हरिवंश
Сокровища Нараки и дерево париджатаHV 92.38-50
485 / 607
हरिवंश · HV 92.38-50
देवनागरी

तस्य पर्वतमुख्यस्य शृङ्गं यत् परमार्चितम् विमलार्केन्दुसंकाशं मणिकाञ्चनतोरणम् ॥
सपक्षिगणमातङ्गं सव्यालमृगपन्नगम् शाखामृगगणैर् जुष्टं सुप्रस्तरशिलातलम् ॥
न्यङ्कुभिश् च वराहैश् च रुरुभिश् च निषेवितम् सप्रपातमहासानुं विचित्रशिखरद्रुमम् ॥
अत्यद्भुतम् अचिन्त्यं च मृगवृन्दविलोडितम् जीवंजीवकसंघैश् च बर्हिभिश् च निनादितम् ॥
तद् अप्य् अतिबलो विष्णुर् दोर्भ्याम् उत्पाट्य भास्वरम् आरोपयामास तदा गरुडे पक्षिणां वरे ॥
मणिपर्वतशृङ्गं च सभार्यं च जनार्दनम् उवाह लीलया पक्षी गरुडः पततां वरः ॥
स पक्षबलविक्षेपैर् महाद्रिशिखरोपमः दिक्षु सर्वासु संह्रादं जनयामास पक्षिराट् ॥
आरुजन् पर्वताग्राणि पादपांश् च समाक्षिपन् संजहार महाभ्राणि विजहार च कानिचित् ॥
विषयं समतिक्रम्य देवयोश् चन्द्रसूर्ययोः ययौ वातजवः पक्षी जनार्दनवशे स्थितः ॥
स मेरुगिरिम् आसाद्य देवगन्धर्वसेवितम् देवसद्मानि सर्वाणि ददर्श मधुसूदनः ॥
विश्वेषां मरुतां चैव साध्यानां च नराधिप भ्राजमानान्य् अतिक्रामद् अश्विनोश् च परंतपः ॥
प्राप्य पुण्यकृतां लोकान् देवलोकम् अरिंदमः शक्रसद्म समासाद्य प्रविवेश जनार्दनः ॥
अवतीर्य स तार्क्ष्यात् तु ददर्श विबुधाधिपम् प्रीतश् चैवाभ्यनन्दत् तं देवराजः शतक्रतुः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasya parvatamukhyasya śṛṅgaṃ yat paramārcitam vimalārkendusaṃkāśaṃ maṇikāñcanatoraṇam ||
sapakṣigaṇamātaṅgaṃ savyālamṛgapannagam śākhāmṛgagaṇair juṣṭaṃ suprastaraśilātalam ||
nyaṅkubhiś ca varāhaiś ca rurubhiś ca niṣevitam saprapātamahāsānuṃ vicitraśikharadrumam ||
atyadbhutam acintyaṃ ca mṛgavṛndaviloḍitam jīvaṃjīvakasaṃghaiś ca barhibhiś ca nināditam ||
tad apy atibalo viṣṇur dorbhyām utpāṭya bhāsvaram āropayāmāsa tadā garuḍe pakṣiṇāṃ vare ||
maṇiparvataśṛṅgaṃ ca sabhāryaṃ ca janārdanam uvāha līlayā pakṣī garuḍaḥ patatāṃ varaḥ ||
sa pakṣabalavikṣepair mahādriśikharopamaḥ dikṣu sarvāsu saṃhrādaṃ janayāmāsa pakṣirāṭ ||
ārujan parvatāgrāṇi pādapāṃś ca samākṣipan saṃjahāra mahābhrāṇi vijahāra ca kānicit ||
viṣayaṃ samatikramya devayoś candrasūryayoḥ yayau vātajavaḥ pakṣī janārdanavaśe sthitaḥ ||
sa merugirim āsādya devagandharvasevitam devasadmāni sarvāṇi dadarśa madhusūdanaḥ ||
viśveṣāṃ marutāṃ caiva sādhyānāṃ ca narādhipa bhrājamānāny atikrāmad aśvinoś ca paraṃtapaḥ ||
prāpya puṇyakṛtāṃ lokān devalokam ariṃdamaḥ śakrasadma samāsādya praviveśa janārdanaḥ ||
avatīrya sa tārkṣyāt tu dadarśa vibudhādhipam prītaś caivābhyanandat taṃ devarājaḥ śatakratuḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्य पर्वतमुख्यस्यtasya parvatamukhyasyaтой лучшей горы; у этой великой горы
शृङ्गं यत् परमार्चितम्śṛṅgaṃ yat paramārcitamвершина которая очень почитаемая; особо почитаемая вершина
विमलार्केन्दुसंकाशंvimalārkendusaṃkāśaṃподобная чистому солнцу и луне; сияющая как чистые солнце и луна
मणिकाञ्चनतोरणम्maṇikāñcanatoraṇamс самоцветными и золотыми арками; с арками из камней и золота
सपक्षिगणमातङ्गंsapakṣigaṇamātaṅgaṃс птицами и слонами; с птицами и слонами
