हरिवंश
Назначается нисхождение божественных долейHV 43.1-13
226 / 607
हरिवंश · HV 43.1-13
देवनागरी

ते श्रुत्वा पृथिवीवाक्यं सर्व एव दिवौकसः तदर्थकृत्यं संचिन्त्य पितामहम् अथाब्रुवन् ॥
भगवन् क्रियताम् अस्या धरण्या भारसंनतिः शरीरकर्ता लोकानां त्वं हि लोकस्य चेश्वरः ॥
यत् कर्तव्यं महेन्द्रेण यमेन वरुणेन च यद् वा कार्यं धनेशेन स्वयं नारायणेन वा ॥
यद् वा चन्द्रमसा कार्यं भास्करेणानिलेन वा आदित्यैर् वसुभिर् वापि रुद्रैर् वा लोकभावनैः ॥
अश्विभ्यां वा सुराग्र्याभ्यां साध्यैर् वा त्रिदिवालयैः बृहस्पत्युशनोभ्यां वा कालेन कलिनापि वा ॥
महेश्वरेण वा ब्रह्मन् विशाखेन गुहेन वा यक्षराक्षसगन्धर्वैश् चारणैर् वा महोरगैः ॥
पर्वतैः शैलमुख्यैर् वा सागरैर् वा महोर्मिभिः गङ्गामुखाभिर् दिव्याभिः सरिद्भिर् वा सुरेश्वर ॥
क्षिप्रम् आज्ञापय विभो कथम् अंशः प्रयुज्यताम् यदि ते पार्थिवं कार्यं कार्यं पार्थिवविग्रहे ॥
कथम् अंशावतरणं कुर्मः सर्वे पितामह अन्तरिक्षगता ये च पृथिव्यां ये च पार्थिवाः ॥
सदस्यानां च विप्राणां पार्थिवानां कुलेषु च अयोनिजाश् चापि तनूः सृजाम जगतीतले ॥
सुराणाम् एककार्याणां श्रुत्वैतन् निश्चितं महत् देवैः परिवृतः प्राह वाक्यं लोकपितामहः ॥
रोचते मे सुरश्रेष्ठा युष्माकम् अपि निश्चयः सृजध्वं स्वशरीरांशांस् तेजसात्मसमान् भुवि ॥
सर्व एव सुरश्रेष्ठास् तेजोभिर् अवरोहत भावयन्तो भुवं देवीं लब्ध्वा त्रिभुवनश्रियम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

te śrutvā pṛthivīvākyaṃ sarva eva divaukasaḥ tadarthakṛtyaṃ saṃcintya pitāmaham athābruvan ||
bhagavan kriyatām asyā dharaṇyā bhārasaṃnatiḥ śarīrakartā lokānāṃ tvaṃ hi lokasya ceśvaraḥ ||
yat kartavyaṃ mahendreṇa yamena varuṇena ca yad vā kāryaṃ dhaneśena svayaṃ nārāyaṇena vā ||
yad vā candramasā kāryaṃ bhāskareṇānilena vā ādityair vasubhir vāpi rudrair vā lokabhāvanaiḥ ||
aśvibhyāṃ vā surāgryābhyāṃ sādhyair vā tridivālayaiḥ bṛhaspatyuśanobhyāṃ vā kālena kalināpi vā ||
maheśvareṇa vā brahman viśākhena guhena vā yakṣarākṣasagandharvaiś cāraṇair vā mahoragaiḥ ||
parvataiḥ śailamukhyair vā sāgarair vā mahormibhiḥ gaṅgāmukhābhir divyābhiḥ saridbhir vā sureśvara ||
kṣipram ājñāpaya vibho katham aṃśaḥ prayujyatām yadi te pārthivaṃ kāryaṃ kāryaṃ pārthivavigrahe ||
katham aṃśāvataraṇaṃ kurmaḥ sarve pitāmaha antarikṣagatā ye ca pṛthivyāṃ ye ca pārthivāḥ ||
sadasyānāṃ ca viprāṇāṃ pārthivānāṃ kuleṣu ca ayonijāś cāpi tanūḥ sṛjāma jagatītale ||
surāṇām ekakāryāṇāṃ śrutvaitan niścitaṃ mahat devaiḥ parivṛtaḥ prāha vākyaṃ lokapitāmahaḥ ||
rocate me suraśreṣṭhā yuṣmākam api niścayaḥ sṛjadhvaṃ svaśarīrāṃśāṃs tejasātmasamān bhuvi ||
sarva eva suraśreṣṭhās tejobhir avarohata bhāvayanto bhuvaṃ devīṃ labdhvā tribhuvanaśriyam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ते श्रुत्वा पृथिवीवाक्यंte śrutvā pṛthivīvākyaṃони, услышав слово Земли; выслушав речь Притхиви
सर्व एव दिवौकसःsarva eva divaukasaḥвсе жители неба; все небожители
तदर्थकृत्यं संचिन्त्यtadarthakṛtyaṃ saṃcintyaобдумав дело ради этого; рассмотрев нужное для этой цели
पितामहम् अथाब्रुवन्pitāmaham athābruvanзатем сказали Питамахе; потом обратились к Праотцу
भगवन् क्रियताम् अस्याbhagavan kriyatām asyāо владыка, пусть будет сделано для неё; господин, да будет совершено для этой
