हरिवंश
Кришна похищает РукминиHV 87.49-64
458 / 607
हरिवंश · HV 87.49-64
देवनागरी

दन्तवक्त्रो जरासंधः शिशुपालश् च वीर्यवान् संनद्धा निर्ययुः क्रुद्धा जिघांसन्तो जनार्दनम् ॥
अङ्गवङ्गकलिङ्गैश् च सार्धं पौण्ड्रैश् च वीर्यवान् निर्ययौ चेदिराजः स भ्रातृभिः सुमहारथैः ॥
तान् प्रत्यगृह्णन् संरब्धा वृष्णिवीरा महारथाः संकर्षणं पुरस्कृत्य वासवं मरुतो यथा ॥
आपतन्तं हि वेगेन जरासंधं महाबलम् षड्भिर् विव्याध नाराचैर् युयुधानो महामृधे ॥
अक्रूरो दन्तवक्त्रं तु विव्याध नवभिः शरैः तं प्रत्यविध्यत् कारूषो बाणैर् दशभिर् आशुगैः ॥
विपृथुः शिशुपालं तु शरैर् विव्याध सप्तभिः अष्टभिः प्रत्यविध्यत् तं शिशुपालः प्रतापवाण् ॥
गवेशणो ऽपि चैद्यं तु षड्भिर् विव्याध मार्गणैः अनिर्दान्तस् तथाष्टाभिर् बृहद्दुर्गश् च पञ्चभिः ॥
प्रतिविव्याध तांश् चैद्यः पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः जघान चाश्वांश् चतुरश् चतुर्भिर् विपृथोः शरैः ॥
बृहद्दुर्गस्य भल्लेन शिरश् चिच्छेद चारिहा गवेषणस्य सूतं च प्राहिणोद्यमसादनम् ॥
हताश्वं स रथं त्यक्वा विपृथुस् तु महाबलः आरुरोह रथं क्षिप्रं बृहद्दुर्गस्य वीर्यवान् ॥
विपृथोः सारथिश् चापि गवेषणरथं द्रुतम् आरुह्य जवनान् अश्वान् नियन्तुम् उपचक्रमे ॥
ते क्रुद्धाः शरवर्षेण सुनीथं समवाकिरन् नृत्यन्तं रथमार्गेषु चापहस्ताः कलापिनः ॥
चक्रदेवो दन्तवक्त्रं बिभेदोरसि कर्णिना पटुशं पञ्चविंशत्या विव्याध युधि मार्गणैः ॥
ताभ्यां स विद्धो दशभिर् बाणैर् मर्मातिगैः शितैः ततो बली चक्रदेवं बिभेद दशभिः शरैः ॥
पञ्चभिश् चापि विव्याध सो ऽविदूराद् विदूरथम् विदूरथो ऽपि तं षड्भिर् विव्याधाजौ शितैः शरैः ॥
त्रिंशता प्रत्यविध्यत् तं बली बाणैर् महाबलम् कृतवर्मा बिभेदाजौ राजपुत्रं त्रिभिः शरैः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dantavaktro jarāsaṃdhaḥ śiśupālaś ca vīryavān saṃnaddhā niryayuḥ kruddhā jighāṃsanto janārdanam ||
aṅgavaṅgakaliṅgaiś ca sārdhaṃ pauṇḍraiś ca vīryavān niryayau cedirājaḥ sa bhrātṛbhiḥ sumahārathaiḥ ||
tān pratyagṛhṇan saṃrabdhā vṛṣṇivīrā mahārathāḥ saṃkarṣaṇaṃ puraskṛtya vāsavaṃ maruto yathā ||
āpatantaṃ hi vegena jarāsaṃdhaṃ mahābalam ṣaḍbhir vivyādha nārācair yuyudhāno mahāmṛdhe ||
akrūro dantavaktraṃ tu vivyādha navabhiḥ śaraiḥ taṃ pratyavidhyat kārūṣo bāṇair daśabhir āśugaiḥ ||
vipṛthuḥ śiśupālaṃ tu śarair vivyādha saptabhiḥ aṣṭabhiḥ pratyavidhyat taṃ śiśupālaḥ pratāpavāṇ ||
gaveśaṇo 'pi caidyaṃ tu ṣaḍbhir vivyādha mārgaṇaiḥ anirdāntas tathāṣṭābhir bṛhaddurgaś ca pañcabhiḥ ||
prativivyādha tāṃś caidyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ jaghāna cāśvāṃś caturaś caturbhir vipṛthoḥ śaraiḥ ||
bṛhaddurgasya bhallena śiraś ciccheda cārihā gaveṣaṇasya sūtaṃ ca prāhiṇodyamasādanam ||
hatāśvaṃ sa rathaṃ tyakvā vipṛthus tu mahābalaḥ āruroha rathaṃ kṣipraṃ bṛhaddurgasya vīryavān ||
vipṛthoḥ sārathiś cāpi gaveṣaṇarathaṃ drutam āruhya javanān aśvān niyantum upacakrame ||
te kruddhāḥ śaravarṣeṇa sunīthaṃ samavākiran nṛtyantaṃ rathamārgeṣu cāpahastāḥ kalāpinaḥ ||
