सुरारणिर् गर्भम् अधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाद् अदितिः पुराणम् शक्रं च यो दैत्यगणावरुद्धं गर्भावसाने नकृशं चकार ॥
पदानि यो लोकपदानि कृत्वा चकार दैत्यान् सलिलाशयस्थान् कृत्वा च देवांस् त्रिदिवस्य देवांश् चक्रे सुरेशं पुरुहूतम् एव ॥
गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा अग्निम् आहवनीयं च वेदीं चैव कुशान् स्रुवम् ॥
प्रोक्षणीयं ध्रुवां चैव आवभृथ्यं तथैव च अरांस् त्रीणि च यश् चक्रे हव्यकव्यप्रदान् मखे ॥
हव्यादांश् च सुरांश् चक्रे कव्यादांश् च पितॄन् अपि भागार्थे यज्ञविधिना योगज्ञो यज्ञकर्मणि ॥
यूपान् समित् स्रुचं सोमं पवित्रं परिधीन् अपि यज्ञियानि च द्रव्याणि यज्ञांश् च चयनानलान् सदस्यान्य् अजमानांश् च मेधादींश् च क्रतूत्तमान् ॥
विबभाज पुरा यश् च पारमेष्ठ्येन कर्मणा युगानुरूपं यः कृत्वा लोकान् अनु परिक्रमन् ॥
क्षणा निमेषाः काष्ठाश् च कलास् त्रैकाल्यम् एव च मुहूर्तास् तिथयो मासा दिनसंवत्सरास् तथा ॥
ऋतवः कालयोगाश् च प्रमाणं विविधं नृषु आयुः क्षेत्राण्य् उपचयो लक्षणं रूपसौष्ठवम् ॥
त्रयो वर्णास् त्रयो लोकास् त्रैविद्यं पावकास् त्रयः त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो ऽपायास् त्रयो गुणाः सृष्टा लोकास् त्रयो ऽनन्ता येनानन्त्येन वर्त्मना ॥
सर्वभूतगुणस्रष्टा सर्वभूतगुणात्मकः नृणाम् इन्द्रियपूर्वेण योगेन रमते च यः गतागताभ्यां यो नेता तत्रेह च विधीश्वरः ॥
यो गतिर् धर्मयुक्तानाम् अगतिः पापकर्मणाम् चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश् चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥
surāraṇir garbham adhatta divyaṃ tapaḥprakarṣād aditiḥ purāṇam śakraṃ ca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvasāne nakṛśaṃ cakāra ||
padāni yo lokapadāni kṛtvā cakāra daityān salilāśayasthān kṛtvā ca devāṃs tridivasya devāṃś cakre sureśaṃ puruhūtam eva ||
gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā agnim āhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva kuśān sruvam ||
prokṣaṇīyaṃ dhruvāṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca arāṃs trīṇi ca yaś cakre havyakavyapradān makhe ||
havyādāṃś ca surāṃś cakre kavyādāṃś ca pitṝn api bhāgārthe yajñavidhinā yogajño yajñakarmaṇi ||
yūpān samit srucaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīn api yajñiyāni ca dravyāṇi yajñāṃś ca cayanānalān sadasyāny ajamānāṃś ca medhādīṃś ca kratūttamān ||
vibabhāja purā yaś ca pārameṣṭhyena karmaṇā yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā lokān anu parikraman ||
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāś ca kalās traikālyam eva ca muhūrtās tithayo māsā dinasaṃvatsarās tathā ||
ṛtavaḥ kālayogāś ca pramāṇaṃ vividhaṃ nṛṣu āyuḥ kṣetrāṇy upacayo lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam ||
trayo varṇās trayo lokās traividyaṃ pāvakās trayaḥ traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo 'pāyās trayo guṇāḥ sṛṣṭā lokās trayo 'nantā yenānantyena vartmanā ||
sarvabhūtaguṇasraṣṭā sarvabhūtaguṇātmakaḥ nṛṇām indriyapūrveṇa yogena ramate ca yaḥ gatāgatābhyāṃ yo netā tatreha ca vidhīśvaraḥ ||
yo gatir dharmayuktānām agatiḥ pāpakarmaṇām cāturvarṇyasya prabhavaś cāturvarṇyasya rakṣitā ||
«Он сделал Индру, стеснённого сонмом дайтьев, вновь сильным при завершении зародыша; устроил богов небесными богами и поставил Пурухуту владыкой девов. Он создал ахаванийский огонь, алтарь, травы куша, жертвенную ложку, жертвенные столбы, хворост, сруч, сому, очиститель и ограждающие поленья; устроил в жертве три части, передающие приношения богам и предкам. Зная йогу в жертвенном действии, он распределил доли по правилу жертвы, установил участников, жертвователей и лучшие обряды, начиная с медхи. Сообразно юге он, обходя миры, устроил мухурты, титхи, месяцы, дни и годы; жизнь, тела-поля, рост, признаки, форму и красоту. Он установил три варны, три мира, тройственное ведийское знание и три огня, а также три времени, три действия, три упадка и три гуны. Его бесконечным путём созданы три безграничных мира. Он творец качеств всех существ и сам состоит из качеств всех существ; он ведёт приходом и уходом, там и здесь он владыка порядка; он источник и защитник четырёх варн».
bbbbb32f0cd9 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:53 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Вопрос царя охватывает жертву, время, тело, общественный порядок и саму структуру миров. Вишну здесь представлен как основа риты: всё, что делает жизнь упорядоченной, стоит на его энергии.