महाभारत
Dyūta-parva (santoṣa-vs-lobha, duryodhana-nīti) (Contentment versus Greed — Duryodhana's Doctrine)2.50.10–13
2562 / 15823
महाभारत · 2.50.10–13
देवनागरी

दुर्योधन उवाच
जानन् वै मोहयसि मां नावि नौर् इव संयता ॥
स्वार्थे किं नावधानं ते उताहो द्वेष्टि मां भवान् ॥
न सन्तीमे धार्तराष्ट्रा येषां त्वम् अनुशासिता ॥
भविष्यम् अर्थम् आख्यासि सदा त्वं कृत्यम् आत्मनः ॥
परप्रणेयो ऽग्रणीर् हि यश् च मार्गात् प्रमुह्यति ॥
पन्थानम् अनुगच्छेयुः कथं तस्य पदानुगाः ॥
राजन् परिगतप्रज्ञो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ॥
प्रतिपन्नान् स्वकार्येषु संमोहयसि नो भृशम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

duryodhana uvāca
jānan vai mohayasi māṃ nāvi naur iva saṃyatā ||
svārthe kiṃ nāvadhānaṃ te utāho dveṣṭi māṃ bhavān ||
na santīme dhārtarāṣṭrā yeṣāṃ tvam anuśāsitā ||
bhaviṣyam artham ākhyāsi sadā tvaṃ kṛtyam ātmanaḥ ||
parapraṇeyo 'graṇīr hi yaś ca mārgāt pramuhyati ||
panthānam anugaccheyuḥ kathaṃ tasya padānugāḥ ||
rājan parigataprajño vṛddhasevī jitendriyaḥ ||
pratipannān svakāryeṣu saṃmohayasi no bhṛśam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जानन् वै मोहयसि मांjānan vai mohayasi māṃKnowing [everything], you bewilder me,
नावि नौर् इव संयताnāvi naur iva saṃyatālike a boat tied to another boat;
स्व-अर्थे किं न अवधानं तेsva-arthe kiṃ na avadhānaṃ teis it that you pay no heed to your own advantage,
उत आहो द्वेष्टि मां भवान्uta āho dveṣṭi māṃ bhavānor do you hate me?
न सन्ति इमे धार्तराष्ट्राna santi ime dhārtarāṣṭrāthese sons of Dhritarashtra will not [survive],
येषां त्वम् अनुशासिताyeṣāṃ tvam anuśāsitāwhose guide you are;
भविष्यम् अर्थम् आख्यासिbhaviṣyam artham ākhyāsi'the future is [already] a settled matter' — you say
सदा त्वं कृत्यम् आत्मनःsadā tvaṃ kṛtyam ātmanaḥthis always about what we ought to do;
पर-प्रणेयो ऽग्रणीर् हिpara-praṇeyo 'graṇīr hia leader led by others,
यश् च मार्गात् प्रमुह्यतिyaś ca mārgāt pramuhyatione who strays from the path —
पन्थानम् अनुगच्छेयुःpanthānam anugaccheyuḥhow will they follow the path
कथं तस्य पद-अनुगाःkathaṃ tasya pada-anugāḥhis followers?
राजन् परिगत-प्रज्ञोrājan parigata-prajñoO king, you of mature judgment,
वृद्ध-सेवी जित-इन्द्रियःvṛddha-sevī jita-indriyaḥattendant of elders, master of your senses —
प्रतिपन्नान् स्व-कार्येषुpratipannān sva-kāryeṣuus, intent upon our own affairs,
संमोहयसि नो भृशम्saṃmohayasi no bhṛśamyou greatly confound».
दुर्योधनduryodhanaoriginal form "duryodhana", added to complete the word-by-word coverage
स्वार्थेsvārtheoriginal form "svārthe", added to complete the word-by-word coverage
नावधानंnāvadhānaṃoriginal form "nāvadhānaṃ", added to complete the word-by-word coverage
उताहोutāhooriginal form "utāho", added to complete the word-by-word coverage
सन्तीमेsantīmeoriginal form "santīme", added to complete the word-by-word coverage
परप्रणेयोparapraṇeyooriginal form "parapraṇeyo", added to complete the word-by-word coverage
पदानुगाःpadānugāḥoriginal form "padānugāḥ", added to complete the word-by-word coverage
परिगतप्रज्ञोparigataprajñooriginal form "parigataprajño", added to complete the word-by-word coverage
वृद्धसेवीvṛddhasevīoriginal form "vṛddhasevī", added to complete the word-by-word coverage
जितेन्द्रियःjitendriyaḥoriginal form "jitendriyaḥ", added to complete the word-by-word coverage
स्वकार्येषुsvakāryeṣuoriginal form "svakāryeṣu", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Knowing everything, you bewilder me, like a boat tied to another boat; have you no regard for your own advantage, or do you hate me? These sons of Dhritarashtra, whose guide you are, will not survive, for about what we ought to do you always say, 'the future is already settled.' A leader led by others, one who strays from the path — how will his followers follow that path? O king, you of mature judgment, attendant of elders, master of your senses — you greatly confound us who are intent upon our own affairs.

संस्करण

56e0475222ff · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से