cakradevo dantavaktraṃ bibhedorasi karṇinā paṭuśaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha yudhi mārgaṇaiḥ ||
tābhyāṃ sa viddho daśabhir bāṇair marmātigaiḥ śitaiḥ tato balī cakradevaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ ||
pañcabhiś cāpi vivyādha so 'vidūrād vidūratham vidūratho 'pi taṃ ṣaḍbhir vivyādhājau śitaiḥ śaraiḥ ||
triṃśatā pratyavidhyat taṃ balī bāṇair mahābalam kṛtavarmā bibhedājau rājaputraṃ tribhiḥ śaraiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दन्तवक्त्रो जरासंधःdantavaktro jarāsaṃdhaḥДантавактра, Джарасандха; Дантавактра и Джарасандха
शिशुपालश् च वीर्यवान्śiśupālaś ca vīryavānи доблестный Шишупала; а также могучий Шишупала
संनद्धा निर्ययुः क्रुद्धाsaṃnaddhā niryayuḥ kruddhāвооружённые вышли разгневанные; снарядившись, яростно выступили
जिघांसन्तो जनार्दनम्jighāṃsanto janārdanamжелая убить Джанардану; стремясь уничтожить Джанардану
अङ्गवङ्गकलिङ्गैश् चaṅgavaṅgakaliṅgaiś caс Ангами, Вангами, Калингами; с Анга, Ванга и Калинга
सार्धं पौण्ड्रैश् च वीर्यवान्sārdhaṃ pauṇḍraiś ca vīryavānвместе с Паундрами, доблестный; с Паундрами, могучий
निर्ययौ चेदिराजः सniryayau cedirājaḥ saтот царь Чеди вышел; владыка Чеди выступил
भ्रातृभिः सुमहारथैःbhrātṛbhiḥ sumahārathaiḥс братьями, великими колесничими; с братьями-махаратхами
तान् प्रत्यगृह्णन् संरब्धाtān pratyagṛhṇan saṃrabdhāих встретили разъярённые; им противостояли яростные
वृष्णिवीरा महारथाःvṛṣṇivīrā mahārathāḥгерои Вришни, великие колесничие; махаратхи Вришни
संकर्षणं पुरस्कृत्यsaṃkarṣaṇaṃ puraskṛtyaпоставив впереди Санкаршану; во главе с Санкаршаной
वासवं मरुतो यथाvāsavaṃ maruto yathāкак Маруты Васаву; словно Маруты Индру
आपतन्तं हि वेगेनāpatantaṃ hi vegenaнападающего со скоростью; стремительно налетевшего
जरासंधं महाबलम्jarāsaṃdhaṃ mahābalamвеликосильного Джарасандху; могучего Джарасандху
षड्भिर् विव्याध नाराचैर्ṣaḍbhir vivyādha nārācairшестью нарачами пронзил; поразил шестью железными стрелами
युयुधानो महामृधेyuyudhāno mahāmṛdheЮюдхана в великой битве; Ююдхана в большом сражении
अक्रूरो दन्तवक्त्रं तुakrūro dantavaktraṃ tuАкрура же Дантавактру; Акрура Дантавактру
विव्याध नवभिः शरैःvivyādha navabhiḥ śaraiḥпронзил девятью стрелами; поразил девятью стрелами
तं प्रत्यविध्यत् कारूषोtaṃ pratyavidhyat kārūṣoего в ответ пронзил Каруша; Каруша ответно ударил
बाणैर् दशभिर् आशुगैःbāṇair daśabhir āśugaiḥдесятью быстрыми стрелами; десятью стремительными стрелами
विपृथुः शिशुपालं तुvipṛthuḥ śiśupālaṃ tuВипритху же Шишупалу; Випритху Шишупалу
शरैर् विव्याध सप्तभिःśarair vivyādha saptabhiḥстрелами пронзил семью; поразил семью стрелами
अष्टभिः प्रत्यविध्यत् तंaṣṭabhiḥ pratyavidhyat taṃвосемью в ответ пронзил его; тот ответил восемью
शिशुपालः प्रतापवाण्śiśupālaḥ pratāpavāṇмогущественный Шишупала; сильный Шишупала
