अथ व्यूढविकल्पा । किम् अहं सपरिग्रह एव पुत्रकलत्रादीन् वैष्णवीकृत्य भगवत्परिचर्यायां नियोज्य गृह एव सुखं तं भजे, किं वा सर्वान् एव परित्यज्य निर्विक्षेपः श्रीवृन्दावनं ध्येयस्थानम् एवासीनः कीर्तनश्रवणादिभिः कृतार्थीभवेयम्? स च त्यागः किं भुक्तभोगस्यावगतविषमविषयदावदवथोर् मम चरमदशायाम् एव किं वाधुनैव समुचित इति । किं च, ताम् ईक्षेद् आत्मनो मृत्युं तृणैः कूपम् इवावृतम् इति दृष्ट्या आश्रमस्यास्याविश्वास्यतया यो दुस्त्यजान् दारसुतान् इत्य् अत्र जहौ युवैव मलवत् इत्य् आदिदृष्ट्या त्यक्तविलम्बस् तत्रापि अहो मे पितरौ वृद्धौ इत्य् अत्र अतृप्तस् तान् अनुध्यायन् मृतोऽन्धं विशते तमः इति भगवद्वाक्येन त्यागेऽलब्धबलश् च सम्प्रत्य् एव प्राणधारणमात्रवृत्तिर् वनं तदैव प्रविश्याष्टाव् एव च यामान् अभ्यर्थयानीति । न ज्ञानं न च वैराग्यं प्रायः श्रेयो भवेद् इह इत्य् अत्र तु वैराग्यस्य भक्तिजनकत्वे एव दोषो न तु भक्तिजनितत्वे इति तदनुभावरूपतया तदधीनत्वम् इति । यद् यद् आश्रमम् अगात् स भिक्षुकस् तत्तदन्नपरिपूर्णम् ऐक्षत इति न्यायेन कदाचिद् वैराग्यं तावद् रागादयः स्तेनाः तावत् कारागृहं गृहम् इति कदाचिद् गार्हस्थ्यं च निश्चिन्वन् किम् अहं कीर्तनम् एव किं वा कथाश्रवणम् अपि उत सेवाम् एव उताहो तावद् अम्बरीषादिवद् अनेकाङ्गाम् एव भक्तिं करवै इत्य् आदि विविधा एव प्राप्ता विकल्पा यत्र भवन्तीति व्यूढविकल्पा
atha vyūḍha-vikalpā | kim ahaṁ sa-parigraha eva putra-kalatrādīn vaiṣṇavīkṛtya bhagavat-paricaryāyāṁ niyojya gṛha eva sukhaṁ taṁ bhaje, kiṁ vā sarvān eva parityajya nirvikṣepaḥ śrī-vṛndāvanaṁ dhyeya-sthānam evāsīnaḥ kīrtana-śravaṇādibhiḥ kṛtārthībhaveyam? sa ca tyāgaḥ kiṁ bhukta-bhogasyāvagata-viṣama-viṣaya-dāva-davathor mama carama-daśāyām eva kiṁ vādhunaiva samucita iti | kiṁ ca, tām īkṣed ātmano mṛtyuṁ tṛṇaiḥ kūpam ivāvṛtam iti dṛṣṭyā āśramasyāsyāviśvāsyatayā yo dustyajān dāra-sutān ity atra jahau yuvaiva malavat ity ādi-dṛṣṭyā tyakta-vilambas tatrāpi aho me pitarau vṛddhau ity atra atṛptas tān anudhyāyan mṛto'ndhaṁ viśate tamaḥ iti bhagavad-vākyena tyāge'labdha-balaś ca sampraty eva prāṇadhāraṇa-mātra-vṛttir vanaṁ tadaiva praviśyāṣṭāv eva ca yāmān abhyarthayānīti | na jñānaṁ na ca vairāgyaṁ prāyaḥ śreyo bhaved iha ity atra tu vairāgyasya bhakti-janakatve eva doṣo na tu bhakti-janitatve iti tad-anubhāva-rūpatayā tad-adhīnatvam iti | yad yad āśramam agāt sa bhikṣukas tat-tad-anna-paripūrṇam aikṣata iti nyāyena kadācid vairāgyaṁ tāvad rāgādayaḥ stenāḥ tāvat kārāgṛhaṁ gṛham iti kadācid gārhasthyaṁ ca niścinvan kim ahaṁ kīrtanam eva kiṁ vā kathā-śravaṇam api uta sevām eva utāho tāvad ambarīṣādivad anekāṅgām eva bhaktiṁ karavai ity ādi vividhā eva prāptā vikalpā yatra bhavantīti vyūḍha-vikalpā
Теперь «полная колебаний». «Не лучше ли мне остаться с семьёй, сделать жену, сыновей и прочих вайшнавами, приставить их к служению Бхагавану и счастливо служить Ему дома? Или оставить всех и, без помех поселившись во Шри Вриндаване, месте созерцания, достичь цели воспеванием, слушанием и прочим? И уход этот уместен лишь в последнюю пору, когда я вкушу наслаждения и узнаю пожар мучительных чувственных вещей, — или уже сейчас?» Затем, по словам «пусть видит в ней свою смерть, как колодец, прикрытый травой», он решает, что домашнему укладу доверять нельзя, и по словам «кто оставил жену и детей, которых трудно оставить, — оставил ещё юным, как нечистоты» отбрасывает промедление. Но тут же, по слову Бхагавана «ах, мои родители стары…», «неутолённый, думая о них, он умирает и входит в слепую тьму», не находит сил на уход: «Пока проживу лишь ради поддержания жизни, а там уж войду в лес и буду молиться все восемь страж суток». А слова «ни знание, ни отрешённость обычно не приносят здесь блага» он понимает так: изъян у отрешённости лишь тогда, когда она должна рождать преданность, а не когда рождена ею; как проявление преданности она от неё зависит. По поговорке «в какую обитель ни зайдёт нищий — видит её полной пищи» он то выбирает отрешённость, то — по словам «до тех пор привязанности — воры, до тех пор дом — тюрьма» — жизнь домохозяина. «Воспевать ли мне только? Или слушать и рассказы? Или только служить? Или сразу совершать многочастную преданность, как Амбариша и другие?» Где бывают такие разные колебания, та и зовётся «полной колебаний».
28ffd4d75831 · प्रकाशित 28 सित॰ 2026, 3:39:15 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Самая живая сценка ливня: внутренний монолог колеблющегося. У него на каждое решение есть цитата из «Бхагаватам» — против семьи (3.31.40 и 5.14.43, о Бхарате, ушедшем юным) и за неё (11.17.57–58: бросивший стариков-родителей идёт во тьму), против отрешённости (11.20.31) и за неё. А последняя цитата (10.14.36) подходит к обоим решениям: «пока человек не Твой, привязанности — воры, дом — тюрьма». Писание не виновато: колебание — от того, что ещё нет устойчивости. В издании āśramasyāsyāviśvāsasyatayā и vyūḍha-viklapā; исправлено.