हरिवंश
Кришна опрокидывает повозку и убивает ПутануHV 50.4-11
262 / 607
हरिवंश · HV 50.4-11
देवनागरी

शकटस्य त्व् अधः सुप्तं कदाचित् पुत्रगृद्धिनी यशोदा तं समुत्सृज्य जगाम यमुनां नदीम् ॥
शिशुलीलां ततः कुर्वन् स्वहस्तचरणौ क्षिपन् रुरोद मधुरं कृष्णः पादाव् ऊर्ध्वं प्रसारयन् ॥
स तत्रैकेन पादेन शकटं पर्यवर्तयत् न्युब्जं पयोधराकाङ्क्षी चकार च रुरोद च ॥
एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ता यशोदा शीघ्रगामिनी स्नाता प्रस्नवदिग्धाङ्गी बद्धवत्सेव सौरभी ॥
सा ददर्श विपर्यस्तं शकटं वायुना विना हाहेति कृत्वा त्वरिता दारकं जगृहे तदा ॥
न सा बुबोध तत् तेन शकटं परिवर्तितम् स्वस्ति मे दारकायेति प्रीत्या भीता च साभवत् ॥
किं नु वक्ष्यति ते पुत्र पिता परमकोपनः त्वय्य् अधः शकटे सुप्ते शकटे च विलोडिते ॥
किं मे स्नानेन दुःस्नानं किं च मे गमने नदीम् पर्यस्ते शकटे पुत्र या त्वा पश्याम्य् अपावृतम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śakaṭasya tv adhaḥ suptaṃ kadācit putragṛddhinī yaśodā taṃ samutsṛjya jagāma yamunāṃ nadīm ||
śiśulīlāṃ tataḥ kurvan svahastacaraṇau kṣipan ruroda madhuraṃ kṛṣṇaḥ pādāv ūrdhvaṃ prasārayan ||
sa tatraikena pādena śakaṭaṃ paryavartayat nyubjaṃ payodharākāṅkṣī cakāra ca ruroda ca ||
etasminn antare prāptā yaśodā śīghragāminī snātā prasnavadigdhāṅgī baddhavatseva saurabhī ||
sā dadarśa viparyastaṃ śakaṭaṃ vāyunā vinā hāheti kṛtvā tvaritā dārakaṃ jagṛhe tadā ||
na sā bubodha tat tena śakaṭaṃ parivartitam svasti me dārakāyeti prītyā bhītā ca sābhavat ||
kiṃ nu vakṣyati te putra pitā paramakopanaḥ tvayy adhaḥ śakaṭe supte śakaṭe ca viloḍite ||
kiṃ me snānena duḥsnānaṃ kiṃ ca me gamane nadīm paryaste śakaṭe putra yā tvā paśyāmy apāvṛtam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शकटस्य त्व् अधः सुप्तंśakaṭasya tv adhaḥ suptaṃспящего под повозкой
कदाचित् पुत्रगृद्धिनीkadācit putragṛddhinīоднажды любящая сына
यशोदा तं समुत्सृज्यyaśodā taṃ samutsṛjyaЯшода, оставив его
जगाम यमुनां नदीम्jagāma yamunāṃ nadīmпошла к реке Ямуне
शिशुलीलां ततः कुर्वन्śiśulīlāṃ tataḥ kurvanзатем совершая детскую игру
स्वहस्तचरणौ क्षिपन्svahastacaraṇau kṣipanдвигая своими руками и ногами
रुरोद मधुरं कृष्णःruroda madhuraṃ kṛṣṇaḥКришна сладко заплакал
पादाव् ऊर्ध्वं प्रसारयन्pādāv ūrdhvaṃ prasārayanвытягивая ноги вверх
स तत्रैकेन पादेनsa tatraikena pādenaон там одной ногой
शकटं पर्यवर्तयत्śakaṭaṃ paryavartayatопрокинул повозку
न्युब्जं पयोधराकाङ्क्षीnyubjaṃ payodharākāṅkṣīперевернул, желая груди
चकार च रुरोद चcakāra ca ruroda caсделал это и заплакал
एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ताetasminn antare prāptāтем временем пришла
यशोदा शीघ्रगामिनीyaśodā śīghragāminīЯшода, быстро идущая
स्नाता प्रस्नवदिग्धाङ्गीsnātā prasnavadigdhāṅgīомытая, с телом, умащённым молоком
बद्धवत्सेव सौरभीbaddhavatseva saurabhīкак корова с привязанным телёнком
सा ददर्श विपर्यस्तंsā dadarśa viparyastaṃона увидела перевёрнутую
शकटं वायुना विनाśakaṭaṃ vāyunā vināповозку без ветра
हाहेति कृत्वा त्वरिताhāheti kṛtvā tvaritāвоскликнув ха-ха, поспешно
दारकं जगृहे तदाdārakaṃ jagṛhe tadāтогда схватила мальчика
न सा बुबोध तत् तेनna sā bubodha tat tenaона не поняла, что им
शकटं परिवर्तितम्śakaṭaṃ parivartitamповозка была перевёрнута
स्वस्ति मे दारकायेतिsvasti me dārakāyetiблаго моему мальчику
प्रीत्या भीता च साभवत्prītyā bhītā ca sābhavatот любви и страха она была
किं नु वक्ष्यति ते पुत्रkiṃ nu vakṣyati te putraчто же скажет тебе, сын
पिता परमकोपनःpitā paramakopanaḥотец, очень гневливый
त्वय्य् अधः शकटे सुप्तेtvayy adhaḥ śakaṭe supteкогда ты спал под повозкой
शकटे च विलोडितेśakaṭe ca viloḍiteи повозка была перевёрнута
किं मे स्नानेन दुःस्नानंkiṃ me snānena duḥsnānaṃчто мне в этом плохом омовении
किं च मे गमने नदीम्kiṃ ca me gamane nadīmи что мне в походе к реке
पर्यस्ते शकटे पुत्रparyaste śakaṭe putraпри опрокинутой повозке, сын
या त्वा पश्याम्य् अपावृतम्yā tvā paśyāmy apāvṛtamкогда вижу тебя открытым
अनुवाद

Однажды Яшода, любящая сына, оставила Кришну спящим под повозкой и пошла к реке Ямуне. Кришна, играя как младенец, двигал руками и ногами, сладко плакал и вытягивал ноги вверх. Одной ногой он опрокинул повозку; желая материнской груди, он перевернул её и продолжал плакать. Тем временем Яшода быстро вернулась, омытая, с телом, умащённым молоком, словно корова с привязанным телёнком. Она увидела, что повозка перевёрнута без ветра, вскрикнула и поспешно схватила мальчика. Она не поняла, что это он перевернул повозку, и от любви и страха сказала: «Да будет благо моему мальчику! Что скажет тебе, сын, твой вспыльчивый отец, если ты спал под повозкой, а повозка перевёрнута? Что мне теперь в моём дурном омовении, что в моём походе к реке, если я вижу тебя открытым под опрокинутой повозкой?»

संस्करण

a578483df4db · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:06 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से