हरिवंश
Завершение Харивамши и плоды её слушанияHV 118.1-10
604 / 607
हरिवंश · HV 118.1-10
देवनागरी

इत्य् एवम् आश्वासयतो राजानं जनमेजयम् अतीतानागतं वाक्यम् ऋषेः परिषदा श्रुतम् ॥
अमृतस्येव चास्वादः प्रभा चन्द्रमसो यथा अतर्पयत तच् छोत्रं महर्षेर् वाङ्मयो रसः ॥
धर्मार्थकामसंयुक्तं करुणं वीरहर्षणम् रमणीयं तद् आख्यानं कृत्स्नं परिषदा श्रुतम् ॥
केचिद् अश्रूणि मुमुचुः श्रुत्वा दध्युस् तथापरे इतिहासं तम् ऋषिणा पाराशर्येण दर्शितम् ॥
सदस्यान्तो ऽभ्यनुज्ञाय कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् पुनर् द्रक्ष्याम इत्य् उक्त्वा जगाम भगवान् ऋषिः ॥
अनुजग्मुस् ततः सर्वे प्रयान्तम् ऋषिसत्तमम् लोके प्रवदतां श्रेष्ठं शिष्टाः सर्वे तपोधनाः ॥
याते भगवति व्यासे विप्राः सह महर्षिभिः ऋत्विजः पार्थिवाश् चैव प्रतिजग्मुर् यथागतम् ॥
पन्नगानां सुघोराणां कृत्वा तां वैरयातनाम् जगाम रोषम् उत्सृत्य राजा विषम् इवोरगः ॥
होत्राग्निदीप्तशिरसं परित्राय च तक्षकम् आस्तीको ऽप्य् आश्रमपदं जगाम च महामुनिः ॥
राजापि हास्तिनपुरं प्रविवेश जनावृतः अन्वशासच् च मुदितस् तदा प्रमुदिताः प्रजाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ity evam āśvāsayato rājānaṃ janamejayam atītānāgataṃ vākyam ṛṣeḥ pariṣadā śrutam ||
amṛtasyeva cāsvādaḥ prabhā candramaso yathā atarpayata tac chotraṃ maharṣer vāṅmayo rasaḥ ||
dharmārthakāmasaṃyuktaṃ karuṇaṃ vīraharṣaṇam ramaṇīyaṃ tad ākhyānaṃ kṛtsnaṃ pariṣadā śrutam ||
kecid aśrūṇi mumucuḥ śrutvā dadhyus tathāpare itihāsaṃ tam ṛṣiṇā pārāśaryeṇa darśitam ||
sadasyānto 'bhyanujñāya kṛtvā cāpi pradakṣiṇam punar drakṣyāma ity uktvā jagāma bhagavān ṛṣiḥ ||
anujagmus tataḥ sarve prayāntam ṛṣisattamam loke pravadatāṃ śreṣṭhaṃ śiṣṭāḥ sarve tapodhanāḥ ||
yāte bhagavati vyāse viprāḥ saha maharṣibhiḥ ṛtvijaḥ pārthivāś caiva pratijagmur yathāgatam ||
pannagānāṃ sughorāṇāṃ kṛtvā tāṃ vairayātanām jagāma roṣam utsṛtya rājā viṣam ivoragaḥ ||
hotrāgnidīptaśirasaṃ paritrāya ca takṣakam āstīko 'py āśramapadaṃ jagāma ca mahāmuniḥ ||
rājāpi hāstinapuraṃ praviveśa janāvṛtaḥ anvaśāsac ca muditas tadā pramuditāḥ prajāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इत्य् एवम् आश्वासयतोity evam āśvāsayatoтак успокаивающего
राजानं जनमेजयम्rājānaṃ janamejayamцаря Джанамеджаю
अतीतानागतं वाक्यम्atītānāgataṃ vākyamслово о прошлом и будущем
ऋषेः परिषदा श्रुतम्ṛṣeḥ pariṣadā śrutamриши собранием услышано
अमृतस्य इव च आस्वादःamṛtasya iva ca āsvādaḥи вкус словно амриты
प्रभा चन्द्रमसो यथाprabhā candramaso yathāсияние как луны
अतर्पयत तत् शोत्रंatarpayata tat śotraṃнасыщало тот слух
महर्षेर् वाङ्मयो रसःmaharṣer vāṅmayo rasaḥсловесный нектар великого риши
धर्मार्थकामसंयुक्तंdharmārthakāmasaṃyuktaṃс дхармой, артхой и камой соединённое
करुणं वीरहर्षणम्karuṇaṃ vīraharṣaṇamсострадательное, героев радующее
रमणीयं तद् आख्यानंramaṇīyaṃ tad ākhyānaṃприятный тот рассказ
कृत्स्नं परिषदा श्रुतम्kṛtsnaṃ pariṣadā śrutamполностью собранием услышан
केचिद् अश्रूणि मुमुचुःkecid aśrūṇi mumucuḥнекоторые слёзы пролили
