महाभारत
Saṃbhava-parva (The List of Names of Dhṛtarāṣṭra's Hundred Sons)1.108.2–14
607 / 15823
महाभारत · 1.108.2–14
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
दुर्योधनो युयुत्सुश् च राजन् दुःशासनस् तथा ॥
दुःसहो दुःशलश् चैव जलसंधः समः सहः ॥
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर् दुष्प्रधर्षणः ॥
दुर्मर्षणो दुर्मुखश् च दुष्कर्णः कर्ण एव च ॥
विविंशतिर् विकर्णश् च जलसंधः सुलोचनः ॥
चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश् चारुचित्रः शरासनः ॥
दुर्मदो दुष्प्रगाहश् च विवित्सुर् विकटः समः ॥
ऊर्णनाभः सुनाभश् च तथा नन्दोपनन्दकौ ॥
सेनापतिः सुषेणश् च कुण्डोदरमहोदरौ ॥
चित्रबाणश् चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विमोचनः ॥
अयोबाहुर् महाबाहुश् चित्राङ्गश् चित्रकुण्डलः ॥
भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्धनः ॥
उग्रायुधो भीमकर्मा कनकायुर् दृढायुधः ॥
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिर् अनूदरः ॥
दृढसंधो जरासंधः सत्यसंधः सदःसुवाक् ॥
उग्रश्रवा अश्वसेनः सेनानीर् दुष्पराजयः ॥
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुरावरः ॥
दृढहस्तः सुहस्तश् च वातवेगसुवर्चसौ ॥
आदित्यकेतुर् बह्वाशी नागदन्तोग्रयायिनौ ॥
कवची निषङ्गी पाशी च दण्डधारो धनुर्ग्रहः ॥
उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुर् अलोलुपः ॥
अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथस् त्रयः ॥
अनाधृष्यः कुण्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः ॥
दीर्घबाहुर् महाबाहुर् व्यूढोरुः कनकध्वजः ॥
कुण्डाशी विरजाश् चैव दुःशला च शताधिका ॥
एतद् एकशतं राजन् कन्या चैका प्रकीर्तिता ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
duryodhano yuyutsuś ca rājan duḥśāsanas tathā ||
duḥsaho duḥśalaś caiva jalasaṃdhaḥ samaḥ sahaḥ ||
vindānuvindau durdharṣaḥ subāhur duṣpradharṣaṇaḥ ||
durmarṣaṇo durmukhaś ca duṣkarṇaḥ karṇa eva ca ||
viviṃśatir vikarṇaś ca jalasaṃdhaḥ sulocanaḥ ||
citropacitrau citrākṣaś cārucitraḥ śarāsanaḥ ||
durmado duṣpragāhaś ca vivitsur vikaṭaḥ samaḥ ||
ūrṇanābhaḥ sunābhaś ca tathā nandopanandakau ||
senāpatiḥ suṣeṇaś ca kuṇḍodaramahodarau ||
citrabāṇaś citravarmā suvarmā durvimocanaḥ ||
ayobāhur mahābāhuś citrāṅgaś citrakuṇḍalaḥ ||
bhīmavego bhīmabalo balākī balavardhanaḥ ||
ugrāyudho bhīmakarmā kanakāyur dṛḍhāyudhaḥ ||
dṛḍhavarmā dṛḍhakṣatraḥ somakīrtir anūdaraḥ ||
dṛḍhasaṃdho jarāsaṃdhaḥ satyasaṃdhaḥ sadaḥsuvāk ||
ugraśravā aśvasenaḥ senānīr duṣparājayaḥ ||
aparājitaḥ paṇḍitako viśālākṣo durāvaraḥ ||
dṛḍhahastaḥ suhastaś ca vātavegasuvarcasau ||
ādityaketur bahvāśī nāgadantograyāyinau ||
kavacī niṣaṅgī pāśī ca daṇḍadhāro dhanurgrahaḥ ||
ugro bhīmaratho vīro vīrabāhur alolupaḥ ||
abhayo raudrakarmā ca tathā dṛḍharathas trayaḥ ||
anādhṛṣyaḥ kuṇḍabhedī virāvī dīrghalocanaḥ ||
dīrghabāhur mahābāhur vyūḍhoruḥ kanakadhvajaḥ ||
kuṇḍāśī virajāś caiva duḥśalā ca śatādhikā ||
etad ekaśataṃ rājan kanyā caikā prakīrtitā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दुर्योधनः युयुत्सुः च राजन् दुःशासनः तथाduryodhanaḥ yuyutsuḥ ca rājan duḥśāsanaḥ tathāDuryodhana, Yuyutsu, o king, and Duhshasana as well
