महाभारत
Saṃbhava-parva (The Curse of the Sage Kindama)1.109.9–11
612 / 15823
महाभारत · 1.109.9–11
देवनागरी

मृग उवाच
काममन्युपरीतापि बुद्ध्यङ्गरहितापि च ॥
वर्जयन्ति नृशंसानि पापेष्व् अभिरता नराः ॥
न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिः ॥
विधिपर्यागतान् अर्थान् प्रज्ञा न प्रतिपद्यते ॥
शश्वद्धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारत ॥
कामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

mṛga uvāca
kāmamanyuparītāpi buddhyaṅgarahitāpi ca ||
varjayanti nṛśaṃsāni pāpeṣv abhiratā narāḥ ||
na vidhiṃ grasate prajñā prajñāṃ tu grasate vidhiḥ ||
vidhiparyāgatān arthān prajñā na pratipadyate ||
śaśvaddharmātmanāṃ mukhye kule jātasya bhārata ||
kāmalobhābhibhūtasya kathaṃ te calitā matiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
काममन्युपरीता अपि बुद्ध्यङ्गरहिता अपि चkāmamanyuparītā api buddhyaṅgarahitā api caeven those overwhelmed by desire and anger, and devoid of discernment,
वर्जयन्ति नृशंसानि पापेषु अभिरताः नराःvarjayanti nṛśaṃsāni pāpeṣu abhiratāḥ narāḥ[even] men devoted to sin refrain from cruel [deeds]
न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिःna vidhiṃ grasate prajñā prajñāṃ tu grasate vidhiḥreason does not overcome fate (destiny), but fate overcomes reason
विधिपर्यागतान् अर्थान् प्रज्ञा न प्रतिपद्यतेvidhiparyāgatān arthān prajñā na pratipadyateto matters already predetermined by fate, reason cannot gain access
शश्वत्-धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारतśaśvat-dharmātmanāṃ mukhye kule jātasya bhāratafor one born in a lineage foremost among the ever-righteous, O Bharata,
कामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिःkāmalobhābhibhūtasya kathaṃ te calitā matiḥovercome by desire and greed — how has your reason faltered?
मृगmṛgaoriginal form "mṛga", added to complete the word-by-word coverage
काममन्युपरीतापिkāmamanyuparītāpioriginal form "kāmamanyuparītāpi", added to complete the word-by-word coverage
बुद्ध्यङ्गरहितापिbuddhyaṅgarahitāpioriginal form "buddhyaṅgarahitāpi", added to complete the word-by-word coverage
पापेष्व्pāpeṣvoriginal form "pāpeṣv", added to complete the word-by-word coverage
अभिरताabhiratāoriginal form "abhiratā", added to complete the word-by-word coverage
शश्वद्धर्मात्मनांśaśvaddharmātmanāṃoriginal form "śaśvaddharmātmanāṃ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

The deer said: 'Even men overwhelmed by desire and anger, devoid of discernment, devoted to sin — even they refrain from cruel deeds. It is not reason that overcomes fate, but fate that overcomes reason: reason cannot gain access to what is already predetermined by destiny. O Bharata, how then has your reason faltered — you who were born in a lineage foremost among the eternally righteous, overcome by desire and greed?'

संस्करण

f4d07b4b23d3 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 4:30:27 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से