धरण्या भारसंनतिःdharaṇyā bhārasaṃnatiḥснятие бремени Земли; облегчение тяжести Дхарани
शरीरकर्ता लोकानांśarīrakartā lokānāṃтворец тел миров; создатель воплощений для миров
त्वं हि लोकस्य चेश्वरःtvaṃ hi lokasya ceśvaraḥты ведь владыка мира; ты господин вселенной
यत् कर्तव्यं महेन्द्रेणyat kartavyaṃ mahendreṇaчто должно быть сделано Махендрой; если дело надлежит Индре
यमेन वरुणेन चyamena varuṇena caЯмой и Варуной; Ямой, а также Варуной
यद् वा कार्यं धनेशेनyad vā kāryaṃ dhaneśenaили что должно быть сделано Дханешей; если дело за владыкой богатства
स्वयं नारायणेन वाsvayaṃ nārāyaṇena vāили самим Нараяной; или непосредственно Нараяной
यद् वा चन्द्रमसा कार्यंyad vā candramasā kāryaṃили что должно быть сделано Луной; или если дело за Чандрой
भास्करेणानिलेन वाbhāskareṇānilena vāСолнцем или Ветром; Бхаскарой либо Анилой
आदित्यैर् वसुभिर् वापिādityair vasubhir vāpiили Адитьями, или Васу; либо Адитьями и Васу
रुद्रैर् वा लोकभावनैःrudrair vā lokabhāvanaiḥили Рудрами, поддержателями миров; или Рудрами, творящими мир
अश्विभ्यां वा सुराग्र्याभ्यांaśvibhyāṃ vā surāgryābhyāṃили двумя Ашвинами, лучшими среди богов; или двумя небесными Ашвинами
साध्यैर् वा त्रिदिवालयैःsādhyair vā tridivālayaiḥили Садхьями, обитателями неба; или небесными Садхьями
बृहस्पत्युशनोभ्यां वाbṛhaspatyuśanobhyāṃ vāили Брихаспати и Ушаной; либо Брихаспати с Ушаной
कालेन कलिनापि वाkālena kalināpi vāили Временем и Кали; или Калой и Кали
महेश्वरेण वा ब्रह्मन्maheśvareṇa vā brahmanили Махешварой, о Брахман; или великим владыкой, о Брахма
विशाखेन गुहेन वाviśākhena guhena vāВишакхой или Гухой; Скандой-Вишакхой либо Гухой
यक्षराक्षसगन्धर्वैश्yakṣarākṣasagandharvaiśякшами, ракшасами и гандхарвами; через якшей, демонов и гандхарвов
चारणैर् वा महोरगैःcāraṇair vā mahoragaiḥили чаранами и великими змеями; или чаранами и великими нагами
पर्वतैः शैलमुख्यैर् वाparvataiḥ śailamukhyair vāили горами, главными среди скал; или великими горными вершинами
सागरैर् वा महोर्मिभिःsāgarair vā mahormibhiḥили морями с великими волнами; или океанами с мощными валами
गङ्गामुखाभिर् दिव्याभिःgaṅgāmukhābhir divyābhiḥбожественными реками во главе с Гангой; небесными потоками, начиная с Ганги
सरिद्भिर् वा सुरेश्वरsaridbhir vā sureśvaraили реками, владыка богов; или священными реками, о господин девов
क्षिप्रम् आज्ञापय विभोkṣipram ājñāpaya vibhoскорее повели, о всесильный; быстро дай приказ, владыка
कथम् अंशः प्रयुज्यताम्katham aṃśaḥ prayujyatāmкак должна быть применена доля; каким образом направить часть
यदि ते पार्थिवं कार्यंyadi te pārthivaṃ kāryaṃесли твоё дело земное; если для тебя есть дело на земле
कार्यं पार्थिवविग्रहेkāryaṃ pārthivavigraheдело в земном теле; задача в царском воплощении
कथम् अंशावतरणंkatham aṃśāvataraṇaṃкак нисхождение долями; каким образом воплощение частями
कुर्मः सर्वे पितामहkurmaḥ sarve pitāmahaмы все сделаем, о Питамаха; нам всем совершить, Праотец
अन्तरिक्षगता ये चantarikṣagatā ye caи те, кто в пространстве; те, кто пребывает в небе
