महाभारत
Hiḍimba-vadha-parva (hiḍimba-āgamana) (The Arrival of the Rākṣasa Hiḍimba)1.140.12–15
856 / 15823
महाभारत · 1.140.12–15
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
तथा संजल्पतस् तस्य भीमसेनस्य भारत ॥
वाचः शुश्राव ताः क्रुद्धो राक्षसः पुरुषादकः ॥
अवेक्षमाणस् तस्याश् च हिडिम्बो मानुषं वपुः ॥
स्रग्दामपूरितशिखं समग्रेन्दुनिभाननम् ॥
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं सुकुमारनखत्वचम् ॥
सर्वाभरणसंयुक्तं सुसूक्ष्माम्बरवाससम् ॥
तां तथा मानुषं रूपं बिभ्रतीं सुमनोहरम् ॥
पुंस्कामां शङ्कमानश् च चुक्रोध पुरुषादकः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathā saṃjalpatas tasya bhīmasenasya bhārata ||
vācaḥ śuśrāva tāḥ kruddho rākṣasaḥ puruṣādakaḥ ||
avekṣamāṇas tasyāś ca hiḍimbo mānuṣaṃ vapuḥ ||
sragdāmapūritaśikhaṃ samagrendunibhānanam ||
subhrūnāsākṣikeśāntaṃ sukumāranakhatvacam ||
sarvābharaṇasaṃyuktaṃ susūkṣmāmbaravāsasam ||
tāṃ tathā mānuṣaṃ rūpaṃ bibhratīṃ sumanoharam ||
puṃskāmāṃ śaṅkamānaś ca cukrodha puruṣādakaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथा संजल्पतः तस्य भीमसेनस्य भारतtathā saṃjalpataḥ tasya bhīmasenasya bhāratawhile Bhimasena was thus speaking, O Bharata,
वाचः शुश्राव ताः क्रुद्धः राक्षसः पुरुषादकःvācaḥ śuśrāva tāḥ kruddhaḥ rākṣasaḥ puruṣādakaḥthe enraged rakshasa man-eater heard those words;
अवेक्षमाणः तस्याः च हिडिम्बः मानुषं वपुःavekṣamāṇaḥ tasyāḥ ca hiḍimbaḥ mānuṣaṃ vapuḥand, looking at her human form, Hidimba --
स्रग्दामपूरितशिखं समग्रेन्दुनिभाननम्sragdāmapūritaśikhaṃ samagrendunibhānanamwith her braid entwined with garlands, her face like the full moon,
सुभ्रूनासाक्षिकेशान्तं सुकुमारनखत्वचम्subhrūnāsākṣikeśāntaṃ sukumāranakhatvacamwith lovely brows, nose, and eyes, with delicate nails and skin,
सर्वाभरणसंयुक्तं सुसूक्ष्माम्बरवाससम्sarvābharaṇasaṃyuktaṃ susūkṣmāmbaravāsasamadorned with every ornament, in the finest garments --
तां तथा मानुषं रूपं बिभ्रतीं सुमनोहरम्tāṃ tathā mānuṣaṃ rūpaṃ bibhratīṃ sumanoharamher, wearing so charming a human form,
पुंस्कामां शङ्कमानः च चुक्रोध पुरुषादकःpuṃskāmāṃ śaṅkamānaḥ ca cukrodha puruṣādakaḥsuspecting she desired a man, the man-eater grew enraged
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
संजल्पतस्saṃjalpatasoriginal form "saṃjalpatas", added to complete the word-by-word coverage
क्रुद्धोkruddhooriginal form "kruddho", added to complete the word-by-word coverage
अवेक्षमाणस्avekṣamāṇasoriginal form "avekṣamāṇas", added to complete the word-by-word coverage
तस्याश्tasyāśoriginal form "tasyāś", added to complete the word-by-word coverage
हिडिम्बोhiḍimbooriginal form "hiḍimbo", added to complete the word-by-word coverage
शङ्कमानश्śaṅkamānaśoriginal form "śaṅkamānaś", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"While Bhimasena was thus speaking, O Bharata, the enraged rakshasa man-eater heard those words. And, looking at her human form -- her braid entwined with garlands, her face like the full moon, with lovely brows, nose, and eyes, with delicate nails and skin, adorned with every ornament, in the finest garments -- suspecting that she, wearing so charming a form, desired a man, the man-eater grew enraged."

संस्करण

165597556b6d · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:03:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से