महाभारत
Saṃbhava-parva (vāraṇāvata-gamana) (The Pāṇḍavas' Departure to Vāraṇāvata)1.131.11–15
796 / 15823
महाभारत · 1.131.11–15
देवनागरी

धृतराष्ट्रस्य तं कामम् अनुबुद्ध्वा युधिष्ठिरः ॥
आत्मनश् चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम् ॥
ततो भीष्मं महाप्राज्ञं विदुरं च महामतिम् ॥
द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम् ॥
कृपम् आचार्यपुत्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ॥
युधिष्ठिरः शनैर् दीनम् उवाचेदं वचस् तदा ॥
रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावते ॥
सगणास् तात वत्स्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥
प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्या वाचो विमुञ्चत ॥
आशीर्भिर् वर्धितान् अस्मान् न पापं प्रसहिष्यति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhṛtarāṣṭrasya taṃ kāmam anubuddhvā yudhiṣṭhiraḥ ||
ātmanaś cāsahāyatvaṃ tatheti pratyuvāca tam ||
tato bhīṣmaṃ mahāprājñaṃ viduraṃ ca mahāmatim ||
droṇaṃ ca bāhlikaṃ caiva somadattaṃ ca kauravam ||
kṛpam ācāryaputraṃ ca gāndhārīṃ ca yaśasvinīm ||
yudhiṣṭhiraḥ śanair dīnam uvācedaṃ vacas tadā ||
ramaṇīye janākīrṇe nagare vāraṇāvate ||
sagaṇās tāta vatsyāmo dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt ||
prasannamanasaḥ sarve puṇyā vāco vimuñcata ||
āśīrbhir vardhitān asmān na pāpaṃ prasahiṣyati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धृतराष्ट्रस्य तं कामम् अनुबुद्ध्वा युधिष्ठिरःdhṛtarāṣṭrasya taṃ kāmam anubuddhvā yudhiṣṭhiraḥhaving understood that wish of Dhritarashtra, Yudhishthira,
आत्मनः च असहायत्वं तथा इति प्रत्युवाच तम्ātmanaḥ ca asahāyatvaṃ tathā iti pratyuvāca tamand [being aware of] his own helplessness, answered him: 'so be it'
ततः भीष्मं महाप्राज्ञं विदुरं च महामतिम्tataḥ bhīṣmaṃ mahāprājñaṃ viduraṃ ca mahāmatimthen to the wise Bhishma, and to the highly wise Vidura,
द्रोणं च बाह्लिकं च एव सोमदत्तं च कौरवम्droṇaṃ ca bāhlikaṃ ca eva somadattaṃ ca kauravamand to Drona, and to Bahlika, and to Somadatta the Kaurava,
कृपम् आचार्यपुत्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम्kṛpam ācāryaputraṃ ca gāndhārīṃ ca yaśasvinīmand to Kripa, and to the teacher's son (Ashvatthaman), and to the illustrious Gandhari,
युधिष्ठिरः शनैः दीनम् उवाच इदं वचः तदाyudhiṣṭhiraḥ śanaiḥ dīnam uvāca idaṃ vacaḥ tadāYudhishthira, quietly, sorrowful, then spoke this word:
रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावतेramaṇīye janākīrṇe nagare vāraṇāvate'in the beautiful, populous city of Varanavata
सगणाः तात वत्स्यामः धृतराष्ट्रस्य शासनात्sagaṇāḥ tāta vatsyāmaḥ dhṛtarāṣṭrasya śāsanātwe shall dwell with our retinue, O honored one, by the command of Dhritarashtra;
प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्याः वाचः विमुञ्चतprasannamanasaḥ sarve puṇyāḥ vācaḥ vimuñcatamay all of you, with a clear heart, utter blessed words;
आशीर्भिः वर्धितान् अस्मान् न पापं प्रसहिष्यतिāśīrbhiḥ vardhitān asmān na pāpaṃ prasahiṣyatievil will not overcome us, exalted by your blessings'
आत्मनश्ātmanaśoriginal form "ātmanaś", added to complete the word-by-word coverage
चासहायत्वंcāsahāyatvaṃoriginal form "cāsahāyatvaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तथेतिtathetioriginal form "tatheti", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
शनैर्śanairoriginal form "śanair", added to complete the word-by-word coverage
उवाचेदंuvācedaṃoriginal form "uvācedaṃ", added to complete the word-by-word coverage
वचस्vacasoriginal form "vacas", added to complete the word-by-word coverage
सगणास्sagaṇāsoriginal form "sagaṇās", added to complete the word-by-word coverage
वत्स्यामोvatsyāmooriginal form "vatsyāmo", added to complete the word-by-word coverage
पुण्याpuṇyāoriginal form "puṇyā", added to complete the word-by-word coverage
वाचोvācooriginal form "vāco", added to complete the word-by-word coverage
आशीर्भिर्āśīrbhiroriginal form "āśīrbhir", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vaishampayana said: 'Having understood that wish of Dhritarashtra, and aware of his own helplessness, Yudhishthira answered him: "So be it." Then to the wise Bhishma, and to the highly wise Vidura, and to Drona, and to Bahlika, and to Somadatta the Kaurava, and to Kripa, and to the teacher's son, and to the illustrious Gandhari, Yudhishthira, quietly, sorrowful, then said: "In the beautiful, populous city of Varanavata we shall dwell with our retinue, O honored ones, by the command of Dhritarashtra. May all of you, with a clear heart, utter blessed words; may evil not overcome us, exalted by your blessings."'

संस्करण

5049e5df4ba6 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:03:08 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से