हरिवंश
Земля ищет прибежища у ВишнуHV 42.46-53
225 / 607
हरिवंश · HV 42.46-53
देवनागरी

स श्रुत्वा भगवान् वाक्यं बाढम् इत्य् अब्रवीत् प्रभुः ततो मां मानवेन्द्राय मनवे संप्रयच्छत ॥
सा मनुप्रभवं पुण्यं प्राप्येक्ष्वाकुकुलं महत् विपुलेनास्मि कालेन पार्थिवात् पार्थिवं गता ॥
एवं दत्तास्मि मनवे मानवेन्द्राय धीमते भुक्ता राजकुलैश् चापि महर्षिकुलसंमितैः ॥
बहवः क्षत्रियाः शूरा मां जित्वा दिवम् आश्रिताः ते स्म कालवशं प्राप्य मय्य् एव प्रलयं गताः ॥
मत्कृते विग्रहा लोके वृत्ते वर्तन्त एव च क्षत्रियाणां बलवतां संग्रामेष्व् अनिवर्तिनाम् ॥
एतद् युष्मत्प्रवृत्तेन दैवेन परिणामिता जगद्धितार्थं कुरुत राज्ञां हेतुं रणक्षये ॥
यद्य् अस्ति मयि कारुण्यं भारशैथिल्यकारणात् एकश् चक्रधरः श्रीमान् अभयं मे प्रयच्छतु ॥
यम् अहं भारसंतप्ता संप्राप्ता शरणैषिणी भारो यद्य् अवरोप्तव्यो विष्णुर् एष ब्रवीतु माम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa śrutvā bhagavān vākyaṃ bāḍham ity abravīt prabhuḥ tato māṃ mānavendrāya manave saṃprayacchata ||
sā manuprabhavaṃ puṇyaṃ prāpyekṣvākukulaṃ mahat vipulenāsmi kālena pārthivāt pārthivaṃ gatā ||
evaṃ dattāsmi manave mānavendrāya dhīmate bhuktā rājakulaiś cāpi maharṣikulasaṃmitaiḥ ||
bahavaḥ kṣatriyāḥ śūrā māṃ jitvā divam āśritāḥ te sma kālavaśaṃ prāpya mayy eva pralayaṃ gatāḥ ||
matkṛte vigrahā loke vṛtte vartanta eva ca kṣatriyāṇāṃ balavatāṃ saṃgrāmeṣv anivartinām ||
etad yuṣmatpravṛttena daivena pariṇāmitā jagaddhitārthaṃ kuruta rājñāṃ hetuṃ raṇakṣaye ||
yady asti mayi kāruṇyaṃ bhāraśaithilyakāraṇāt ekaś cakradharaḥ śrīmān abhayaṃ me prayacchatu ||
yam ahaṃ bhārasaṃtaptā saṃprāptā śaraṇaiṣiṇī bhāro yady avaroptavyo viṣṇur eṣa bravītu mām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स श्रुत्वा भगवान् वाक्यंsa śrutvā bhagavān vākyaṃон, услышав речь, господин; владыка, выслушав слова
बाढम् इत्य् अब्रवीत् प्रभुःbāḍham ity abravīt prabhuḥсказал: да будет так; могущественный произнёс: хорошо
ततो मां मानवेन्द्रायtato māṃ mānavendrāyaзатем меня владыке людей; после этого меня царю людей
मनवे संप्रयच्छतmanave saṃprayacchataМану передайте; отдайте Ману
सा मनुप्रभवं पुण्यंsā manuprabhavaṃ puṇyaṃя, к святому происходящему от Ману; я к благому роду Ману
प्राप्येक्ष्वाकुकुलं महत्prāpyekṣvākukulaṃ mahatдостигнув великого рода Икшваку; попав в большую линию Икшваку
विपुलेनास्मि कालेनvipulenāsmi kālenaдолгим временем я; за великий срок я
पार्थिवात् पार्थिवं गताpārthivāt pārthivaṃ gatāот царя к царю переходила; шла от земного владыки к земному
एवं दत्तास्मि मनवेevaṃ dattāsmi manaveтак я была дана Ману; таким образом меня передали Ману
मानवेन्द्राय धीमतेmānavendrāya dhīmateмудрому владыке людей; разумному царю людей
भुक्ता राजकुलैश् चापिbhuktā rājakulaiś cāpiи пользовались мной царские роды; меня также держали царские дома
महर्षिकुलसंमितैःmaharṣikulasaṃmitaiḥравные родам махариши; сопоставимые с линиями великих риши
बहवः क्षत्रियाः शूराbahavaḥ kṣatriyāḥ śūrāмногие героические кшатрии; множество отважных воинов
