पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगभ्रष्टा पपात ह ॥
त्रीण्य् अपश्यद् विमानानि पतमाना दिवश् च्युता त्रसरेणुप्रमाणानि सापश्यत् तेषु तान् पितॄन् ॥
सुसूक्ष्मान् अपरिव्यक्तान् अग्नीन् अग्निष्व् इवाहितान् त्रायध्वं इत्य् उवाचार्ता पतन्ती तान् अवाक्शिराः ॥
तैर् उक्ता सा तु मा भैषीर् इति व्योम्नि व्यवस्थिता ततः प्रसादयाम् आस स्वान् पितॄन् दीनया गिरा ॥
ऊचुस् ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात् भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते ॥
यैः क्रियन्ते हि कर्माणि शरीरैर् दिवि दैवतैः तैर् एव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्तीह देवताः ॥
सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे तस्मात् त्वं तपसः पुत्रि प्रेत्येह प्राप्स्यसे फलम् ॥
इत्य् उक्ता पितृभिः सा तु पितॄन् स्वान् संप्रसादयत् ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस् तस्याः सर्वे ऽनुकम्पया ॥
अवश्यंभाविनं ज्ञात्वा ते ऽर्थम् ऊचुस् ततश् च ताम् तस्य राज्ञो वसोः कन्या त्वम् अपत्यं भविष्यसि कन्यैव भूत्वा लोकान् स्वान् पुनः प्राप्स्यसि दुर्लभान् ॥
पराशरस्य दायादं त्वं विप्रं जनयिष्यसि स वेदम् एकं ब्रह्मर्षिश् चतुर्धा विभजिष्यति ॥
महाभिषस्य पुत्रौ च शंतनोः कीर्तिवर्धनौ विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं तथा चित्राङ्गदं प्रभुम् ॥
एतान् उत्पाद्य पुत्रांस् त्वं पुनर् लोकान् अवाप्स्यसि व्यतिक्रमात् पितॄणां च जन्म प्राप्स्यसि कुत्सितम् ॥
तस्यैव राज्ञस् त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा ॥
एवम् उक्ता तु दासेयी जाता सत्यवती तदा मत्स्ययोनौ अनुपमा राज्ञस् तस्य वसोः सुता ॥

लिप्यंतरण (IAST)

eteṣāṃ mānasī kanyā acchodā nāma nimnagā acchodaṃ nāma tad divyaṃ saro yasyāḥ samutthitam ||
sā dṛṣṭvā pitaraṃ vavre vasuṃ nāmāntarikṣagam nāmnā vasum iti khyātam āyoḥ putraṃ yaśasvinam ||
sā tena vyabhicāreṇa manasaḥ kāmacāriṇī pitaraṃ prārthayitvānyaṃ yogabhraṣṭā papāta ha ||
trīṇy apaśyad vimānāni patamānā divaś cyutā trasareṇupramāṇāni sāpaśyat teṣu tān pitṝn ||
susūkṣmān aparivyaktān agnīn agniṣv ivāhitān trāyadhvaṃ ity uvācārtā patantī tān avākśirāḥ ||
tair uktā sā tu mā bhaiṣīr iti vyomni vyavasthitā tataḥ prasādayām āsa svān pitṝn dīnayā girā ||
ūcus te pitaraḥ kanyāṃ bhraṣṭaiśvaryāṃ vyatikramāt bhraṣṭaiśvaryā svadoṣeṇa patasi tvaṃ śucismite ||
yaiḥ kriyante hi karmāṇi śarīrair divi daivataiḥ tair eva tatkarmaphalaṃ prāpnuvantīha devatāḥ ||
sadyaḥ phalanti karmāṇi devatve pretya mānuṣe tasmāt tvaṃ tapasaḥ putri pretyeha prāpsyase phalam ||
ity uktā pitṛbhiḥ sā tu pitṝn svān saṃprasādayat dhyātvā prasādaṃ te cakrus tasyāḥ sarve 'nukampayā ||
avaśyaṃbhāvinaṃ jñātvā te 'rtham ūcus tataś ca tām tasya rājño vasoḥ kanyā tvam apatyaṃ bhaviṣyasi kanyaiva bhūtvā lokān svān punaḥ prāpsyasi durlabhān ||
parāśarasya dāyādaṃ tvaṃ vipraṃ janayiṣyasi sa vedam ekaṃ brahmarṣiś caturdhā vibhajiṣyati ||
mahābhiṣasya putrau ca śaṃtanoḥ kīrtivardhanau vicitravīryaṃ dharmajñaṃ tathā citrāṅgadaṃ prabhum ||
etān utpādya putrāṃs tvaṃ punar lokān avāpsyasi vyatikramāt pitṝṇāṃ ca janma prāpsyasi kutsitam ||
