Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
हरिवंश
Кришна становится ДамодаройHV 51.21-34
267 / 607
हरिवंश · HV 51.21-34
॥
देवनागरी

तास् तु संभ्रान्तवदना यशोदाम् ऊचुर् अङ्गनाः एह्य् आगच्छ यशोदेति संभ्रमे किं विलम्बसे ॥
यौ ताव् अर्जुनवृक्षौ तु व्रजे सत्योपयाचितौ पुत्रस्योपरि ताव् एतौ पतितौ ते महीरुहौ ॥
दृढेन दाम्ना तत्रैव बद्धो वत्स इवोदरे जहास मध्ये वृक्षाभ्यां तव पुत्रः स बालकः ॥
उत्तिष्ठ गच्छ दुर्मेधे मूढे पण्डितमानिनि पुत्रम् आनय जीवन्तुं मुक्तं मृत्युमुखाद् इव ॥
सा भीता सहसोत्थाय हाहाकारं प्रकुर्वती तं देशम् अगमद् यत्र पतितौ तौ महाद्रुमौ ॥
ददर्श ताभ्यां सा मध्ये द्रुमाभ्याम् आत्मजं शिशुम् दाम्ना निबद्धम् उदरे कर्षमाणम् उदूखलम् ॥
सगोपीगोपवृद्धश् च सयुवा च व्रजस् तदा पर्यगच्छत् ततो द्रष्टुं गोपेषु महद् अद्भुतम् ॥
जजल्पुस् ते यथाकामं गोपा वनविचारिणः केनेमौ पातितौ वृक्षौ घोषस्यैवाग्रपादपौ ॥
विना वातं विना वर्षं विद्युत्प्रपतनं विना विना हस्तिकृतं दोषम् केनेमौ पातितौ द्रुमौ ॥
अहो बत न शोभेतां विमूलाव् अर्जुनाव् इमौ इमौ निपतितौ भूमौ वितोयौ जलदाव् इव ॥
नन्दगोप प्रसन्नौ ते द्रुमाव् एवंगताव् अपि यत्र ते दारको मुक्तो विमूलाभ्याम् अविक्षतः ॥
औत्पातिकम् इदं घोषे तृतीयं वर्तते त्व् इह पूतनाया निपातश् च द्रुमयोः शकटस्य च ॥
अस्मिन् स्थाने निवेशो ऽयं घोषस्यास्य न विद्यते उत्पाता ह्य् अत्र दृश्यन्ते कथयन्तो नशोभनम् ॥
नन्दगोपस् तु सहसा मुक्त्वा कृष्णम् उदूखलात् निवेश्य चाङ्के सुचिरं मृतं पुनर् इवागतम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tās tu saṃbhrāntavadanā yaśodām ūcur aṅganāḥ ehy āgaccha yaśodeti saṃbhrame kiṃ vilambase ||
yau tāv arjunavṛkṣau tu vraje satyopayācitau putrasyopari tāv etau patitau te mahīruhau ||
dṛḍhena dāmnā tatraiva baddho vatsa ivodare jahāsa madhye vṛkṣābhyāṃ tava putraḥ sa bālakaḥ ||
uttiṣṭha gaccha durmedhe mūḍhe paṇḍitamānini putram ānaya jīvantuṃ muktaṃ mṛtyumukhād iva ||
sā bhītā sahasotthāya hāhākāraṃ prakurvatī taṃ deśam agamad yatra patitau tau mahādrumau ||
dadarśa tābhyāṃ sā madhye drumābhyām ātmajaṃ śiśum dāmnā nibaddham udare karṣamāṇam udūkhalam ||
sagopīgopavṛddhaś ca sayuvā ca vrajas tadā paryagacchat tato draṣṭuṃ gopeṣu mahad adbhutam ||
jajalpus te yathākāmaṃ gopā vanavicāriṇaḥ kenemau pātitau vṛkṣau ghoṣasyaivāgrapādapau ||
vinā vātaṃ vinā varṣaṃ vidyutprapatanaṃ vinā vinā hastikṛtaṃ doṣam kenemau pātitau drumau ||
aho bata na śobhetāṃ vimūlāv arjunāv imau imau nipatitau bhūmau vitoyau jaladāv iva ||
nandagopa prasannau te drumāv evaṃgatāv api yatra te dārako mukto vimūlābhyām avikṣataḥ ||
autpātikam idaṃ ghoṣe tṛtīyaṃ vartate tv iha pūtanāyā nipātaś ca drumayoḥ śakaṭasya ca ||
asmin sthāne niveśo 'yaṃ ghoṣasyāsya na vidyate utpātā hy atra dṛśyante kathayanto naśobhanam ||
nandagopas tu sahasā muktvā kṛṣṇam udūkhalāt niveśya cāṅke suciraṃ mṛtaṃ punar ivāgatam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तास् तु संभ्रान्तवदनाtās tu saṃbhrāntavadanāони с взволнованными лицами
यशोदाम् ऊचुर् अङ्गनाःyaśodām ūcur aṅganāḥженщины сказали Яшоде
एह्य् आगच्छ यशोदेतिehy āgaccha yaśodetiэй, иди, Яшода, так
संभ्रमे किं विलम्बसेsaṃbhrame kiṃ vilambaseв тревоге зачем медлишь
यौ ताव् अर्जुनवृक्षौ तुyau tāv arjunavṛkṣau tuте два арджуна-дерева
व्रजे सत्योपयाचितौvraje satyopayācitauво Врадже истинно почитаемые
पुत्रस्योपरि ताव् एतौputrasyopari tāv etauнад твоим сыном эти два
पतितौ ते महीरुहौpatitau te mahīruhauвеликие дерева упали