पृथिव्यां ये च पार्थिवाःpṛthivyāṃ ye ca pārthivāḥи земные, что на земле; и царственные существа на земле
सदस्यानां च विप्राणांsadasyānāṃ ca viprāṇāṃи среди жрецов-садхьев и брахманов; и в собраниях, и в родах брахманов
पार्थिवानां कुलेषु चpārthivānāṃ kuleṣu caи в родах царей; также среди царских родов
अयोनिजाश् चापि तनूःayonijāś cāpi tanūḥи нерождённые из лона тела; также тела вне утробы
सृजाम जगतीतलेsṛjāma jagatītaleсоздадим на поверхности земли; произведём на земле
सुराणाम् एककार्याणांsurāṇām ekakāryāṇāṃбогов, имеющих одно дело; девов, объединённых одной целью
श्रुत्वैतन् निश्चितं महत्śrutvaitan niścitaṃ mahatуслышав это великое решение; выслушав этот великий замысел
देवैः परिवृतः प्राहdevaiḥ parivṛtaḥ prāhaокружённый богами сказал; в окружении девов произнёс
वाक्यं लोकपितामहःvākyaṃ lokapitāmahaḥслово праотец мира; речь Питамаха миров
रोचते मे सुरश्रेष्ठाrocate me suraśreṣṭhāмне нравится, лучшие боги; мне по сердцу, о превосходные девы
युष्माकम् अपि निश्चयःyuṣmākam api niścayaḥи ваше решение; также ваш твёрдый вывод
सृजध्वं स्वशरीरांशांस्sṛjadhvaṃ svaśarīrāṃśāṃsсоздавайте части своих тел; порождайте доли собственных тел
तेजसात्मसमान् भुविtejasātmasamān bhuviна земле равные вашей силе и природе; на земле, подобные вам блеском и сущностью
सर्व एव सुरश्रेष्ठास्sarva eva suraśreṣṭhāsвсе вы, лучшие боги; все без исключения, превосходные девы
तेजोभिर् अवरोहतtejobhir avarohataнисходите своими силами; спускайтесь своими сияниями
भावयन्तो भुवं देवींbhāvayanto bhuvaṃ devīṃподдерживая богиню Землю; укрепляя божественную землю
लब्ध्वा त्रिभुवनश्रियम्labdhvā tribhuvanaśriyamобретя славу трёх миров; получив красоту троемирия
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: Выслушав речь Земли, все небожители обдумали, что нужно сделать ради этой цели, и обратились к Питамахе: «О владыка, пусть будет облегчено бремя Земли. Ты творец тел для миров и господин вселенной. Что бы ни надлежало сделать Махендре, Яме, Варуне, Дханеше, самому Нараяне, Луне, Солнцу, Ветру, Адитьям, Васу, Рудрам, поддерживающим миры, двум Ашвинам, Садхьям, Брихаспати, Ушане, Времени, Кали, Махешваре, Вишакхе-Гухе, якшам, ракшасам, гандхарвам, чаранам, великим змеям, горам, океанам или божественным рекам во главе с Гангой, скорее повели, о владыка, как должна быть применена доля. Если твоё дело земное и требует царского воплощения, скажи, как нам всем совершить нисхождение частями. Те, кто пребывает в небе, и земные владыки на земле, в собраниях брахманов и в царских родах, — мы создадим на земле также тела, не рождённые из лона». Услышав это великое решение богов, объединённых одной целью, окружённый ими Питамаха мира сказал: «Мне по сердцу и ваш замысел, лучшие боги. Создавайте на земле доли собственных тел, подобные вам блеском и сущностью. Все вы нисходите своими сияниями; поддерживая богиню Землю, вы обретёте славу трёх миров».

संस्करण

9ffe0386fb46 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:31:03 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से