tasyaiva rājñas tvaṃ kanyā adrikāyāṃ bhaviṣyasi aṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃ dvāpare matsyayonijā ||
evam uktā tu dāseyī jātā satyavatī tadā matsyayonau anupamā rājñas tasya vasoḥ sutā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एतेषां मानसी कन्याeteṣāṃ mānasī kanyāих уморождённая дочь; мысленная дева этих
अच्छोदा नाम निम्नगाacchodā nāma nimnagāрека по имени Аччхода; поток, называемый Аччхода
अच्छोदं नाम तद् दिव्यंacchodaṃ nāma tad divyaṃто божественное по имени Аччхода; небесное озеро Аччхода
सरो यस्याः समुत्थितम्saro yasyāḥ samutthitamозеро, от которой возникло; водоём, из неё появившийся
सा दृष्ट्वा पितरं वव्रेsā dṛṣṭvā pitaraṃ vavreона, увидев, выбрала отца; увидев его, пожелала отцом
वसुं नामान्तरिक्षगम्vasuṃ nāmāntarikṣagamВасу по имени, небесного; Васу, движущегося в пространстве
नाम्ना वसुम् इति ख्यातम्nāmnā vasum iti khyātamизвестного именем Васу; прославленного как Васу
आयोः पुत्रं यशस्विनम्āyoḥ putraṃ yaśasvinamславного сына Аю; знаменитого потомка Аю
सा तेन व्यभिचारेणsā tena vyabhicāreṇaона из-за того отступления; из-за этого нарушения она
मनसः कामचारिणीmanasaḥ kāmacāriṇīмысленно идущая за желанием; следующая желанию ума
पितरं प्रार्थयित्वान्यंpitaraṃ prārthayitvānyaṃпожелав иного отца; возжелав другого родителя
योगभ्रष्टा पपात हyogabhraṣṭā papāta haотпавшая от йоги, она упала; сорвавшись с йоги, низверглась
त्रीण्य् अपश्यद् विमानानिtrīṇy apaśyad vimānāniтри виманы она увидела; увидела три небесных корабля
पतमाना दिवश् च्युताpatamānā divaś cyutāпадая, с неба сорвавшись; низвергаясь с небес
त्रसरेणुप्रमाणानिtrasareṇupramāṇāniразмером с пылинки; мерой с мельчайшую пыль
सापश्यत् तेषु तान् पितॄन्sāpaśyat teṣu tān pitṝnона увидела среди них тех питаров; там она увидела своих предков
सुसूक्ष्मान् अपरिव्यक्तान्susūkṣmān aparivyaktānочень тонких, неявных; крайне малых и неразличимых
अग्नीन् अग्निष्व् इवाहितान्agnīn agniṣv ivāhitānогни, словно в огни вложенные; пламена, положенные в пламя
त्रायध्वं इत्य् उवाचार्ताtrāyadhvaṃ ity uvācārtāспасите, так сказала страдающая; защитите, вскричала измученная
पतन्ती तान् अवाक्शिराःpatantī tān avākśirāḥпадая вниз головой к ним; падая головой книзу
तैर् उक्ता सा तुtair uktā sā tuей же было сказано ими; они сказали ей
मा भैषीर्mā bhaiṣīrне бойся; не страшись
इति व्योम्नि व्यवस्थिताiti vyomni vyavasthitāтак в небе остановленная; так она установилась в воздухе
ततः प्रसादयाम् आसtataḥ prasādayām āsaзатем она умилостивила; после этого стала просить милости
स्वान् पितॄन् दीनया गिराsvān pitṝn dīnayā girāсвоих питаров жалким голосом; собственных предков смиренной речью
ऊचुस् ते पितरः कन्यांūcus te pitaraḥ kanyāṃэти питары сказали деве; предки сказали девушке
भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्bhraṣṭaiśvaryāṃ vyatikramātлишённой величия из-за проступка; утратившей силу от нарушения
भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेणbhraṣṭaiśvaryā svadoṣeṇaлишённая владычества своим проступком; потерявшая силу из-за своей вины