दुःसहः दुःशलः च एव जलसंधः समः सहःduḥsahaḥ duḥśalaḥ ca eva jalasaṃdhaḥ samaḥ sahaḥDuhsaha, Duhshala, Jalasandha, Sama, Saha
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुः दुष्प्रधर्षणःvindānuvindau durdharṣaḥ subāhuḥ duṣpradharṣaṇaḥVinda and Anuvinda, Durdharsha, Subahu, Dushpradharshana
दुर्मर्षणः दुर्मुखः च दुष्कर्णः कर्णः एव चdurmarṣaṇaḥ durmukhaḥ ca duṣkarṇaḥ karṇaḥ eva caDurmarshana, Durmukha, Dushkarna, and Karna
विविंशतिः विकर्णः च जलसंधः सुलोचनःviviṃśatiḥ vikarṇaḥ ca jalasaṃdhaḥ sulocanaḥVivimshati, Vikarna, Jalasandha, Sulochana
चित्रोपचित्रौ चित्राक्षः चारुचित्रः शरासनःcitropacitrau citrākṣaḥ cārucitraḥ śarāsanaḥChitra and Upachitra, Chitraksha, Charuchitra, Sharasana
दुर्मदः दुष्प्रगाहः च विवित्सुः विकटः समःdurmadaḥ duṣpragāhaḥ ca vivitsuḥ vikaṭaḥ samaḥDurmada, Dushpragaha, Vivitsu, Vikata, Sama
ऊर्णनाभः सुनाभः च तथा नन्दोपनन्दकौūrṇanābhaḥ sunābhaḥ ca tathā nandopanandakauUrnanabha, Sunabha, and also Nanda and Upananda
सेनापतिः सुषेणः च कुण्डोदरमहोदरौsenāpatiḥ suṣeṇaḥ ca kuṇḍodaramahodarauSenapati, Sushena, Kundodara, and Mahodara
चित्रबाणः चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विमोचनःcitrabāṇaḥ citravarmā suvarmā durvimocanaḥChitrabana, Chitravarma, Suvarma, Durvimochana
अयोबाहुः महाबाहुः चित्राङ्गः चित्रकुण्डलःayobāhuḥ mahābāhuḥ citrāṅgaḥ citrakuṇḍalaḥAyobahu, Mahabahu, Chitranga, Chitrakundala
भीमवेगः भीमबलः बलाकी बलवर्धनःbhīmavegaḥ bhīmabalaḥ balākī balavardhanaḥBhimavega, Bhimabala, Balaki, Balavardhana
उग्रायुधः भीमकर्मा कनकायुः दृढायुधःugrāyudhaḥ bhīmakarmā kanakāyuḥ dṛḍhāyudhaḥUgrayudha, Bhimakarma, Kanakayu, Dridhayudha
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिः अनूदरःdṛḍhavarmā dṛḍhakṣatraḥ somakīrtiḥ anūdaraḥDridhavarma, Dridhakshatra, Somakirti, Anudara
दृढसंधः जरासंधः सत्यसंधः सदःसुवाक्dṛḍhasaṃdhaḥ jarāsaṃdhaḥ satyasaṃdhaḥ sadaḥsuvākDridhasandha, Jarasandha, Satyasandha, Sadahsuvak
उग्रश्रवाः अश्वसेनः सेनानीः दुष्पराजयःugraśravāḥ aśvasenaḥ senānīḥ duṣparājayaḥUgrashravas, Ashvasena, Senani, Dushparajaya
अपराजितः पण्डितकः विशालाक्षः दुरावरःaparājitaḥ paṇḍitakaḥ viśālākṣaḥ durāvaraḥAparajita, Panditaka, Vishalaksha, Duravara
दृढहस्तः सुहस्तः च वातवेगसुवर्चसौdṛḍhahastaḥ suhastaḥ ca vātavegasuvarcasauDridhahasta, Suhasta, Vatavega, and Suvarchas
आदित्यकेतुः बह्वाशी नागदन्तोग्रयायिनौādityaketuḥ bahvāśī nāgadantograyāyinauAdityaketu, Bahvashi, Nagadanta, and Ugrayayin
कवची निषङ्गी पाशी च दण्डधारः धनुर्ग्रहःkavacī niṣaṅgī pāśī ca daṇḍadhāraḥ dhanurgrahaḥKavachi, Nishangi, Pashi, Dandadhara, Dhanurgraha
उग्रः भीमरथः वीरः वीरबाहुः अलोलुपःugraḥ bhīmarathaḥ vīraḥ vīrabāhuḥ alolupaḥUgra, Bhimaratha, Vira, Virabahu, Alolupa
अभयः रौद्रकर्मा च तथा दृढरथः त्रयःabhayaḥ raudrakarmā ca tathā dṛḍharathaḥ trayaḥAbhaya, Raudrakarma, and also Dridharatha — three [sons] with them
अनाधृष्यः कुण्डभेदी विरावी दीर्घलोचनःanādhṛṣyaḥ kuṇḍabhedī virāvī dīrghalocanaḥAnadhrishya, Kundabhedi, Viravin, Dirghalochana
