महाभारत
Dyūta-parva (santoṣa-vs-lobha, duryodhana-nīti) (Contentment versus Greed — Duryodhana's Doctrine)2.50.1–3
2559 / 15823
महाभारत · 2.50.1–3
देवनागरी

धृतराष्ट्र उवाच
त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयः पुत्र मा पाण्डवान् द्विषः ॥
द्वेष्टा ह्य् असुखम् आदत्ते यथैव निधनं तथा ॥
अव्युत्पन्नं समानार्थं तुल्यमित्रं युधिष्ठिरम् ॥
अद्विषन्तं कथं द्विष्यात् त्वादृशो भरतर्षभ ॥
तुल्याभिजनवीर्यश् च कथं भ्रातुः श्रियं नृप ॥
पुत्र कामयसे मोहान् मैवं भूः शाम्य साध्व् इह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
tvaṃ vai jyeṣṭho jyaiṣṭhineyaḥ putra mā pāṇḍavān dviṣaḥ ||
dveṣṭā hy asukham ādatte yathaiva nidhanaṃ tathā ||
avyutpannaṃ samānārthaṃ tulyamitraṃ yudhiṣṭhiram ||
adviṣantaṃ kathaṃ dviṣyāt tvādṛśo bharatarṣabha ||
tulyābhijanavīryaś ca kathaṃ bhrātuḥ śriyaṃ nṛpa ||
putra kāmayase mohān maivaṃ bhūḥ śāmya sādhv iha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयःtvaṃ vai jyeṣṭho jyaiṣṭhineyaḥyou are indeed the eldest, son of the eldest [wife],
पुत्र मा पाण्डवान् द्विषःputra mā pāṇḍavān dviṣaḥmy son; do not be hostile toward the Pandavas;
द्वेष्टा ह्य् असुखम् आदत्तेdveṣṭā hy asukham ādattefor the one who hates takes on misfortune,
यथैव निधनं तथाyathaiva nidhanaṃ tathājust like [death] itself;
अव्युत्पन्नं समान-अर्थंavyutpannaṃ samāna-arthaṃguileless, one with you in purpose,
तुल्य-मित्रं युधिष्ठिरम्tulya-mitraṃ yudhiṣṭhiramequally friendly Yudhishthira,
अद्विषन्तं कथं द्विष्यात्adviṣantaṃ kathaṃ dviṣyātwho is hostile to none — how would one hate [him]
त्वादृशो भरतर्षभtvādṛśo bharatarṣabhaone like you, O bull of the Bharatas?
तुल्य-अभिजन-वीर्यश् चtulya-abhijana-vīryaś caequal in birth and valor,
कथं भ्रातुः श्रियं नृपkathaṃ bhrātuḥ śriyaṃ nṛpaas [you covet] your brother's fortune, O king,
पुत्र कामयसे मोहान्putra kāmayase mohānmy son, do you desire it out of delusion?
मैवं भूः शाम्य साध्व् इहmaivaṃ bhūḥ śāmya sādhv ihado not be so; be at peace, it is well, here».
धृतराष्ट्रdhṛtarāṣṭraoriginal form "dhṛtarāṣṭra", added to complete the word-by-word coverage
समानार्थंsamānārthaṃoriginal form "samānārthaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तुल्यमित्रंtulyamitraṃoriginal form "tulyamitraṃ", added to complete the word-by-word coverage
तुल्याभिजनवीर्यश्tulyābhijanavīryaśoriginal form "tulyābhijanavīryaś", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

You are indeed the eldest, son of the eldest wife, my son; do not be hostile toward the Pandavas; for the one who hates takes misfortune upon himself, just as death itself. How would one like you, O bull of the Bharatas, hate Yudhishthira — guileless, one with you in purpose, equally friendly, hostile to none? Equal to him in birth and valor, why then, out of delusion, O king, my son, do you desire your brother's fortune? Do not be so; be at peace — that is good for you.

संस्करण

733e2a1092e4 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से