सव्यालमृगपन्नगम्savyālamṛgapannagamсо зверями, дикими животными, змеями; со зверями и змеями
शाखामृगगणैर् जुष्टंśākhāmṛgagaṇair juṣṭaṃобезьяньими стаями населённую; населённую стаями обезьян
सुप्रस्तरशिलातलम्suprastaraśilātalamс прекрасно расстеленным каменным основанием; с ровными каменными площадками
न्यङ्कुभिश् च वराहैश् चnyaṅkubhiś ca varāhaiś caи антилопами и кабанами; антилопами и кабанами
रुरुभिश् च निषेवितम्rurubhiś ca niṣevitamи оленями посещаемую; и оленями посещаемую
सप्रपातमहासानुंsaprapātamahāsānuṃс водопадами и большими склонами; с водопадами и великими склонами
विचित्रशिखरद्रुमम्vicitraśikharadrumamс разнообразными вершинами и деревьями; с пёстрыми вершинами и деревьями
अत्यद्भुतम् अचिन्त्यं चatyadbhutam acintyaṃ caчрезвычайно чудесную и немыслимую; чудесную и непостижимую
मृगवृन्दविलोडितम्mṛgavṛndaviloḍitamстадами зверей взволнованную; полную движущихся стад зверей
जीवंजीवकसंघैश् चjīvaṃjīvakasaṃghaiś caи стаями дживандживак; и стаями дживандживак
बर्हिभिश् च निनादितम्barhibhiś ca nināditamи павлинами оглашаемую; оглашаемую павлинами
तद् अप्य् अतिबलो विष्णुर्tad apy atibalo viṣṇurэто также сверхсильный Вишну; эту вершину могучий Вишну
दोर्भ्याम् उत्पाट्य भास्वरम्dorbhyām utpāṭya bhāsvaramруками вырвав сияющую; вырвал руками, сияющую
आरोपयामास तदाāropayāmāsa tadāпоместил тогда; тогда поднял
गरुडे पक्षिणां वरेgaruḍe pakṣiṇāṃ vareна Гаруду, лучшего птиц; на Гаруду, лучшего птиц
मणिपर्वतशृङ्गं चmaṇiparvataśṛṅgaṃ caи вершину Манипарваты; вершину Манипарваты
सभार्यं च जनार्दनम्sabhāryaṃ ca janārdanamи с женой Джанардану; и Джанардану с супругой
उवाह लीलया पक्षीuvāha līlayā pakṣīпонёс играючи птица; птица легко понесла
गरुडः पततां वरःgaruḍaḥ patatāṃ varaḥГаруда, лучший летящих; Гаруда, лучший из летящих
स पक्षबलविक्षेपैर्sa pakṣabalavikṣepairон взмахами силы крыльев; взмахами мощных крыльев
महाद्रिशिखरोपमःmahādriśikharopamaḥподобный вершине большой горы; подобный горной вершине
दिक्षु सर्वासु संह्रादंdikṣu sarvāsu saṃhrādaṃво всех сторонах гром; во всех сторонах грохот
जनयामास पक्षिराट्janayāmāsa pakṣirāṭпородил царь птиц; породил царь птиц
आरुजन् पर्वताग्राणिārujan parvatāgrāṇiломая вершины гор; разбивая горные вершины
पादपांश् च समाक्षिपन्pādapāṃś ca samākṣipanи деревья разбрасывая; и разбрасывая деревья
संजहार महाभ्राणिsaṃjahāra mahābhrāṇiсобирал большие облака; сгонял великие облака
विजहार च कानिचित्vijahāra ca kānicitи разгонял некоторые; и часть разгонял
विषयं समतिक्रम्यviṣayaṃ samatikramyaобласть превзойдя; пройдя область
देवयोश् चन्द्रसूर्ययोःdevayoś candrasūryayoḥдвух богов Луны и Солнца; двух богов, Луны и Солнца
ययौ वातजवः पक्षीyayau vātajavaḥ pakṣīпошла ветробыстрая птица; птица, быстрая как ветер, полетела
जनार्दनवशे स्थितःjanārdanavaśe sthitaḥпод властью Джанарданы стоящая; послушная Джанардане