दीर्घबाहुः महाबाहुः व्यूढोरुः कनकध्वजःdīrghabāhuḥ mahābāhuḥ vyūḍhoruḥ kanakadhvajaḥDirghabahu, Mahabahu, Vyudhoru, Kanakadhvaja
कुण्डाशी विरजाः च एव दुःशला च शताधिकाkuṇḍāśī virajāḥ ca eva duḥśalā ca śatādhikāKundashi, Virajas, and Duhshala — [a daughter] beyond the hundred
एतत् एकशतं राजन् कन्या च एका प्रकीर्तिताetat ekaśataṃ rājan kanyā ca ekā prakīrtitāthus a hundred and one, o king: [a hundred sons] and one daughter, [so] have been proclaimed
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
दुर्योधनोduryodhanooriginal form "duryodhano", added to complete the word-by-word coverage
युयुत्सुश्yuyutsuśoriginal form "yuyutsuś", added to complete the word-by-word coverage
दुःशासनस्duḥśāsanasoriginal form "duḥśāsanas", added to complete the word-by-word coverage
दुःसहोduḥsahooriginal form "duḥsaho", added to complete the word-by-word coverage
दुःशलश्duḥśalaśoriginal form "duḥśalaś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
सुबाहुर्subāhuroriginal form "subāhur", added to complete the word-by-word coverage
दुर्मर्षणोdurmarṣaṇooriginal form "durmarṣaṇo", added to complete the word-by-word coverage
दुर्मुखश्durmukhaśoriginal form "durmukhaś", added to complete the word-by-word coverage
कर्णkarṇaoriginal form "karṇa", added to complete the word-by-word coverage
विविंशतिर्viviṃśatiroriginal form "viviṃśatir", added to complete the word-by-word coverage
विकर्णश्vikarṇaśoriginal form "vikarṇaś", added to complete the word-by-word coverage
चित्राक्षश्citrākṣaśoriginal form "citrākṣaś", added to complete the word-by-word coverage
दुर्मदोdurmadooriginal form "durmado", added to complete the word-by-word coverage
दुष्प्रगाहश्duṣpragāhaśoriginal form "duṣpragāhaś", added to complete the word-by-word coverage
विवित्सुर्vivitsuroriginal form "vivitsur", added to complete the word-by-word coverage
सुनाभश्sunābhaśoriginal form "sunābhaś", added to complete the word-by-word coverage
सुषेणश्suṣeṇaśoriginal form "suṣeṇaś", added to complete the word-by-word coverage
चित्रबाणश्citrabāṇaśoriginal form "citrabāṇaś", added to complete the word-by-word coverage
अयोबाहुर्ayobāhuroriginal form "ayobāhur", added to complete the word-by-word coverage
महाबाहुश्mahābāhuśoriginal form "mahābāhuś", added to complete the word-by-word coverage
चित्राङ्गश्citrāṅgaśoriginal form "citrāṅgaś", added to complete the word-by-word coverage
भीमवेगोbhīmavegooriginal form "bhīmavego", added to complete the word-by-word coverage
भीमबलोbhīmabalooriginal form "bhīmabalo", added to complete the word-by-word coverage
उग्रायुधोugrāyudhooriginal form "ugrāyudho", added to complete the word-by-word coverage
कनकायुर्kanakāyuroriginal form "kanakāyur", added to complete the word-by-word coverage
सोमकीर्तिर्somakīrtiroriginal form "somakīrtir", added to complete the word-by-word coverage
दृढसंधोdṛḍhasaṃdhooriginal form "dṛḍhasaṃdho", added to complete the word-by-word coverage
उग्रश्रवाugraśravāoriginal form "ugraśravā", added to complete the word-by-word coverage
