महाभारत
Jatugṛha-parva (jatugṛha-dāha; palāyana) (The Burning of the House of Lac and the Escape)1.136.1–4
824 / 15823
महाभारत · 1.136.1–4
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
तांस् तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान् ॥
विश्वस्तान् इव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः ॥
पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयो ऽथ युधिष्ठिरः ॥
भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ चोवाच धर्मवित् ॥
अस्मान् अयं सुविश्वस्तान् वेत्ति पापः पुरोचनः ॥
वञ्चितो ऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने ॥
आयुधागारम् आदीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम् ॥
षट् प्राणिनो निधायेह द्रवामो ऽनभिलक्षिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tāṃs tu dṛṣṭvā sumanasaḥ parisaṃvatsaroṣitān ||
viśvastān iva saṃlakṣya harṣaṃ cakre purocanaḥ ||
purocane tathā hṛṣṭe kaunteyo 'tha yudhiṣṭhiraḥ ||
bhīmasenārjunau caiva yamau covāca dharmavit ||
asmān ayaṃ suviśvastān vetti pāpaḥ purocanaḥ ||
vañcito 'yaṃ nṛśaṃsātmā kālaṃ manye palāyane ||
āyudhāgāram ādīpya dagdhvā caiva purocanam ||
ṣaṭ prāṇino nidhāyeha dravāmo 'nabhilakṣitāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तान् तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सर-उषितान्tān tu dṛṣṭvā sumanasaḥ parisaṃvatsara-uṣitānseeing them cheerful, having lived out a whole year,
विश्वस्तान् इव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनःviśvastān iva saṃlakṣya harṣaṃ cakre purocanaḥand deeming them trustful, Purochana rejoiced
पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयः अथ युधिष्ठिरःpurocane tathā hṛṣṭe kaunteyaḥ atha yudhiṣṭhiraḥwhen Purochana had thus rejoiced, Kaunteya Yudhishthira,
भीमसेनार्जुनौ च एव यमौ च उवाच धर्मवित्bhīmasenārjunau ca eva yamau ca uvāca dharmavitthe knower of dharma, said to Bhimasena, Arjuna, and the twins:
अस्मान् अयं सुविश्वस्तान् वेत्ति पापः पुरोचनःasmān ayaṃ suviśvastān vetti pāpaḥ purocanaḥ"this wicked Purochana thinks us wholly trustful;
वञ्चितः अयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायनेvañcitaḥ ayaṃ nṛśaṃsātmā kālaṃ manye palāyanethis cruel-hearted man is deceived; the time, I think, [has come] for flight;
आयुधागारम् आदीप्य दग्ध्वा च एव पुरोचनम्āyudhāgāram ādīpya dagdhvā ca eva purocanamhaving set the armory ablaze and burned Purochana himself,
षट् प्राणिनः निधाय इह द्रवामः अनभिलक्षिताःṣaṭ prāṇinaḥ nidhāya iha dravāmaḥ anabhilakṣitāḥleaving six [dead] bodies here, let us flee, unnoticed"
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
तांस्tāṃsoriginal form "tāṃs", added to complete the word-by-word coverage
परिसंवत्सरोषितान्parisaṃvatsaroṣitānoriginal form "parisaṃvatsaroṣitān", added to complete the word-by-word coverage
कौन्तेयोkaunteyooriginal form "kaunteyo", added to complete the word-by-word coverage
ऽथ'thaoriginal form "'tha", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
चोवाचcovācaoriginal form "covāca", added to complete the word-by-word coverage
वञ्चितोvañcitooriginal form "vañcito", added to complete the word-by-word coverage
ऽयं'yaṃoriginal form "'yaṃ", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
प्राणिनोprāṇinooriginal form "prāṇino", added to complete the word-by-word coverage
निधायेहnidhāyehaoriginal form "nidhāyeha", added to complete the word-by-word coverage
द्रवामोdravāmooriginal form "dravāmo", added to complete the word-by-word coverage
ऽनभिलक्षिताः'nabhilakṣitāḥoriginal form "'nabhilakṣitāḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vaishampayana said: "Seeing them cheerful, having lived out a whole year, and deeming them trustful, Purochana rejoiced. When Purochana had thus rejoiced, Yudhishthira, the knower of dharma, said to Bhimasena, Arjuna, and the twins." Yudhishthira said: "This wicked Purochana thinks us wholly trustful; the cruel-hearted man is deceived — the time, I think, has come to flee. Setting the armory ablaze and burning Purochana, and leaving six bodies here, let us flee unnoticed."

संस्करण

3d408a7c70fd · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:03:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से