महाभारत
Jatugṛha-parva (jatugṛha-praveśa) (Entering the House of Lac)1.134.11–15
812 / 15823
महाभारत · 1.134.11–15
देवनागरी

दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनः ॥
निवेदयाम् आस गृहं शिवाख्यम् अशिवं तदा ॥
तत्र ते पुरुषव्याघ्रा विविशुः सपरिच्छदाः ॥
पुरोचनस्य वचनात् कैलासम् इव गुह्यकाः ॥
तत् त्व् अगारम् अभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मविशारदः ॥
उवाचाग्नेयम् इत्य् एवं भीमसेनं युधिष्ठिरः ॥
जिघ्रन् सोम्य वसागन्धं सर्पिर् जतुविमिश्रितम् ॥
कृतं हि व्यक्तम् आग्नेयम् इदं वेश्म परंतप ॥
शणसर्जरसं व्यक्तम् आनीतं गृहकर्मणि ॥
मुञ्जबल्वजवंशादि द्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम् ॥
शिल्पिभिः सुकृतं ह्य् आप्तैर् विनीतैर् वेश्मकर्मणि ॥
विश्वस्तं माम् अयं पापो दग्धुकामः पुरोचनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

daśarātroṣitānāṃ tu tatra teṣāṃ purocanaḥ ||
nivedayām āsa gṛhaṃ śivākhyam aśivaṃ tadā ||
tatra te puruṣavyāghrā viviśuḥ saparicchadāḥ ||
purocanasya vacanāt kailāsam iva guhyakāḥ ||
tat tv agāram abhiprekṣya sarvadharmaviśāradaḥ ||
uvācāgneyam ity evaṃ bhīmasenaṃ yudhiṣṭhiraḥ ||
jighran somya vasāgandhaṃ sarpir jatuvimiśritam ||
kṛtaṃ hi vyaktam āgneyam idaṃ veśma paraṃtapa ||
śaṇasarjarasaṃ vyaktam ānītaṃ gṛhakarmaṇi ||
muñjabalvajavaṃśādi dravyaṃ sarvaṃ ghṛtokṣitam ||
śilpibhiḥ sukṛtaṃ hy āptair vinītair veśmakarmaṇi ||
viśvastaṃ mām ayaṃ pāpo dagdhukāmaḥ purocanaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दशरात्र-उषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनःdaśarātra-uṣitānāṃ tu tatra teṣāṃ purocanaḥwhen they had lived there ten nights, Purochana
निवेदयाम् आस गृहं शिवाख्यम् अशिवं तदाnivedayām āsa gṛhaṃ śivākhyam aśivaṃ tadāpointed out [to them] a house named 'Shiva' (auspicious), [but] then inauspicious;
तत्र ते पुरुषव्याघ्राः विविशुः सपरिच्छदाःtatra te puruṣavyāghrāḥ viviśuḥ saparicchadāḥthere those tigers among men entered with [their] retinue,
पुरोचनस्य वचनात् कैलासम् इव गुह्यकाःpurocanasya vacanāt kailāsam iva guhyakāḥat Purochana's word, like the guhyakas [going] to Kailasa
तत् तु अगारम् अभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मविशारदःtat tu agāram abhiprekṣya sarvadharmaviśāradaḥhaving examined that dwelling, well-versed in all dharma,
उवाच आग्नेयम् इति एवं भीमसेनं युधिष्ठिरःuvāca āgneyam iti evaṃ bhīmasenaṃ yudhiṣṭhiraḥYudhishthira said to Bhimasena, 'it is made of combustibles,'
जिघ्रन् सोम्य वसागन्धं सर्पिः जतुविमिश्रितम्jighran somya vasāgandhaṃ sarpiḥ jatuvimiśritamsmelling, O gentle one, the odor of fat — ghee mixed with lac:
कृतं हि व्यक्तम् आग्नेयम् इदं वेश्म परंतपkṛtaṃ hi vyaktam āgneyam idaṃ veśma paraṃtapa'It is clear that this house is made of combustibles, O scourge of foes;
शणसर्जरसं व्यक्तम् आनीतं गृहकर्मणिśaṇasarjarasaṃ vyaktam ānītaṃ gṛhakarmaṇiclearly, hemp and sarja-resin have been brought for the building of the house;
मुञ्जबल्वजवंशादि द्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम्muñjabalvajavaṃśādi dravyaṃ sarvaṃ ghṛtokṣitammunja grass, balvaja grass, bamboo and the rest — every material is sprinkled with ghee;
शिल्पिभिः सुकृतं हि आप्तैः विनीतैः वेश्मकर्मणिśilpibhiḥ sukṛtaṃ hi āptaiḥ vinītaiḥ veśmakarmaṇifor it has been well made by trusted craftsmen skilled in construction;
विश्वस्तं माम् अयं पापः दग्धुकामः पुरोचनःviśvastaṃ mām ayaṃ pāpaḥ dagdhukāmaḥ purocanaḥthis wicked Purochana wishes to burn me, who trusted him.'
दशरात्रोषितानांdaśarātroṣitānāṃoriginal form «daśarātroṣitānāṃ», added to complete the word-by-word coverage
पुरुषव्याघ्राpuruṣavyāghrāoriginal form «puruṣavyāghrā», added to complete the word-by-word coverage
त्व्tvoriginal form «tv», added to complete the word-by-word coverage
उवाचाग्नेयम्uvācāgneyamoriginal form «uvācāgneyam», added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form «ity», added to complete the word-by-word coverage
सर्पिर्sarpiroriginal form «sarpir», added to complete the word-by-word coverage
ह्य्hyoriginal form «hy», added to complete the word-by-word coverage
आप्तैर्āptairoriginal form «āptair», added to complete the word-by-word coverage
विनीतैर्vinītairoriginal form «vinītair», added to complete the word-by-word coverage
पापोpāpooriginal form «pāpo», added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"When they had lived there ten nights, Purochana showed them a house named 'Shiva' [auspicious], but inauspicious it was. There those tigers among men entered with their retinue, at Purochana's word, like the guhyakas going to Kailasa. Having examined that dwelling, Yudhishthira, well-versed in all dharma, smelling the odor of fat — ghee mixed with lac — said to Bhimasena: 'This is made of combustibles. It is clear that this house is made of combustibles, O scourge of foes; clearly, hemp and sarja-resin have been brought in for its construction; munja grass, balvaja grass, bamboo and the rest — all of it is sprinkled with ghee; for it has been well made by trusted, skilled craftsmen. This wicked Purochana wishes to burn me, who trusted him.'"

संस्करण

73a3ebd9602e · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:03:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से