पतसि त्वं शुचिस्मितेpatasi tvaṃ śucismiteты падаешь, чистоулыбная; ты низвергаешься, светлоулыбая
यैः क्रियन्ते हि कर्माणिyaiḥ kriyante hi karmāṇiкакими совершаются действия; теми, кем делаются поступки
शरीरैर् दिवि दैवतैःśarīrair divi daivataiḥбожественными телами на небе; небесными телами божеств
तैर् एव तत्कर्मफलंtair eva tatkarmaphalaṃими же плод того действия; через них результат того поступка
प्राप्नुवन्तीह देवताःprāpnuvantīha devatāḥбожества получают здесь; даже боги обретают здесь
सद्यः फलन्ति कर्माणिsadyaḥ phalanti karmāṇiдействия немедленно плодоносят; кармы дают плод сразу
देवत्वे प्रेत्य मानुषेdevatve pretya mānuṣeв божестве, после смерти в человеческом; как у богов, так после смерти людей
तस्मात् त्वं तपसः पुत्रिtasmāt tvaṃ tapasaḥ putriпоэтому ты, дочь тапаса; оттого ты, дитя подвига
प्रेत्येह प्राप्स्यसे फलम्pretyeha prāpsyase phalamпосле смерти здесь получишь плод; уйдя, обретёшь здесь результат
इत्य् उक्ता पितृभिः सा तुity uktā pitṛbhiḥ sā tuтак сказанная питарами, она; услышав это от предков
पितॄन् स्वान् संप्रसादयत्pitṝn svān saṃprasādayatсвоих предков полностью умилостивила; стала успокаивать своих питаров
ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्dhyātvā prasādaṃ te cakrusпомедитировав, они оказали тебе милость; созерцая, даровали тебе благосклонность
तस्याः सर्वे ऽनुकम्पयाtasyāḥ sarve 'nukampayāей все из сострадания; все ей по милости
तस्य राज्ञो वसोः कन्याtasya rājño vasoḥ kanyāдочерью того царя Васу; девой этого владыки Васу
त्वम् अपत्यं भविष्यसिtvam apatyaṃ bhaviṣyasiты потомком станешь; ты родишься как дитя
अवश्यंभाविनं ज्ञात्वाavaśyaṃbhāvinaṃ jñātvāзная неизбежное; поняв то, чему надлежит быть
ते ऽर्थम् ऊचुस्te 'rtham ūcusони сказали ей смысл; они объяснили дело
ततश् च ताम्tataś ca tāmи затем ей; после этого ей
कन्यैव भूत्वा लोकान् स्वान्kanyaiva bhūtvā lokān svānстав именно девой, свои миры; родившись девой, собственные миры
पुनः प्राप्स्यसि दुर्लभान्punaḥ prāpsyasi durlabhānснова достигнешь труднодоступных; опять обретёшь редкие
पराशरस्य दायादंparāśarasya dāyādaṃнаследника Парашары; потомка Парашары
त्वं विप्रं जनयिष्यसिtvaṃ vipraṃ janayiṣyasiты родишь брахмана; ты произведёшь на свет мудреца
स वेदम् एकं ब्रह्मर्षिश्sa vedam ekaṃ brahmarṣiśтот брахмариши единую Веду; этот брахмариши Веду одну
चतुर्धा विभजिष्यतिcaturdhā vibhajiṣyatiразделит на четыре; четверояко распределит
महाभिषस्य पुत्रौ चmahābhiṣasya putrau caи двух сыновей Махабхиши; также сыновей Махабхиши
शंतनोः कीर्तिवर्धनौśaṃtanoḥ kīrtivardhanauШантану, увеличивающих славу; двух умножителей славы Шантану
विचित्रवीर्यं धर्मज्ञंvicitravīryaṃ dharmajñaṃдхармичного Вичитравирью; знатока дхармы Вичитравирью
तथा चित्राङ्गदं प्रभुम्tathā citrāṅgadaṃ prabhumа также владыку Читрангаду; также могучего Читрангаду
एतान् उत्पाद्य पुत्रांस् त्वंetān utpādya putrāṃs tvaṃэтих сыновей родив, ты; произведя этих сыновей