दृढेन दाम्ना तत्रैवdṛḍhena dāmnā tatraivaпрочной верёвкой там же
बद्धो वत्स इवोदरेbaddho vatsa ivodareпривязанный за живот как телёнок
जहास मध्ये वृक्षाभ्यांjahāsa madhye vṛkṣābhyāṃсмеялся между деревьями
तव पुत्रः स बालकःtava putraḥ sa bālakaḥтвой сын, тот мальчик
उत्तिष्ठ गच्छ दुर्मेधेuttiṣṭha gaccha durmedheвстань, иди, неразумная
मूढे पण्डितमानिनिmūḍhe paṇḍitamāniniглупая, считающая себя мудрой
पुत्रम् आनय जीवन्तुंputram ānaya jīvantuṃпринеси живого сына
मुक्तं मृत्युमुखाद् इवmuktaṃ mṛtyumukhād ivaсловно спасённого из пасти смерти
सा भीता सहसोत्थायsā bhītā sahasotthāyaона, испугавшись, внезапно встав
हाहाकारं प्रकुर्वतीhāhākāraṃ prakurvatīиздавая крик ха-ха
तं देशम् अगमद् यत्रtaṃ deśam agamad yatraпошла к тому месту, где
पतितौ तौ महाद्रुमौpatitau tau mahādrumauупали те два великих дерева
ददर्श ताभ्यां सा मध्येdadarśa tābhyāṃ sā madhyeона увидела между ними
द्रुमाभ्याम् आत्मजं शिशुम्drumābhyām ātmajaṃ śiśumмежду деревьями своего младенца-сына
दाम्ना निबद्धम् उदरेdāmnā nibaddham udareверёвкой привязанного за живот
कर्षमाणम् उदूखलम्karṣamāṇam udūkhalamтащащего ступу
सगोपीगोपवृद्धश् चsagopīgopavṛddhaś caс гопи и старшими пастухами
सयुवा च व्रजस् तदाsayuvā ca vrajas tadāи с молодыми Врадж тогда
पर्यगच्छत् ततो द्रष्टुंparyagacchat tato draṣṭuṃзатем окружил, чтобы увидеть
गोपेषु महद् अद्भुतम्gopeṣu mahad adbhutamвеликое чудо среди пастухов
जजल्पुस् ते यथाकामंjajalpus te yathākāmaṃони говорили как хотели
गोपा वनविचारिणःgopā vanavicāriṇaḥпастухи, ходящие по лесу
केनेमौ पातितौ वृक्षौkenemau pātitau vṛkṣauкем эти два дерева повалены
घोषस्यैवाग्रपादपौghoṣasyaivāgrapādapauлучшие деревья поселения
विना वातं विना वर्षंvinā vātaṃ vinā varṣaṃбез ветра, без дождя
विद्युत्प्रपतनं विनाvidyutprapatanaṃ vināбез падения молнии
विना हस्तिकृतं दोषम्vinā hastikṛtaṃ doṣamбез вреда, сделанного слоном
केनेमौ पातितौ द्रुमौkenemau pātitau drumauкем эти два дерева повалены
अहो बत न शोभेतांaho bata na śobhetāṃах, увы, не сияют
विमूलाव् अर्जुनाव् इमौvimūlāv arjunāv imauэти два арджуна без корней
इमौ निपतितौ भूमौimau nipatitau bhūmauэти два упали на землю
वितोयौ जलदाव् इवvitoyau jaladāv ivaкак две тучи без воды
नन्दगोप प्रसन्नौ तेnandagopa prasannau teНандагопа, благосклонны к тебе
द्रुमाव् एवंगताव् अपिdrumāv evaṃgatāv apiэти деревья, даже так ставшие
यत्र ते दारको मुक्तोyatra te dārako muktoпоскольку твой мальчик спасён
विमूलाभ्याम् अविक्षतःvimūlābhyām avikṣataḥот двух лишённых корней, невредимый
औत्पातिकम् इदं घोषेautpātikam idaṃ ghoṣeэто зловещее в поселении
तृतीयं वर्तते त्व् इहtṛtīyaṃ vartate tv ihaтретье уже здесь происходит
पूतनाया निपातश् चpūtanāyā nipātaś caи падение Путаны
द्रुमयोः शकटस्य चdrumayoḥ śakaṭasya caдвух деревьев и повозки
अस्मिन् स्थाने निवेशो ऽयंasmin sthāne niveśo 'yaṃна этом месте это поселение
घोषस्यास्य न विद्यतेghoṣasyāsya na vidyateэтого гхоши не годится
उत्पाता ह्य् अत्र दृश्यन्तेutpātā hy atra dṛśyanteведь здесь видны знамения
कथयन्तो नशोभनम्kathayanto naśobhanamговорящие недоброе
नन्दगोपस् तु सहसाnandagopas tu sahasāНандагопа же быстро
मुक्त्वा कृष्णम् उदूखलात्muktvā kṛṣṇam udūkhalātосвободив Кришну от ступы
निवेश्य चाङ्के सुचिरंniveśya cāṅke suciraṃи долго держа на коленях
मृतं पुनर् इवागतम्mṛtaṃ punar ivāgatamсловно мёртвого, вновь вернувшегося
अनुवाद

