हरिवंश
Кришна поднимает ГовардхануHV 61.52-60
315 / 607
हरिवंश · HV 61.52-60
देवनागरी

निवेश्य तं करे शैलं तुलयित्वा च सस्मितम् प्रोवाच गोप्ता गोपानां प्रजापतिर् इव स्थितः ॥
एतद् देवैर् असंभाव्यं दिव्येन विधिना मया कृतं गिरिगृहं गोपा निवातशरणं गवाम् ॥
क्षिप्रं विशन्तु यूथानि गवाम् इह हि शान्तये निवातेषु च देशेषु निवसन्तु यथासुखम् यथाव्रजं यथायूथं यथासारं च वै सुखम् ॥
विभज्यताम् अयं देशः कृतो वर्षनिवारणः शैलोत्पाटनभूर् एषा महती निर्मिता मया त्रैलोक्यम् अप्य् उत्सहते ग्रसितुं किं पुनर् व्रजम् ॥
ततः किलकिलाशब्दो गवां हम्भारवाश्रितः गोपानां तुमुलो जज्ञे मेघनादश् च बाह्यतः ॥
प्रविशन्ति ततो गावो गोपैर् यूथप्रकल्पिताः तस्य शैलस्य विपुलं प्रदरं गह्वरोदरम् ॥
कृष्णो ऽपि मूले शैलस्य शैलस्तम्भ इवोच्छ्रितः दधारैकेन हस्तेन शैलं प्रियम् इवातिथिम् ॥
ततो व्रजस्य भाण्डानि युक्तानि शकटानि च विविशुर् वर्षभीतानि तद् गृहं गिरिनिर्मितम् ॥
अतिदैवं तु कृष्णस्य दृष्ट्वा तत् कर्म वज्रभृत् मिथ्याप्रतिज्ञो जलदान् वारयामास वै विभुः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

