महाभारत
Jarāsaṃdha-vadha-parva (bhīma-jarāsaṃdha-niyuddha) (The Duel of Bhima and Jarasandha)2.21.19–21
2245 / 15823
महाभारत · 2.21.19–21
देवनागरी

तं राजानं तथा क्लान्तं दृष्ट्वा राजञ् जनार्दनः ॥
उवाच भीमकर्माणं भीमं संबोधयन्न् इव ॥
क्लान्तः शत्रुर् न कौन्तेय लभ्यः पीडयितुं रणे ॥
पीड्यमानो हि कार्त्स्न्येन जह्याज् जीवितम् आत्मनः ॥
तस्मात् ते नैव कौन्तेय पीडनीयो नराधिपः ॥
समम् एतेन युध्यस्व बाहुभ्यां भरतर्षभ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

taṃ rājānaṃ tathā klāntaṃ dṛṣṭvā rājañ janārdanaḥ ||
uvāca bhīmakarmāṇaṃ bhīmaṃ saṃbodhayann iva ||
klāntaḥ śatrur na kaunteya labhyaḥ pīḍayituṃ raṇe ||
pīḍyamāno hi kārtsnyena jahyāj jīvitam ātmanaḥ ||
tasmāt te naiva kaunteya pīḍanīyo narādhipaḥ ||
samam etena yudhyasva bāhubhyāṃ bharatarṣabha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तम् राजानम् तथा क्लान्तम्tam rājānam tathā klāntamthat king, so exhausted,
दृष्ट्वा राजञ् जनार्दनःdṛṣṭvā rājañ janārdanaḥseeing [him], O king, Janardana
उवाच भीम-कर्माणम्uvāca bhīma-karmāṇamsaid to [Bhima], terrible in deeds,
भीमम् संबोधयन्न् इवbhīmam saṃbodhayann ivato Bhima — as if encouraging him:
क्लान्तः शत्रुर् न कौन्तेयklāntaḥ śatrur na kaunteya"an exhausted enemy, O Kaunteya, should not
लभ्यः पीडयितुम् रणेlabhyaḥ pīḍayitum raṇebe pressed hard in battle:
पीड्यमानो हि कार्त्स्न्येनpīḍyamāno hi kārtsnyenafor one pressed to the utmost
जह्याज् जीवितम् आत्मनःjahyāj jīvitam ātmanaḥwould give up his very life;
तस्मात् ते न एव कौन्तेयtasmāt te na eva kaunteyatherefore you, O Kaunteya, must by no means
पीडनीयो नराधिपःpīḍanīyo narādhipaḥpress this lord of men;
समम् एतेन युध्यस्वsamam etena yudhyasvafight with him on equal terms,
बाहुभ्याम् भरत-ऋषभbāhubhyām bharata-ṛṣabhawith your arms, O bull among the Bharatas."
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
राजानंrājānaṃoriginal form "rājānaṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्लान्तंklāntaṃoriginal form "klāntaṃ", added to complete the word-by-word coverage
भीमकर्माणंbhīmakarmāṇaṃoriginal form "bhīmakarmāṇaṃ", added to complete the word-by-word coverage
भीमंbhīmaṃoriginal form "bhīmaṃ", added to complete the word-by-word coverage
पीडयितुंpīḍayituṃoriginal form "pīḍayituṃ", added to complete the word-by-word coverage
नैवnaivaoriginal form "naiva", added to complete the word-by-word coverage
बाहुभ्यांbāhubhyāṃoriginal form "bāhubhyāṃ", added to complete the word-by-word coverage
भरतर्षभbharatarṣabhaoriginal form "bharatarṣabha", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Seeing the king so exhausted, O king, Janardana said — as if to encourage him — to Bhima, terrible in his deeds: 'An exhausted foe, O Kaunteya, should not be pressed hard in battle: for one pressed to the utmost would give up his very life. Therefore, O Kaunteya, this lord of men must not be pressed; fight with him on equal terms, with your arms alone, O bull among the Bharatas.'

संस्करण

5c9291223cc4 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:28:50 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से