हरिवंश
Кришна уничтожает Калаявану через МучукундуHV 85.7-16
439 / 607
हरिवंश · HV 85.7-16
देवनागरी

वृष्णीनाम् अन्धकानां च गुरुर् गार्ग्यो महातपाः ब्रह्मचारी पुरा भूत्वा न स्म दारान् स विन्दति ॥
तथा हि वर्तमानं तं ऊर्ध्वरेतसम् अव्ययम् स्यालो ऽभिशप्तवान् गार्ग्यम् अपुमान् इति भूपते ॥
सो ऽभिशप्तस् तदा राजन् नगरे त्व् अमितंजये लिप्सुः पुत्रं ततो गत्वा तपस् तेपे सुदारुणम् ॥
ततो द्वादश वर्षाणि सो ऽयश् चूर्णम् अभक्षयत् आराधयन् महादेवम् अचिन्त्यं शूलपाणिनम् ॥
रुद्रस् तस्मै वरं प्रादात् समर्थं युधि निग्रहे वृष्णीनाम् अन्धकानां च सर्वतेजोमयं सुतम् ॥
ततः शुश्राव तं राजा यवनाधिपतिर् वरम् पुत्रप्रसवजं देवाद् अपुत्रः पुत्रकामुकः ॥
तम् उपानाय्य स नृपः सान्त्वयित्वा द्विजोत्तमम् गोपमध्ये यवनराड् गोपस्त्रिषु समुत्सृजत् ॥
गोपाली त्व् अप्सरास् तत्र गोपस्त्रीवेषधारिणी धारयाम् आस गार्ग्यस्य गर्भं दुर्धरम् अच्युतम् ॥
मानुष्यां गार्ग्यभार्यायां नियोगाच् छूलपाणिनः स कालयवनो नाम जज्ञे शूरो महाबलः अपुत्रस्याथ राज्ञस् तु ववृधे ऽन्तःपुरे शिशुः ॥
तस्मिन्न् उपरते राजन् स कालयवनो नृपः युद्धाभिकामो राजा तु पर्यपृच्छद् द्विजोत्तमम् वृष्ण्यन्धककुलं तस्य नारदो वै न्यवेदयत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vṛṣṇīnām andhakānāṃ ca gurur gārgyo mahātapāḥ brahmacārī purā bhūtvā na sma dārān sa vindati ||
tathā hi vartamānaṃ taṃ ūrdhvaretasam avyayam syālo 'bhiśaptavān gārgyam apumān iti bhūpate ||
so 'bhiśaptas tadā rājan nagare tv amitaṃjaye lipsuḥ putraṃ tato gatvā tapas tepe sudāruṇam ||
tato dvādaśa varṣāṇi so 'yaś cūrṇam abhakṣayat ārādhayan mahādevam acintyaṃ śūlapāṇinam ||
rudras tasmai varaṃ prādāt samarthaṃ yudhi nigrahe vṛṣṇīnām andhakānāṃ ca sarvatejomayaṃ sutam ||
tataḥ śuśrāva taṃ rājā yavanādhipatir varam putraprasavajaṃ devād aputraḥ putrakāmukaḥ ||
tam upānāyya sa nṛpaḥ sāntvayitvā dvijottamam gopamadhye yavanarāḍ gopastriṣu samutsṛjat ||
gopālī tv apsarās tatra gopastrīveṣadhāriṇī dhārayām āsa gārgyasya garbhaṃ durdharam acyutam ||
mānuṣyāṃ gārgyabhāryāyāṃ niyogāc chūlapāṇinaḥ sa kālayavano nāma jajñe śūro mahābalaḥ aputrasyātha rājñas tu vavṛdhe 'ntaḥpure śiśuḥ ||
tasminn uparate rājan sa kālayavano nṛpaḥ yuddhābhikāmo rājā tu paryapṛcchad dvijottamam vṛṣṇyandhakakulaṃ tasya nārado vai nyavedayat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वृष्णीनाम् अन्धकानां चvṛṣṇīnām andhakānāṃ caВришни и Андхаков; у Вришни и Андхаков
गुरुर् गार्ग्यो महातपाःgurur gārgyo mahātapāḥучитель Гаргья великой аскезы; наставник Гаргья, великий подвижник
ब्रह्मचारी पुरा भूत्वाbrahmacārī purā bhūtvāпрежде быв брахмачарином; в древности соблюдая брахмачарью
न स्म दारान् स विन्दतिna sma dārān sa vindatiне обретал он жён; не имел супруги
तथा हि वर्तमानं तंtathā hi vartamānaṃ taṃего, так пребывающего; его, жившего так
ऊर्ध्वरेतसम् अव्ययम्ūrdhvaretasam avyayamнеизменного с удержанным семенем; неистощимого урдхваретаса
स्यालो ऽभिशप्तवान् गार्ग्यम्syālo 'bhiśaptavān gārgyamшурин проклял Гаргью; свойственник осудил Гаргью
अपुमान् इति भूपतेapumān iti bhūpateкак не мужчину, царь; сказав: он не муж
सो ऽभिशप्तस् तदा राजन्so 'bhiśaptas tadā rājanон, проклятый тогда, царь; тогда он, о царь, проклятый
नगरे त्व् अमितंजयेnagare tv amitaṃjayeв городе Амитанджае; в Амитанджае-городе
लिप्सुः पुत्रं ततो गत्वाlipsuḥ putraṃ tato gatvāжелая сына, затем уйдя; стремясь к сыну, отправившись
तपस् तेपे सुदारुणम्tapas tepe sudāruṇamсовершал очень суровую аскезу; предался страшному тапасу
ततो द्वादश वर्षाणिtato dvādaśa varṣāṇiзатем двенадцать лет; после этого двенадцать годов
सो ऽयश् चूर्णम् अभक्षयत्so 'yaś cūrṇam abhakṣayatон ел железный порошок; питался железной пылью
आराधयन् महादेवम्ārādhayan mahādevamпочитая Махадеву; умилостивляя Великого Бога
अचिन्त्यं शूलपाणिनम्acintyaṃ śūlapāṇinamнепостижимого Шулопани; непостижимого Держателя трезубца
रुद्रस् तस्मै वरं प्रादात्rudras tasmai varaṃ prādātРудра ему дар дал; Рудра даровал ему благословение