niveśya taṃ kare śailaṃ tulayitvā ca sasmitam provāca goptā gopānāṃ prajāpatir iva sthitaḥ ||
etad devair asaṃbhāvyaṃ divyena vidhinā mayā kṛtaṃ girigṛhaṃ gopā nivātaśaraṇaṃ gavām ||
kṣipraṃ viśantu yūthāni gavām iha hi śāntaye nivāteṣu ca deśeṣu nivasantu yathāsukham yathāvrajaṃ yathāyūthaṃ yathāsāraṃ ca vai sukham ||
vibhajyatām ayaṃ deśaḥ kṛto varṣanivāraṇaḥ śailotpāṭanabhūr eṣā mahatī nirmitā mayā trailokyam apy utsahate grasituṃ kiṃ punar vrajam ||
tataḥ kilakilāśabdo gavāṃ hambhāravāśritaḥ gopānāṃ tumulo jajñe meghanādaś ca bāhyataḥ ||
praviśanti tato gāvo gopair yūthaprakalpitāḥ tasya śailasya vipulaṃ pradaraṃ gahvarodaram ||
kṛṣṇo 'pi mūle śailasya śailastambha ivocchritaḥ dadhāraikena hastena śailaṃ priyam ivātithim ||
tato vrajasya bhāṇḍāni yuktāni śakaṭāni ca viviśur varṣabhītāni tad gṛhaṃ girinirmitam ||
atidaivaṃ tu kṛṣṇasya dṛṣṭvā tat karma vajrabhṛt mithyāpratijño jaladān vārayāmāsa vai vibhuḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निवेश्य तं करे शैलंniveśya taṃ kare śailaṃпоставив ту гору на руку
तुलयित्वा च सस्मितम्tulayitvā ca sasmitamи взвесив с улыбкой
प्रोवाच गोप्ता गोपानांprovāca goptā gopānāṃсказал защитник пастухов
प्रजापतिर् इव स्थितःprajāpatir iva sthitaḥстоящий как Праджапати
एतद् देवैर् असंभाव्यंetad devair asaṃbhāvyaṃэто невозможное для богов
दिव्येन विधिना मयाdivyena vidhinā mayāбожественным способом мной
कृतं गिरिगृहं गोपाkṛtaṃ girigṛhaṃ gopāсделан горный дом, пастухи
निवातशरणं गवाम्nivātaśaraṇaṃ gavāmбезветренное убежище для коров
क्षिप्रं विशन्तु यूथानिkṣipraṃ viśantu yūthāniпусть стада быстро войдут
गवाम् इह हि शान्तयेgavām iha hi śāntayeсюда ради покоя коров
निवातेषु च देशेषुnivāteṣu ca deśeṣuи в безветренных местах
निवसन्तु यथासुखम्nivasantu yathāsukhamпусть живут как удобно
यथाव्रजं यथायूथंyathāvrajaṃ yathāyūthaṃпо Враджам, по стадам
यथासारं च वै सुखम्yathāsāraṃ ca vai sukhamи по силе, действительно удобно
विभज्यताम् अयं देशःvibhajyatām ayaṃ deśaḥпусть эта местность будет разделена
कृतो वर्षनिवारणःkṛto varṣanivāraṇaḥсозданная как защита от дождя
शैलोत्पाटनभूर् एषाśailotpāṭanabhūr eṣāэта земля вырывания горы
महती निर्मिता मयाmahatī nirmitā mayāвеликая создана мной
त्रैलोक्यम् अप्य् उत्सहतेtrailokyam apy utsahateдаже три мира способна
ग्रसितुं किं पुनर् व्रजम्grasituṃ kiṃ punar vrajamпоглотить, что уж Врадж
ततः किलकिलाशब्दोtataḥ kilakilāśabdoзатем крик радости
गवां हम्भारवाश्रितःgavāṃ hambhāravāśritaḥкоров, связанный с мычанием
गोपानां तुमुलो जज्ञेgopānāṃ tumulo jajñeу пастухов сильный возник
मेघनादश् च बाह्यतःmeghanādaś ca bāhyataḥи грохот облаков снаружи
प्रविशन्ति ततो गावोpraviśanti tato gāvoзатем вошли коровы
गोपैर् यूथप्रकल्पिताःgopair yūthaprakalpitāḥпастухами распределённые по стадам
तस्य शैलस्य विपुलंtasya śailasya vipulaṃтой горы широкую
प्रदरं गह्वरोदरम्pradaraṃ gahvarodaramрасщелину с пещерным нутром
कृष्णो ऽपि मूले शैलस्यkṛṣṇo 'pi mūle śailasyaи Кришна у основания горы
शैलस्तम्भ इवोच्छ्रितःśailastambha ivocchritaḥподнятый как горная колонна
दधारैकेन हस्तेनdadhāraikena hastenaдержал одной рукой
शैलं प्रियम् इवातिथिम्śailaṃ priyam ivātithimгору как дорогого гостя
ततो व्रजस्य भाण्डानिtato vrajasya bhāṇḍāniзатем имущество Враджа
युक्तानि शकटानि चyuktāni śakaṭāni caи запряжённые повозки
विविशुर् वर्षभीतानिviviśur varṣabhītāniвошли, боящиеся дождя
तद् गृहं गिरिनिर्मितम्tad gṛhaṃ girinirmitamв тот дом, созданный горой
अतिदैवं तु कृष्णस्यatidaivaṃ tu kṛṣṇasyaсверхбожественное же Кришны
दृष्ट्वा तत् कर्म वज्रभृत्dṛṣṭvā tat karma vajrabhṛtувидев то дело, носитель ваджры
मिथ्याप्रतिज्ञो जलदान्mithyāpratijño jaladānс ложным обещанием, облака
वारयामास वै विभुःvārayāmāsa vai vibhuḥостановил владыка
अनुवाद

Поставив гору на руку и с улыбкой словно взвесив её, защитник пастухов, стоя как Праджапати, сказал: «Пастухи, божественным способом я сделал это невозможное даже для богов: горный дом, безветренное убежище для коров. Пусть стада быстро войдут сюда ради покоя коров; пусть все живут в безветренных местах как удобно: по своим Враджам, по стадам, по силе и потребности. Пусть эта местность, созданная как защита от дождя, будет разделена: эта великая земля, открытая вырыванием горы, создана мной; она способна вместить даже три мира, что уж говорить о Врадже». Тогда возник сильный радостный шум пастухов, смешанный с мычанием коров, а снаружи гремели облака. Коровы, распределённые пастухами по стадам, вошли в широкую расщелину той горы, в её пещерное нутро. Кришна же, поднявшись у основания горы как горная колонна, одной рукой держал гору, как дорогого гостя. Затем имущество Враджа и запряжённые повозки, испуганные дождём, вошли в этот дом, созданный горой. Увидев сверхбожественное деяние Кришны, носитель ваджры, владыка Индра, понял ложность своего обещания и остановил облака.

संस्करण

82bda151795f · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:11 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से