गवेशणो ऽपि चैद्यं तुgaveśaṇo 'pi caidyaṃ tuГавешана также Чедийца; Гавешана Чедийца
षड्भिर् विव्याध मार्गणैःṣaḍbhir vivyādha mārgaṇaiḥшестью стрелами пронзил; поразил шестью стрелами
अनिर्दान्तस् तथाष्टाभिर्anirdāntas tathāṣṭābhirАнирданта также восьмью; Анирданта тоже восемью
बृहद्दुर्गश् च पञ्चभिःbṛhaddurgaś ca pañcabhiḥи Брихаддурга пятью; Брихаддурга же пятью
प्रतिविव्याध तांश् चैद्यःprativivyādha tāṃś caidyaḥответно пронзил их Чедиец; Чедиец поразил их в ответ
पञ्चभिः पञ्चभिः शरैःpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥпятью-пятью стрелами; каждого пятью стрелами
जघान चाश्वांश् चतुरश्jaghāna cāśvāṃś caturaśи убил четырёх коней; и поразил четыре лошади
चतुर्भिर् विपृथोः शरैःcaturbhir vipṛthoḥ śaraiḥчетырьмя стрелами Випритху; Випритху четырьмя стрелами
बृहद्दुर्गस्य भल्लेनbṛhaddurgasya bhallenaБрихаддурги бхаллой; у Брихаддурги стрелой-бхаллой
शिरश् चिच्छेद चारिहाśiraś ciccheda cārihāголову отсёк врагогубитель; голову срубил победитель врагов
गवेषणस्य सूतं चgaveṣaṇasya sūtaṃ caи возницу Гавешаны; а также колесничего Гавешаны
प्राहिणोद्यमसादनम्prāhiṇodyamasādanamотправил в обитель Ямы; послал в дом Ямы
हताश्वं स रथं त्यक्वाhatāśvaṃ sa rathaṃ tyakvāоставив колесницу с убитыми конями; покинув колесницу без лошадей
विपृथुस् तु महाबलःvipṛthus tu mahābalaḥВипритху же великосильный; могучий Випритху
आरुरोह रथं क्षिप्रंāruroha rathaṃ kṣipraṃбыстро взошёл на колесницу; поспешно поднялся на колесницу
बृहद्दुर्गस्य वीर्यवान्bṛhaddurgasya vīryavānБрихаддурги, доблестный; могучего Брихаддурги
विपृथोः सारथिश् चापिvipṛthoḥ sārathiś cāpiи возница Випритху также; колесничий Випритху
गवेषणरथं द्रुतम्gaveṣaṇarathaṃ drutamна колесницу Гавешаны быстро; быстро на колесницу Гавешаны
आरुह्य जवनान् अश्वान्āruhya javanān aśvānвзойдя, быстрых коней; поднявшись, резвых лошадей
नियन्तुम् उपचक्रमेniyantum upacakrameначал править; стал удерживать
ते क्रुद्धाः शरवर्षेणte kruddhāḥ śaravarṣeṇaони разгневанные дождём стрел; они яростным ливнем стрел
सुनीथं समवाकिरन्sunīthaṃ samavākiranСунитху осыпали; засыпали Сунитху
नृत्यन्तं रथमार्गेषुnṛtyantaṃ rathamārgeṣuпляшущего на путях колесниц; мечущегося между колесницами
चापहस्ताः कलापिनःcāpahastāḥ kalāpinaḥс луками в руках и колчанами; лучники с колчанами
चक्रदेवो दन्तवक्त्रंcakradevo dantavaktraṃЧакрадева Дантавактру; Чакрадева Дантавактру
बिभेदोरसि कर्णिनाbibhedorasi karṇināпронзил в грудь карниной; ударил в грудь ушастой стрелой
पटुशं पञ्चविंशत्याpaṭuśaṃ pañcaviṃśatyāПатушу двадцатью пятью; Патушу двадцатью пятью стрелами
विव्याध युधि मार्गणैःvivyādha yudhi mārgaṇaiḥпронзил в бою стрелами; поразил в сражении
ताभ्यां स विद्धो दशभिर्tābhyāṃ sa viddho daśabhirими двумя он пронзён десятью; поражённый теми двумя десятью
बाणैर् मर्मातिगैः शितैःbāṇair marmātigaiḥ śitaiḥстрелами острыми, достигающими уязвимых мест; острыми стрелами в жизненные точки