सेनानीर्senānīroriginal form "senānīr", added to complete the word-by-word coverage
पण्डितकोpaṇḍitakooriginal form "paṇḍitako", added to complete the word-by-word coverage
विशालाक्षोviśālākṣooriginal form "viśālākṣo", added to complete the word-by-word coverage
सुहस्तश्suhastaśoriginal form "suhastaś", added to complete the word-by-word coverage
आदित्यकेतुर्ādityaketuroriginal form "ādityaketur", added to complete the word-by-word coverage
दण्डधारोdaṇḍadhārooriginal form "daṇḍadhāro", added to complete the word-by-word coverage
उग्रोugrooriginal form "ugro", added to complete the word-by-word coverage
भीमरथोbhīmarathooriginal form "bhīmaratho", added to complete the word-by-word coverage
वीरोvīrooriginal form "vīro", added to complete the word-by-word coverage
वीरबाहुर्vīrabāhuroriginal form "vīrabāhur", added to complete the word-by-word coverage
अभयोabhayooriginal form "abhayo", added to complete the word-by-word coverage
दृढरथस्dṛḍharathasoriginal form "dṛḍharathas", added to complete the word-by-word coverage
दीर्घबाहुर्dīrghabāhuroriginal form "dīrghabāhur", added to complete the word-by-word coverage
महाबाहुर्mahābāhuroriginal form "mahābāhur", added to complete the word-by-word coverage
विरजाश्virajāśoriginal form "virajāś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
एतद्etadoriginal form "etad", added to complete the word-by-word coverage
चैकाcaikāoriginal form "caikā", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vaishampayana said: ‘Duryodhana, Yuyutsu, and Duhshasana; Duhsaha, Duhshala, Jalasandha, Sama, Saha; Vinda and Anuvinda, Durdharsha, Subahu, Dushpradharshana; Durmarshana, Durmukha, Dushkarna, and Karna; Vivimshati, Vikarna, Jalasandha, Sulochana; Chitra and Upachitra, Chitraksha, Charuchitra, Sharasana; Durmada, Dushpragaha, Vivitsu, Vikata, Sama; Urnanabha, Sunabha, and also Nanda and Upananda; Senapati, Sushena, Kundodara, and Mahodara; Chitrabana, Chitravarma, Suvarma, Durvimochana; Ayobahu, Mahabahu, Chitranga, Chitrakundala; Bhimavega, Bhimabala, Balaki, Balavardhana; Ugrayudha, Bhimakarma, Kanakayu, Dridhayudha; Dridhavarma, Dridhakshatra, Somakirti, Anudara; Dridhasandha, Jarasandha, Satyasandha, Sadahsuvak; Ugrashravas, Ashvasena, Senani, Dushparajaya; Aparajita, Panditaka, Vishalaksha, Duravara; Dridhahasta, Suhasta, Vatavega, and Suvarchas; Adityaketu, Bahvashi, Nagadanta, and Ugrayayin; Kavachi, Nishangi, Pashi, Dandadhara, Dhanurgraha; Ugra, Bhimaratha, Vira, Virabahu, Alolupa; Abhaya, Raudrakarma, and also Dridharatha; Anadhrishya, Kundabhedi, Viravin, Dirghalochana; Dirghabahu, Mahabahu, Vyudhoru, Kanakadhvaja; Kundashi, Virajas — and Duhshala, beyond the hundred. This is a hundred and one, o king: a hundred sons and one daughter, thus have been proclaimed.’

संस्करण

8ed793f70dec · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 4:30:26 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से