स मेरुगिरिम् आसाद्यsa merugirim āsādyaон гору Меру достигнув; достигнув горы Меру
देवगन्धर्वसेवितम्devagandharvasevitamбогами и гандхарвами посещаемую; служимую богами и гандхарвами
देवसद्मानि सर्वाणिdevasadmāni sarvāṇiобители богов все; все обители богов
ददर्श मधुसूदनःdadarśa madhusūdanaḥувидел Мадхусудана; Мадхусудана увидел
विश्वेषां मरुतां चैवviśveṣāṃ marutāṃ caivaВишведевов и Марутов же; обители Вишведевов и Марутов
साध्यानां च नराधिपsādhyānāṃ ca narādhipaи Садхьев, царь людей; и Садхьев, о владыка
भ्राजमानान्य् अतिक्रामद्bhrājamānāny atikrāmadсияющие прошёл мимо; сияющие, он миновал
अश्विनोश् च परंतपःaśvinoś ca paraṃtapaḥи Ашвинов, мучитель врагов; и Ашвинов, сокрушитель врагов
प्राप्य पुण्यकृतां लोकान्prāpya puṇyakṛtāṃ lokānдостигнув миров благодетельных; достигнув миров праведников
देवलोकम् अरिंदमःdevalokam ariṃdamaḥмира богов, усмиритель врагов; мира богов, покоритель врагов
शक्रसद्म समासाद्यśakrasadma samāsādyaжилища Шакры достигнув; достигнув обители Шакры
प्रविवेश जनार्दनःpraviveśa janārdanaḥвошёл Джанардана; Джанардана вошёл
अवतीर्य स तार्क्ष्यात् तुavatīrya sa tārkṣyāt tuсойдя он с Таркшьи же; сойдя с Гаруды
ददर्श विबुधाधिपम्dadarśa vibudhādhipamувидел владыку богов; увидел владыку небожителей
प्रीतश् चैवाभ्यनन्दत् तंprītaś caivābhyanandat taṃи довольный приветствовал его; и радостно приветствовал его
देवराजः शतक्रतुःdevarājaḥ śatakratuḥцарь богов Шатакрату; царь богов Шатакрату
अनुवाद

«У этой великой горы была особо почитаемая вершина, сияющая как чистые солнце и луна, с арками из самоцветов и золота, с птицами и слонами, со зверями и змеями, населённая стаями обезьян, с ровными каменными площадками, посещаемая антилопами, кабанами и оленями, с водопадами и великими склонами, с пёстрыми вершинами и деревьями, чудесная, непостижимая, полная движущихся стад зверей и оглашаемая стаями дживандживак и павлинами. Сверхсильный Вишну вырвал руками эту сияющую вершину и тогда поместил её на Гаруду, лучшего из птиц. Гаруда, лучший из летящих, легко понёс вершину Манипарваты и Джанардану с супругой. Царь птиц, подобный вершине великой горы, взмахами мощных крыльев породил грохот во всех сторонах. Он разбивал горные вершины, разбрасывал деревья, сгонял великие облака и часть их разгонял. Пройдя область Луны и Солнца, птица, быстрая как ветер и послушная Джанардане, полетела дальше. Достигнув горы Меру, служимой богами и гандхарвами, Мадхусудана увидел все обители богов. О владыка людей, сокрушитель врагов миновал сияющие обители Вишведевов, Марутов, Садхьев и Ашвинов. Достигнув миров праведников и мира богов, покоритель врагов подошёл к жилищу Шакры, и Джанардана вошёл. Сойдя с Гаруды, он увидел владыку небожителей, а царь богов Шатакрату радостно приветствовал его».

संस्करण

5ceddc669d52 · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:09:04 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से