हरिवंश
Яяти, Яду, Пуру и род ПауравовHV 22.5-14
111 / 607
हरिवंश · HV 22.5-14
देवनागरी

तस्य शक्रो ददौ प्रीतो रथं परमभास्वरम् असङ्गं काञ्चनं दिव्यं दिव्यैः परमवाजिभिः युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर् येन भार्यां समुद्वहत् ॥
स तेन रथमुख्येन षड्रात्रेणाजयन् महीम् ययातिर् युधि दुर्धर्षस् तथा देवान् सवासवान् ॥
स रथः पौरवाणां तु सर्वेषाम् अभवत् तदा यावत् तव सनामा वै पौरवो जनमेजय ॥
कुरोः पौत्रस्य राज्ये तु राज्ञः पारिक्षितस्य ह जगाम स रथो नाशं शापाद् गर्गस्य धीमतः ॥
गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः वाक्क्रूरं हिंसयाम् आस ब्रह्महत्याम् अवाप सः ॥
स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्न् इतस् ततः पौरजानपदैस् त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ॥
ततः स दुःखसंतप्तो नालभत् संविदं क्व चित् इन्द्रोतं शौनकं राजा शरणं प्रत्यपद्यत ॥
याजयाम् आस चेन्द्रोतः शौनको जनमेजय अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः स लोहगन्धो व्यनशत् तस्यावभृथम् एत्य ह ॥
स च दिव्यो रथो राजन् वसोश् चेदिपतेस् तदा दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः ॥
ततो हत्वा जरासंधं भीमस् तं रथम् उत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दन ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasya śakro dadau prīto rathaṃ paramabhāsvaram asaṅgaṃ kāñcanaṃ divyaṃ divyaiḥ paramavājibhiḥ yuktaṃ manojavaiḥ śubhrair yena bhāryāṃ samudvahat ||
sa tena rathamukhyena ṣaḍrātreṇājayan mahīm yayātir yudhi durdharṣas tathā devān savāsavān ||
sa rathaḥ pauravāṇāṃ tu sarveṣām abhavat tadā yāvat tava sanāmā vai pauravo janamejaya ||
kuroḥ pautrasya rājye tu rājñaḥ pārikṣitasya ha jagāma sa ratho nāśaṃ śāpād gargasya dhīmataḥ ||
gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ vākkrūraṃ hiṃsayām āsa brahmahatyām avāpa saḥ ||
sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvann itas tataḥ paurajānapadais tyakto na lebhe śarma karhicit ||
tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhat saṃvidaṃ kva cit indrotaṃ śaunakaṃ rājā śaraṇaṃ pratyapadyata ||
yājayām āsa cendrotaḥ śaunako janamejaya aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ sa lohagandho vyanaśat tasyāvabhṛtham etya ha ||
sa ca divyo ratho rājan vasoś cedipates tadā dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ ||
tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmas taṃ ratham uttamam pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandana ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्य शक्रो ददौ प्रीतोtasya śakro dadau prītoему довольный Шакра дал; ему обрадованный Индра даровал
रथं परमभास्वरम्rathaṃ paramabhāsvaramколесницу высочайше сияющую; сверхсияющий воз
असङ्गं काञ्चनं दिव्यंasaṅgaṃ kāñcanaṃ divyaṃнеприлипающую, золотую, божественную; свободно движущуюся золотую небесную
दिव्यैः परमवाजिभिःdivyaiḥ paramavājibhiḥбожественными превосходными конями; небесными лучшими скакунами
युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर्yuktaṃ manojavaiḥ śubhrairзапряжённый белыми, быстрыми как мысль; соединённый со светлыми конями, скорыми как мысль
येन भार्यां समुद्वहत्yena bhāryāṃ samudvahatна нём он увёз супругу; с помощью него он увёз жену
स तेन रथमुख्येनsa tena rathamukhyenaон на той лучшей колеснице; этим превосходным возом
षड्रात्रेणाजयन् महीम्ṣaḍrātreṇājayan mahīmза шесть ночей победил землю; в шесть ночей покорил землю
ययातिर् युधि दुर्धर्षस्yayātir yudhi durdharṣasЯяти, неодолимый в битве; Яяти, трудный для нападения в бою
तथा देवान् सवासवान्tathā devān savāsavānтакже богов вместе с Васавой; даже девов с Индрой
स रथः पौरवाणां तुsa rathaḥ pauravāṇāṃ tuта колесница же Пауравов; этот воз потомков Пуру
सर्वेषाम् अभवत् तदाsarveṣām abhavat tadāтогда принадлежала всем; была у всех тогда
यावत् तव सनामा वैyāvat tava sanāmā vaiпока твой одноимённый потомок; до времени твоего тёзки
पौरवो जनमेजयpauravo janamejayaПаурав Джанамеджая; потомок Пуру, Джанамеджая
कुरोः पौत्रस्य राज्ये तुkuroḥ pautrasya rājye tuв царствование внука Куру; при правлении потомка Куру
राज्ञः पारिक्षितस्य हrājñaḥ pārikṣitasya haцаря Парикшита; владыки из рода Парикшита
जगाम स रथो नाशंjagāma sa ratho nāśaṃта колесница погибла; та колесница пришла к уничтожению
शापाद् गर्गस्य धीमतःśāpād gargasya dhīmataḥиз-за проклятия мудрого Гарги; по проклятию разумного Гарги
गर्गस्य हि सुतं बालंgargasya hi sutaṃ bālaṃведь юного сына Гарги; мальчика, сына Гарги
स राजा जनमेजयःsa rājā janamejayaḥтот царь Джанамеджая; этот владыка Джанамеджая
वाक्क्रूरं हिंसयाम् आसvākkrūraṃ hiṃsayām āsaон оскорбил жестокоречивого; он причинил вред резкому в слове
ब्रह्महत्याम् अवाप सःbrahmahatyām avāpa saḥи навлёк грех убийства брахмана; и получил вину брахмоубийства
स लोहगन्धी राजर्षिःsa lohagandhī rājarṣiḥтот царственный риши с железным запахом; этот раджарши, пахнущий железом
परिधावन्न् इतस् ततःparidhāvann itas tataḥбегая туда и сюда; метаясь повсюду
पौरजानपदैस् त्यक्तोpaurajānapadais tyaktoпокинутый горожанами и сельскими жителями; оставленный людьми города и страны
न लेभे शर्म कर्हिचित्na lebhe śarma karhicitон никогда не находил покоя; он никак не обрёл счастья
ततः स दुःखसंतप्तोtataḥ sa duḥkhasaṃtaptoзатем он, измученный страданием; после этого, сожжённый горем
नालभत् संविदं क्व चित्nālabhat saṃvidaṃ kva citнигде не обрёл сознания; нигде не находил ясности
इन्द्रोतं शौनकं राजाindrotaṃ śaunakaṃ rājāк Индроте Шаунаке царь; к мудрецу Индроте из рода Шунаки
शरणं प्रत्यपद्यतśaraṇaṃ pratyapadyataприбег к защите; обратился за прибежищем
अश्वमेधेन राजानंaśvamedhena rājānaṃашвамедхой царя; через конское жертвоприношение владыку
पावनार्थं द्विजोत्तमाःpāvanārthaṃ dvijottamāḥради очищения, лучшие брахманы; для очищения, превосходные дваждырождённые
याजयाम् आस चेन्द्रोतःyājayām āsa cendrotaḥи Индрота совершил жертвоприношение; Индрота провёл жертву
शौनको जनमेजयśaunako janamejayaШаунака для Джанамеджаи; Шаунака, о Джанамеджая
स लोहगन्धो व्यनशत्sa lohagandho vyanaśatтот железный запах исчез; его запах железа пропал
तस्यावभृथम् एत्य हtasyāvabhṛtham etya haкогда он пришёл к его очистительному омовению; после участия в его завершающем омовении
स च दिव्यो रथो राजन्sa ca divyo ratho rājanи эта божественная колесница, царь; тот небесный воз, государь
वसोश् चेदिपतेस् तदाvasoś cedipates tadāу Васу, владыки Чеди, тогда; тогда принадлежал Васу, царю Чеди
दत्तः शक्रेण तुष्टेनdattaḥ śakreṇa tuṣṭenaданный довольным Шакрой; подаренный удовлетворённым Индрой
लेभे तस्माद् बृहद्रथःlebhe tasmād bṛhadrathaḥот него получил Брихадратха; затем его обрёл Брихадратха
ततो हत्वा जरासंधंtato hatvā jarāsaṃdhaṃзатем, убив Джарасандху; после убийства Джарасандхи
भीमस् तं रथम् उत्तमम्bhīmas taṃ ratham uttamamБхима эту превосходную колесницу; Бхима тот лучший воз
प्रददौ वासुदेवायpradadau vāsudevāyaпередал Васудеве; отдал Васудеве
प्रीत्या कौरवनन्दनprītyā kauravanandanaс любовью, радость Кауравов; из приязни, о потомок Куру
अनुवाद