श्रुत्वा दध्युस् तथा अपरेśrutvā dadhyus tathā apareуслышав, размышляли другие
इतिहासं तम् ऋषिणाitihāsaṃ tam ṛṣiṇāту историю риши
पाराशर्येण दर्शितम्pārāśaryeṇa darśitamПарашарьей показанную
सदस्यान् तु अभ्यनुज्ञायsadasyān tu abhyanujñāyaучастников же отпустив
कृत्वा च अपि प्रदक्षिणम्kṛtvā ca api pradakṣiṇamи совершив обход
पुनर् द्रक्ष्याम इति उक्त्वाpunar drakṣyāma iti uktvāснова увидимся так сказав
जगाम भगवान् ऋषिःjagāma bhagavān ṛṣiḥушёл Бхагаван риши
अनुजग्मुस् ततः सर्वेanujagmus tataḥ sarveпоследовали затем все
प्रयान्तम् ऋषिसत्तमम्prayāntam ṛṣisattamamуходящему лучшему риши
लोके प्रवदतां श्रेष्ठंloke pravadatāṃ śreṣṭhaṃлучшему из говорящих в мире
शिष्टाः सर्वे तपोधनाःśiṣṭāḥ sarve tapodhanāḥвсе благородные, богатые аскезой
याते भगवति व्यासेyāte bhagavati vyāseкогда Бхагаван Вьяса ушёл
विप्राः सह महर्षिभिःviprāḥ saha maharṣibhiḥбрахманы с великими риши
ऋत्विजः पार्थिवाश् चैवṛtvijaḥ pārthivāś caivaжрецы и цари
प्रतिजग्मुर् यथागतम्pratijagmur yathāgatamушли обратно как пришли
पन्नगानां सुघोराणांpannagānāṃ sughorāṇāṃстрашнейших змей
कृत्वा तां वैरयातनाम्kṛtvā tāṃ vairayātanāmсовершив то воздаяние вражды
जगाम रोषम् उत्सृत्यjagāma roṣam utsṛtyaушёл, гнев оставив
राजा विषम् इव उरगःrājā viṣam iva uragaḥцарь, как змей яд
होत्राग्निदीप्तशिरसंhotrāgnidīptaśirasaṃс головой, пылающей огнём хотара
परित्राय च तक्षकम्paritrāya ca takṣakamи спасши Такшаку
आस्तीको ऽपि आश्रमपदंāstīko 'pi āśramapadaṃАстика также в обитель ашрама
जगाम च महामुनिःjagāma ca mahāmuniḥушёл великий муни
राजा अपि हास्तिनपुरंrājā api hāstinapuraṃцарь также в Хастинапур
प्रविवेश जनावृतःpraviveśa janāvṛtaḥвошёл, окружённый людьми
अन्वशासच् च मुदितस्anvaśāsac ca muditasи правил радостный
तदा प्रमुदिताः प्रजाःtadā pramuditāḥ prajāḥтогда радостными подданными
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: «Когда риши так успокаивал царя Джанамеджаю, собрание услышало его слова о прошлом и будущем. Словесный нектар великого риши насыщал слух, словно вкус амриты и сияние луны. Весь этот прекрасный рассказ, соединённый с дхармой, артхой и камой, сострадательный и радующий героев, был услышан собранием. Одни, услышав показанную Парашарьей историю, проливали слёзы, другие размышляли. Бхагаван риши отпустил участников, совершил обход, сказал: “Мы увидимся снова”, — и ушёл. Все благородные, богатые аскезой, последовали за лучшим из риши, лучшим из говорящих в мире. Когда Бхагаван Вьяса ушёл, брахманы с великими риши, жрецы и цари вернулись туда, откуда пришли. Царь, совершив воздаяние страшным змеям и оставив гнев, ушёл, словно змей, извергший яд. Великий муни Астика, спасший Такшаку, чья голова пылала огнём хотара, тоже ушёл в свою обитель. Царь вошёл в Хастинапур, окружённый людьми, и радостно правил радостными подданными».

संस्करण

fb3069ba6270 · प्रकाशित 22 जून 2026, 6:53:05 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से