महाभारत
Saṃbhava-parva (raṅgasamāpti) (Adhiratha's Arrival and the Conclusion of the Review)1.127.10–14
775 / 15823
महाभारत · 1.127.10–14
देवनागरी

सो ऽब्रवीद् भीमकर्माणं भीमसेनम् अवस्थितम् ॥
वृकोदर न युक्तं ते वचनं वक्तुम् ईदृशम् ॥
क्षत्रियाणां बलं ज्येष्ठं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुना ॥
शूराणां च नदीनां च प्रभवा दुर्विदाः किल ॥
सलिलाद् उत्थितो वह्निर् येन व्याप्तं चराचरम् ॥
दधीचस्यास्थितो वज्रं कृतं दानवसूदनम् ॥
आग्नेयः कृत्तिकापुत्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्य् अपि ॥
श्रूयते भगवान् देवः सर्वगुह्यमयो गुहः ॥
क्षत्रियाभ्यश् च ये जाता ब्राह्मणास् ते च विश्रुताः ॥
आचार्यः कलशाज् जातः शरस्तम्बाद् गुरुः कृपः ॥
भवतां च यथा जन्म तद् अप्य् आगमितं नृपैः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

so 'bravīd bhīmakarmāṇaṃ bhīmasenam avasthitam ||
vṛkodara na yuktaṃ te vacanaṃ vaktum īdṛśam ||
kṣatriyāṇāṃ balaṃ jyeṣṭhaṃ yoddhavyaṃ kṣatrabandhunā ||
śūrāṇāṃ ca nadīnāṃ ca prabhavā durvidāḥ kila ||
salilād utthito vahnir yena vyāptaṃ carācaram ||
dadhīcasyāsthito vajraṃ kṛtaṃ dānavasūdanam ||
āgneyaḥ kṛttikāputro raudro gāṅgeya ity api ||
śrūyate bhagavān devaḥ sarvaguhyamayo guhaḥ ||
kṣatriyābhyaś ca ye jātā brāhmaṇās te ca viśrutāḥ ||
ācāryaḥ kalaśāj jātaḥ śarastambād guruḥ kṛpaḥ ||
bhavatāṃ ca yathā janma tad apy āgamitaṃ nṛpaiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सः अब्रवीत् भीमकर्माणं भीमसेनम् अवस्थितम्saḥ abravīt bhīmakarmāṇaṃ bhīmasenam avasthitamhe spoke to Bhimasena, terrible in his deeds, who stood there:
वृकोदर न युक्तं ते वचनं वक्तुम् ईदृशम्vṛkodara na yuktaṃ te vacanaṃ vaktum īdṛśam"Vrikodara, it is not fitting for you to speak such words;
क्षत्रियाणां बलं ज्येष्ठं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुनाkṣatriyāṇāṃ balaṃ jyeṣṭhaṃ yoddhavyaṃ kṣatrabandhunāamong kshatriyas strength is paramount; one should fight against any kshatriya worthy in prowess;
शूराणां च नदीनां च प्रभवाः दुर्विदाः किलśūrāṇāṃ ca nadīnāṃ ca prabhavāḥ durvidāḥ kilafor the origins of heroes and of rivers, they say, are hard to trace:
सलिलात् उत्थितः वह्निः येन व्याप्तं चराचरम्salilāt utthitaḥ vahniḥ yena vyāptaṃ carācaramfire arose from water, and by it all that moves and does not move is pervaded;
दधीचस्य अस्थितः वज्रं कृतं दानवसूदनम्dadhīcasya asthitaḥ vajraṃ kṛtaṃ dānavasūdanamfrom the bones of Dadhichi was made the vajra, destroyer of danavas;
आग्नेयः कृत्तिकापुत्रः रौद्रः गाङ्गेयः इति अपिāgneyaḥ kṛttikāputraḥ raudraḥ gāṅgeyaḥ iti api[the god Guha is called] son of Agni, son of the Krittikas, son of Rudra, son of Ganga;
श्रूयते भगवान् देवः सर्वगुह्यमयः गुहःśrūyate bhagavān devaḥ sarvaguhyamayaḥ guhaḥhe is heard of as the lord-god, full of all mysteries, Guha (Skanda);
क्षत्रियाभ्यः च ये जाताः ब्राह्मणाः ते च विश्रुताःkṣatriyābhyaḥ ca ye jātāḥ brāhmaṇāḥ te ca viśrutāḥand brahmins born of kshatriya women are likewise renowned;
आचार्यः कलशात् जातः शरस्तम्बात् गुरुः कृपःācāryaḥ kalaśāt jātaḥ śarastambāt guruḥ kṛpaḥthe teacher [Drona] was born from a vessel, the teacher Kripa — from a clump of reeds;
भवतां च यथा जन्म तत् अपि आगमितं नृपैःbhavatāṃ ca yathā janma tat api āgamitaṃ nṛpaiḥand what your own birth is — that too is known to kings"
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽब्रवीद्'bravīdoriginal form "'bravīd", added to complete the word-by-word coverage
प्रभवाprabhavāoriginal form "prabhavā", added to complete the word-by-word coverage
सलिलाद्salilādoriginal form "salilād", added to complete the word-by-word coverage
उत्थितोutthitooriginal form "utthito", added to complete the word-by-word coverage
वह्निर्vahniroriginal form "vahnir", added to complete the word-by-word coverage
दधीचस्यास्थितोdadhīcasyāsthitooriginal form "dadhīcasyāsthito", added to complete the word-by-word coverage
कृत्तिकापुत्रोkṛttikāputrooriginal form "kṛttikāputro", added to complete the word-by-word coverage
रौद्रोraudrooriginal form "raudro", added to complete the word-by-word coverage
गाङ्गेयgāṅgeyaoriginal form "gāṅgeya", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
सर्वगुह्यमयोsarvaguhyamayooriginal form "sarvaguhyamayo", added to complete the word-by-word coverage
क्षत्रियाभ्यश्kṣatriyābhyaśoriginal form "kṣatriyābhyaś", added to complete the word-by-word coverage
जाताjātāoriginal form "jātā", added to complete the word-by-word coverage
ब्राह्मणास्brāhmaṇāsoriginal form "brāhmaṇās", added to complete the word-by-word coverage
कलशाज्kalaśājoriginal form "kalaśāj", added to complete the word-by-word coverage
शरस्तम्बाद्śarastambādoriginal form "śarastambād", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
अप्य्apyoriginal form "apy", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Duryodhana said: "Vrikodara, it is not fitting for you to speak such words; among kshatriyas strength is what matters most, and one should fight by valor. For the origins of heroes and of rivers, they say, are hard to trace: fire arose from water, and by it all is pervaded; from the bones of Dadhichi was made the vajra, destroyer of danavas; the god Guha is called son of Agni, son of the Krittikas, son of Rudra, son of Ganga. And brahmins born of kshatriya women are renowned; the teacher Drona was born from a vessel, the teacher Kripa from a clump of reeds; and what your own birth truly is — that too is known to kings."

संस्करण

ce4ae13f536f · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 4:53:32 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से