«Довольный Шакра дал ему высочайше сияющую божественную золотую колесницу, свободно движущуюся, запряжённую небесными лучшими конями, белыми и быстрыми как мысль; на ней он увёз супругу. На этой превосходной колеснице Яяти, неодолимый в битве, за шесть ночей покорил землю, а также богов вместе с Васавой. Эта колесница тогда принадлежала всем Пауравам и сохранялась до времени твоего одноимённого предка, о Джанамеджая, потомок Пуру. Но при царствовании внука Куру, царя Парикшита, эта колесница погибла по проклятию мудрого Гарги. Царь Джанамеджая причинил вред юному сыну Гарги, жестокому в речи, и навлёк на себя грех брахмоубийства. Этот царственный риши стал пахнуть железом; метаясь туда и сюда, покинутый горожанами и жителями страны, он нигде не находил покоя. Затем, измученный страданием и нигде не обретая ясности, царь прибег к защите Индроты Шаунаки. Лучшие брахманы ради очищения царя совершили ашвамедху; Индрота Шаунака провёл это жертвоприношение для Джанамеджаи, и после его завершающего омовения железный запах исчез. Эта божественная колесница, о царь, тогда принадлежала Васу, владыке Чеди; довольный Шакра дал её ему, а от него её получил Брихадратха. Затем Бхима, убив Джарасандху, с любовью передал эту превосходную колесницу Васудеве, о радость Кауравов».

संस्करण

947ba1f15de3 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:46 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से