मां जित्वा दिवम् आश्रिताःmāṃ jitvā divam āśritāḥзавоевав меня, достигли неба; покорив меня, ушли на небо
ते स्म कालवशं प्राप्यte sma kālavaśaṃ prāpyaони, достигнув власти времени; они, подпав под время
मय्य् एव प्रलयं गताःmayy eva pralayaṃ gatāḥво мне самой к растворению пришли; в меня же растворились
मत्कृते विग्रहा लोकेmatkṛte vigrahā lokeради меня войны в мире; из-за меня раздоры в мире
वृत्ते वर्तन्त एव चvṛtte vartanta eva caбыли и продолжаются; происходили и происходят
क्षत्रियाणां बलवतांkṣatriyāṇāṃ balavatāṃмогущественных кшатриев; сильных воинов
संग्रामेष्व् अनिवर्तिनाम्saṃgrāmeṣv anivartināmне отступающих в битвах; не поворачивающих назад в сражениях
एतद् युष्मत्प्रवृत्तेनetad yuṣmatpravṛttenaэто вашим начатым; это благодаря вашему действию
दैवेन परिणामिताdaivena pariṇāmitāбожественным было приведено; было обращено судьбой
जगद्धितार्थं कुरुतjagaddhitārthaṃ kurutaради блага мира сделайте; совершите для пользы вселенной
राज्ञां हेतुं रणक्षयेrājñāṃ hetuṃ raṇakṣayeпричину гибели царей в бою; основание уничтожения владык в битве
यद्य् अस्ति मयि कारुण्यंyady asti mayi kāruṇyaṃесли есть ко мне сострадание; если вы милостивы ко мне
भारशैथिल्यकारणात्bhāraśaithilyakāraṇātради причины ослабления бремени; для облегчения тяжести
एकश् चक्रधरः श्रीमान्ekaś cakradharaḥ śrīmānодин славный держатель диска; единственный прекрасный чакродержатель
अभयं मे प्रयच्छतुabhayaṃ me prayacchatuпусть даст мне бесстрашие; да дарует мне защиту
यम् अहं भारसंतप्ताyam ahaṃ bhārasaṃtaptāк кому я, измученная бременем; кого я, палимая тяжестью
संप्राप्ता शरणैषिणीsaṃprāptā śaraṇaiṣiṇīпришла, ищущая прибежища; достигла, желая защиты
भारो यद्य् अवरोप्तव्योbhāro yady avaroptavyoесли бремя должно быть снято; если тяжесть следует низложить
विष्णुर् एष ब्रवीतु माम्viṣṇur eṣa bravītu māmпусть этот Вишну скажет мне; да скажет мне Вишну
अनुवाद

«Выслушав мои слова, владыка сказал: “Да будет так”, и затем передал меня Ману, мудрому владыке людей. Достигнув святого великого рода Икшваку, происходящего от Ману, я за долгие времена переходила от царя к царю. Так я была дана Ману; мной также владели царские роды, равные линиям великих риши. Многие героические кшатрии, завоевав меня, ушли на небо, но, подпав под власть времени, растворились во мне самой. Из-за меня были и продолжаются войны в мире среди могущественных кшатриев, не отступающих в сражениях. Это произошло божественной судьбой, начатой вами; теперь ради блага мира создайте причину гибели царей в бою. Если есть ко мне сострадание ради облегчения бремени, пусть единственный славный держатель диска дарует мне бесстрашие. Я, измученная бременем, пришла к нему, ища прибежища; если это бремя должно быть снято, пусть этот Вишну скажет мне».

संस्करण

f1294560785c · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:31:02 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से