ततो बली चक्रदेवंtato balī cakradevaṃзатем сильный Чакрадеву; потом могучий Чакрадеву
बिभेद दशभिः शरैःbibheda daśabhiḥ śaraiḥпронзил десятью стрелами; поразил десятью стрелами
पञ्चभिश् चापि विव्याधpañcabhiś cāpi vivyādhaи пятью также пронзил; и пятью поразил
सो ऽविदूराद् विदूरथम्so 'vidūrād vidūrathamон вблизи Видурадху; он с недалёка Видурадху
विदूरथो ऽपि तं षड्भिर्vidūratho 'pi taṃ ṣaḍbhirи Видурадха его шестью; Видурадха тоже шестью
विव्याधाजौ शितैः शरैःvivyādhājau śitaiḥ śaraiḥпоразил в бою острыми стрелами; ударил заострёнными стрелами
त्रिंशता प्रत्यविध्यत् तंtriṃśatā pratyavidhyat taṃтридцатью ответно пронзил его; тридцатью ударил в ответ
बली बाणैर् महाबलम्balī bāṇair mahābalamсильный стрелами великосильного; могучий стрелами
कृतवर्मा बिभेदाजौkṛtavarmā bibhedājauКритаварма пронзил в бою; Критаварма поразил
राजपुत्रं त्रिभिः शरैःrājaputraṃ tribhiḥ śaraiḥцаревича тремя стрелами; сына царя тремя стрелами
अनुवाद

Дантавактра, Джарасандха и доблестный Шишупала, вооружившись и разгневавшись, выступили, желая убить Джанардану. Могучий царь Чеди вышел вместе с Ангами, Вангами, Калингами, Паундрами и своими братьями, великими колесничими. Разъярённые герои Вришни, великие колесничие, во главе с Санкаршаной встретили их, как Маруты — Индру. В великой битве Ююдхана шестью нарачами поразил великосильного Джарасандху, стремительно нападавшего. Акрура девятью стрелами пронзил Дантавактру, а Каруша поразил его в ответ десятью быстрыми стрелами. Випритху семью стрелами пронзил Шишупалу, а могущественный Шишупала ответил ему восемью. Гавешана шестью стрелами поразил Чедийца, Анирданта — восемью, а Брихаддурга — пятью. Чедиец ответно поразил каждого пятью стрелами и четырьмя стрелами убил четырёх коней Випритху; врагогубитель бхаллой отсёк голову Брихаддурги и отправил возницу Гавешаны в обитель Ямы. Великосильный Випритху, оставив колесницу с убитыми конями, быстро взошёл на колесницу Брихаддурги, а его возница быстро взошёл на колесницу Гавешаны и стал править резвыми конями. Разгневанные лучники с колчанами осыпали Сунитху дождём стрел, пока тот плясал между колесницами. Чакрадева ударил Дантавактру в грудь карниной, а Патушу поразил в бою двадцатью пятью стрелами. Поражённый ими острыми стрелами в уязвимые места, сильный противник десятью стрелами пронзил Чакрадеву, а пятью — Видурадху; Видурадха же в ответ ударил его шестью острыми стрелами. Могучий противник тридцатью стрелами поразил его, а Критаварма в бою тремя стрелами ударил царевича, убил его возницу и отсёк высокий стяг. Разгневанный Паундра ответно поразил его шестью стрелами и длинной бхаллой рассёк его лук.

संस्करण

ec3f6a180e5e · प्रकाशित 22 जून 2026, 6:55:02 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से