हरिवंश
Анируддха освобождён, и Кришна возвращается в ДваракуHV 113.1-12
588 / 607
हरिवंश · HV 113.1-12
देवनागरी

ततो दृष्ट्वैव गरुडम् अनिरुद्धशरीरगाः शररूपा महासर्पा वेष्टयित्वा तनुं स्थिताः ॥
ते सर्वे सहसा देहात् तस्य निःसृत्य भोगिनः क्षितिं सर्वे ऽभ्यधावन्त प्रकृत्यावस्थिताः शराः ॥
दृष्टः स्पृष्टश् च कृष्णेन सो ऽनिरुद्धो महात्मना स्थितिः प्रीतिमना भूत्वा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥
देवदेव सदा युधे जेता त्वम् असि कस् तव शक्तो वै प्रमुखे स्थातुं साक्षाद् अपि शतक्रतुः ॥
आरोह गरुडं तूर्णं गच्छाम द्वारकां पुरीम् इत्युक्तः सो ऽधिरूढस् तु सह दानवकन्यया ॥
ततस् ते दीर्घम् अध्वानं प्रययुः पुरुषर्षभाः आरुह्य गरुडं सर्वे जित्वा बाणं महासुरम् ॥
ततो ऽम्बरतलस्थास् ते वारुणीं दिशम् आश्रिताः वेलावनविचारिण्यो नानावर्णाः सहस्रशः ॥
निशम्य बाणगावस् तु तासु चक्रे मनस् तदा आस्थितो गरुडं देवः सर्वलोकादिर् अव्ययः ॥
आह मां सत्यभामा च बाणगावो ममानय यासां पीत्वा किल क्षीरं न जीर्यन्ति महासुराः ॥
ता ममानय भद्रं ते यदि कार्यं न लुप्यते अथ कार्यनिरोधः स्यान् नैव तासु मनः कृथाः ॥
दृश्यन्ते गाव एतास् ता मां दृष्ट्वा वरुणालयम् विशन्ति सहिताः सर्वाः कार्यम् अत्र विधीयताम् ॥
तथेत्य् उक्त्वा तु गरुडः पक्षवातेन सागरम् सो ऽवगाढो हि सहसा वरुणालयम् अन्तिकात् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato dṛṣṭvaiva garuḍam aniruddhaśarīragāḥ śararūpā mahāsarpā veṣṭayitvā tanuṃ sthitāḥ ||
te sarve sahasā dehāt tasya niḥsṛtya bhoginaḥ kṣitiṃ sarve 'bhyadhāvanta prakṛtyāvasthitāḥ śarāḥ ||
dṛṣṭaḥ spṛṣṭaś ca kṛṣṇena so 'niruddho mahātmanā sthitiḥ prītimanā bhūtvā prāñjalir vākyam abravīt ||
devadeva sadā yudhe jetā tvam asi kas tava śakto vai pramukhe sthātuṃ sākṣād api śatakratuḥ ||
āroha garuḍaṃ tūrṇaṃ gacchāma dvārakāṃ purīm ityuktaḥ so 'dhirūḍhas tu saha dānavakanyayā ||
tatas te dīrgham adhvānaṃ prayayuḥ puruṣarṣabhāḥ āruhya garuḍaṃ sarve jitvā bāṇaṃ mahāsuram ||
tato 'mbaratalasthās te vāruṇīṃ diśam āśritāḥ velāvanavicāriṇyo nānāvarṇāḥ sahasraśaḥ ||
niśamya bāṇagāvas tu tāsu cakre manas tadā āsthito garuḍaṃ devaḥ sarvalokādir avyayaḥ ||
āha māṃ satyabhāmā ca bāṇagāvo mamānaya yāsāṃ pītvā kila kṣīraṃ na jīryanti mahāsurāḥ ||
tā mamānaya bhadraṃ te yadi kāryaṃ na lupyate atha kāryanirodhaḥ syān naiva tāsu manaḥ kṛthāḥ ||
dṛśyante gāva etās tā māṃ dṛṣṭvā varuṇālayam viśanti sahitāḥ sarvāḥ kāryam atra vidhīyatām ||
tathety uktvā tu garuḍaḥ pakṣavātena sāgaram so 'vagāḍho hi sahasā varuṇālayam antikāt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततो दृष्ट्वा एव गरुडम्tato dṛṣṭvā eva garuḍamзатем увидев Гаруду
अनिरुद्धशरीरगाःaniruddhaśarīragāḥнаходившиеся на теле Анируддхи
शररूपा महासर्पाśararūpā mahāsarpāвеликие змеи в виде стрел
वेष्टयित्वा तनुं स्थिताःveṣṭayitvā tanuṃ sthitāḥобвив тело, стояли
ते सर्वे सहसा देहात्te sarve sahasā dehātони все внезапно из тела
तस्य निःसृत्य भोगिनःtasya niḥsṛtya bhoginaḥего выйдя, змеи
क्षितिं सर्वे ऽभ्यधावन्तkṣitiṃ sarve 'bhyadhāvantaк земле все устремились
प्रकृत्यावस्थिताः शराःprakṛtyāvasthitāḥ śarāḥстрелы, в природе пребывающие
दृष्टः स्पृष्टश् च कृष्णेनdṛṣṭaḥ spṛṣṭaś ca kṛṣṇenaувиденный и коснувшийся Кришной
सो ऽनिरुद्धो महात्मनाso 'niruddho mahātmanāтот Анируддха великим
स्थितिः प्रीतिमना भूत्वाsthitiḥ prītimanā bhūtvāвстав, радостным умом став
प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्prāñjalir vākyam abravītсо сложенными ладонями слово сказал
देवदेव सदा युधेdevadeva sadā yudheБог богов, всегда в бою
जेता त्वम् असि कस् तवjetā tvam asi kas tavaпобедитель ты, кто перед тобой
शक्तो वै प्रमुखे स्थातुंśakto vai pramukhe sthātuṃспособен стоять лицом