पुनर् लोकान् अवाप्स्यसिpunar lokān avāpsyasiснова миры обретёшь; вновь достигнешь обителей
व्यतिक्रमात् पितॄणां चvyatikramāt pitṝṇāṃ caи из-за нарушения перед питарами; из-за проступка против предков
जन्म प्राप्स्यसि कुत्सितम्janma prāpsyasi kutsitamполучишь низкое рождение; обретёшь порицаемое рождение
तस्यैव राज्ञस् त्वं कन्याtasyaiva rājñas tvaṃ kanyāтого самого царя ты дочь; ты будешь дочерью этого царя
अद्रिकायां भविष्यसिadrikāyāṃ bhaviṣyasiв Адрике будешь; от Адрики появишься
अष्टाविंशे भवित्री त्वंaṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃв двадцать восьмом ты станешь; в двадцать восьмую эпоху будешь
द्वापरे मत्स्ययोनिजाdvāpare matsyayonijāв Двапаре рождённой из рыбы; в Двапара-югу рыборождённой
एवम् उक्ता तु दासेयीevam uktā tu dāseyīтак сказанная, дасейи; получив такое слово, дочь служанки
जाता सत्यवती तदाjātā satyavatī tadāтогда родилась Сатьявати; стала Сатьявати
मत्स्ययोनौ अनुपमाmatsyayonau anupamāв рыбьем лоне несравненная; из рыбы — несравнимая
राज्ञस् तस्य वसोः सुताrājñas tasya vasoḥ sutāдочь того царя Васу; дочь владыки Васу
अनुवाद

«Их уморождённой дочерью была река Аччхода; от неё возникло божественное озеро, тоже называемое Аччходой. Увидев небесного Васу, славного сына Аю, она пожелала его себе отцом. Из-за этого мысленного отступления и движения за желанием она пожелала иного отца, отпала от йоги и низверглась. Сорвавшись с неба, падая, она увидела три виманы; в них она узрела своих питаров, тонких как пылинки, едва различимых, словно огни, вложенные в огни. Падая вниз головой, она в страдании сказала им: “Спасите!” Они сказали ей: “Не бойся”, и она остановилась в воздухе. Затем жалким голосом она стала умилостивлять своих предков. Питары сказали деве, лишённой величия из-за проступка: “О чистоулыбная, ты падаешь, потеряв силу по собственной вине. Боги получают здесь плод тех действий, которые совершают своими божественными телами на небе. Действия дают плод сразу в божественном состоянии, а после смерти — в человеческом. Поэтому, дочь тапаса, после ухода ты получишь здесь плод”. Услышав это от питаров, она стала умилостивлять своих предков; все они, созерцая, из сострадания даровали ей милость. Поняв неизбежное, они объяснили ей: “Ты станешь дочерью царя Васу, его потомством; родившись девой, ты снова достигнешь своих труднодоступных миров. Ты родишь брахмана, наследника Парашары; этот брахмариши разделит единую Веду на четыре части. Ты родишь также двух сыновей Шантану, Махабхиши, умножающих его славу: дхармичного Вичитравирью и владыку Читрангаду. Произведя этих сыновей, ты снова достигнешь своих миров, но из-за проступка против питаров получишь порицаемое рождение. Ты будешь дочерью того самого царя от Адрики; в двадцать восьмую Двапару родишься из рыбы”. Так сказанная, дасейи, несравненная в рыбьем лоне дочь царя Васу, тогда стала Сатьявати».

संस्करण

0eee9db0d523 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:39 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से