Женщины с взволнованными лицами сказали Яшоде: «Иди, иди, Яшода! Почему ты медлишь в такой тревоге? Те два арджуна-дерева, почитаемые во Врадже, упали над твоим сыном. Твой мальчик, привязанный прочной верёвкой за живот как телёнок, смеялся между деревьями. Встань, иди, неразумная, глупая, считающая себя мудрой; принеси живого сына, словно спасённого из пасти смерти». Яшода в страхе вскочила, закричала и пошла к месту, где упали два великих дерева. Между ними она увидела своего младенца, привязанного за живот и тянущего ступу. Тогда весь Врадж — гопи, старшие пастухи, молодые люди — собрался посмотреть на великое чудо среди пастухов. Лесные пастухи говорили как хотели: «Кто повалил эти два дерева, лучшие деревья поселения? Без ветра, без дождя, без удара молнии, без вреда от слона — кем они повалены? Ах, теперь эти два арджуна без корней уже не сияют; они лежат на земле как две тучи без воды. Нандагопа, эти деревья благосклонны к тебе даже в таком состоянии: ведь твой мальчик спасся невредимым от двух вырванных с корнем деревьев. Это уже третье дурное знамение в поселении: падение Путаны, повозки и двух деревьев. В этом месте нельзя оставлять наше поселение; здесь видны знамения, говорящие недоброе». Нандагопа быстро освободил Кришну от ступы и долго держал его на коленях, словно тот умер и снова вернулся.

संस्करण

7f862414d3b8 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:06 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक HV 51.13-20

श्लोक बदलें इन कुंजियों से