साक्षाद् अपि शतक्रतुःsākṣād api śatakratuḥдаже сам Шатакрату
आरोह गरुडं तूर्णंāroha garuḍaṃ tūrṇaṃвзойди на Гаруду быстро
गच्छाम द्वारकां पुरीम्gacchāma dvārakāṃ purīmпойдём в город Двараку
इत्य् उक्तः सो ऽधिरूढस् तुity uktaḥ so 'dhirūḍhas tuтак сказанный, он взошёл
सह दानवकन्ययाsaha dānavakanyayāвместе с дочерью данавы
ततस् ते दीर्घम् अध्वानंtatas te dīrgham adhvānaṃзатем они долгий путь
प्रययुः पुरुषर्षभाःprayayuḥ puruṣarṣabhāḥотправились, лучшие мужи
आरुह्य गरुडं सर्वेāruhya garuḍaṃ sarveвзойдя на Гаруду, все
जित्वा बाणं महासुरम्jitvā bāṇaṃ mahāsuramпобедив Бану, великого асура
ततो ऽम्बरतलस्थास् तेtato 'mbaratalasthās teзатем находящиеся в небе они
वारुणीं दिशम् आश्रिताःvāruṇīṃ diśam āśritāḥзападную сторону достигли
वेलावनविचारिण्योvelāvanavicāriṇyoбродящие у прибрежных лесов
नानावर्णाः सहस्रशःnānāvarṇāḥ sahasraśaḥмногоцветные тысячами
निशम्य बाणगावस् तुniśamya bāṇagāvas tuзаметив же коров Баны
तासु चक्रे मनस् तदाtāsu cakre manas tadāк ним обратил ум тогда
आस्थितो गरुडं देवःāsthito garuḍaṃ devaḥстоящий на Гаруде бог
सर्वलोकादिर् अव्ययःsarvalokādir avyayaḥначало всех миров, неизменный
आह मां सत्यभामा चāha māṃ satyabhāmā caи Сатьябхама сказала мне
बाणगावो मम आनयbāṇagāvo mama ānayaкоров Баны мне приведи
यासां पीत्वा किल क्षीरंyāsāṃ pītvā kila kṣīraṃчьё выпив молоко
न जीर्यन्ति महासुराःna jīryanti mahāsurāḥне стареют великие асуры
ता मम आनय भद्रं तेtā mama ānaya bhadraṃ teих мне приведи, благо тебе
यदि कार्यं न लुप्यतेyadi kāryaṃ na lupyateесли дело не нарушается
अथ कार्यनिरोधः स्यान्atha kāryanirodhaḥ syānесли же будет препятствие делу
नैव तासु मनः कृथाःnaiva tāsu manaḥ kṛthāḥтогда к ним ум не обращай
दृश्यन्ते गाव एतास् ताdṛśyante gāva etās tāвидны эти коровы те
मां दृष्ट्वा वरुणालयम्māṃ dṛṣṭvā varuṇālayamменя увидев, в обитель Варуны
विशन्ति सहिताः सर्वाःviśanti sahitāḥ sarvāḥвходят вместе все
कार्यम् अत्र विधीयताम्kāryam atra vidhīyatāmдело здесь пусть устроится
तथा इत्य् उक्त्वा तु गरुडःtathā ity uktvā tu garuḍaḥтак сказав, Гаруда же
पक्षवातेन सागरम्pakṣavātena sāgaramветром крыльев океан
सो ऽवगाढो हि सहसाso 'vagāḍho hi sahasāон погрузился внезапно
वरुणालयम् अन्तिकात्varuṇālayam antikātу обители Варуны
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: «Затем, едва завидев Гаруду, великие змеи в виде стрел, которые обвивали тело Анируддхи, вышли из его тела и все устремились к земле, снова став стрелами по своей природе. Увиденный и коснувшийся великим Кришной, Анируддха встал, обрадовался и со сложенными ладонями сказал: “Бог богов, ты всегда победитель в бою. Кто способен стоять перед тобой лицом к лицу, даже сам Шатакрату? Быстро взойди на Гаруду, и пойдём в город Двараку”. Сказав это, он сам взошёл вместе с дочерью данавы. Тогда эти лучшие мужи, победив великого асура Бану, все взошли на Гаруду и отправились в долгий путь. Находясь в небе, они достигли западной стороны и увидели тысячи многоцветных коров Баны, бродивших у прибрежных лесов. Неизменный бог, начало всех миров, стоя на Гаруде, обратил к ним ум и сказал: “Сатьябхама сказала мне: ‘Приведи мне коров Баны, от молока которых, говорят, великие асуры не стареют. Если дело не будет нарушено, приведи их мне, благо тебе; если же это станет препятствием делу, не обращай к ним ум’. Эти коровы видны сейчас: увидев меня, все они вместе входят в обитель Варуны. Пусть здесь будет сделано нужное”. Гаруда сказал “так” и ветром крыльев внезапно погрузился в океан у обители Варуны».

संस्करण

c0d626b7a044 · प्रकाशित 22 जून 2026, 6:39:57 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से