समर्थं युधि निग्रहेsamarthaṃ yudhi nigraheспособного к подавлению в бою; сильного для победы в битве
वृष्णीनाम् अन्धकानां चvṛṣṇīnām andhakānāṃ caВришни и Андхаков; над Вришни и Андхаками
सर्वतेजोमयं सुतम्sarvatejomayaṃ sutamсына, полного всякого блеска; сына, состоящего из всей мощи
ततः शुश्राव तं राजाtataḥ śuśrāva taṃ rājāзатем услышал это царь; потом узнал тот владыка
यवनाधिपतिर् वरम्yavanādhipatir varamповелитель Яванов дар; царь Яванов о даре
पुत्रप्रसवजं देवाद्putraprasavajaṃ devādрождённый сынорождением от бога; дар рождения сына от божества
अपुत्रः पुत्रकामुकःaputraḥ putrakāmukaḥбездетный, желающий сына; не имеющий сына и желающий его
तम् उपानाय्य स नृपःtam upānāyya sa nṛpaḥего приведя, тот царь; тот владыка привёл его
सान्त्वयित्वा द्विजोत्तमम्sāntvayitvā dvijottamamумилостивив лучшего дваждырождённого; утешив превосходного брахмана
गोपमध्ये यवनराड्gopamadhye yavanarāḍцарь Яванов среди гопов; яванский царь в среде пастухов
गोपस्त्रिषु समुत्सृजत्gopastriṣu samutsṛjatсреди пастушек поместил; оставил среди женщин-гопов
गोपाली त्व् अप्सरास् तत्रgopālī tv apsarās tatraпастушка же, апсара там; там апсара-пастушка
गोपस्त्रीवेषधारिणीgopastrīveṣadhāriṇīносящая одежду женщины-гопа; в облике пастушки
धारयाम् आस गार्ग्यस्यdhārayām āsa gārgyasyaносила Гаргьи; понесла от Гаргьи
गर्भं दुर्धरम् अच्युतम्garbhaṃ durdharam acyutamплод трудновыносимый, неотпадающий; неодолимый, несокрушимый зародыш
मानुष्यां गार्ग्यभार्यायांmānuṣyāṃ gārgyabhāryāyāṃв человеческой жене Гаргьи; в смертной супруге Гаргьи
नियोगाच् छूलपाणिनःniyogāc chūlapāṇinaḥпо назначению Шулопани; по воле Держателя трезубца
स कालयवनो नामsa kālayavano nāmaтот по имени Калаявана; он, названный Калаявана
जज्ञे शूरो महाबलःjajñe śūro mahābalaḥродился герой великосильный; появился могучий воин
अपुत्रस्याथ राज्ञस् तुaputrasyātha rājñas tuзатем у бездетного царя же; у царя, не имевшего сына
ववृधे ऽन्तःपुरे शिशुःvavṛdhe 'ntaḥpure śiśuḥребёнок вырос во дворце; младенец рос во внутренних покоях
तस्मिन्न् उपरते राजन्tasminn uparate rājanкогда тот умер, царь; после ухода того царя
स कालयवनो नृपःsa kālayavano nṛpaḥтот царь Калаявана; владыка Калаявана
युद्धाभिकामो राजा तुyuddhābhikāmo rājā tuцарь же, жаждущий войны; правитель, желая битвы
पर्यपृच्छद् द्विजोत्तमम्paryapṛcchad dvijottamamрасспрашивал лучшего дваждырождённого; спросил превосходного брахмана
वृष्ण्यन्धककुलं तस्यvṛṣṇyandhakakulaṃ tasyaрод Вришни-Андхаков ему; о семье Вришни и Андхаков
नारदो वै न्यवेदयत्nārado vai nyavedayatНарада именно сообщил; Нарада поведал
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: У Вришни и Андхаков был наставник Гаргья, великий подвижник. Прежде он был брахмачарином и не имел жены. Когда он так жил, удерживая семя и оставаясь неистощимым, его шурин, о царь, проклял Гаргью, назвав его не мужчиной. Тогда проклятый Гаргья, желая сына, ушёл в город Амитанджая и предался очень суровой аскезе. Двенадцать лет он ел железный порошок, почитая непостижимого Махадеву, Держателя трезубца. Рудра дал ему дар: сына, полного всякой мощи, способного в бою подавить Вришни и Андхаков. Бездетный владыка Яванов, желавший сына, услышал о даре рождения сына, полученном от бога. Он привёл к себе лучшего брахмана, умилостивил его и поместил среди пастушек. Там апсара-пастушка, носящая облик женщины-гопа, понесла от Гаргьи трудновыносимый, неотпадающий плод. По воле Шулопани у человеческой жены Гаргьи родился герой великой силы по имени Калаявана, и этот ребёнок вырос во дворце бездетного царя. Когда тот царь умер, Калаявана, став владыкой и желая войны, стал расспрашивать лучшего дваждырождённого, а Нарада поведал ему о роде Вришни и Андхаков.

संस्करण

5d747e2febed · प्रकाशित 22 जून 2026, 4:37:05 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से