महाभारत
Dyūta-parva (bhrātṛ-ātma-draupadī-glaha) (The Stake of the Brothers, Himself, and Draupadī)2.58.26–29
2633 / 15823
महाभारत · 2.58.26–29
देवनागरी

शकुनिर् उवाच
बहु वित्तं पराजैषीर् भ्रातॄंश् च सहयद्विपान् ॥
आचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि ते ऽस्त्य् अपराजितम् ॥
युधिष्ठिर उवाच
अहं विशिष्टः सर्वेषां भ्रातॄणां दयितस् तथा ॥
कुर्यामस् ते जिताः कर्म स्वयम् आत्मन्य् उपप्लवे ॥
वैशंपायन उवाच
एतच् छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ॥
जितम् इत्य् एव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥
शकुनिर् उवाच
एतत् पापिष्ठम् अकरोर् यद् आत्मानं पराजितः ॥
शिष्टे सति धने राजन् पाप आत्मपराजयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śakunir uvāca
bahu vittaṃ parājaiṣīr bhrātṝṃś ca sahayadvipān ||
ācakṣva vittaṃ kaunteya yadi te 'sty aparājitam ||
yudhiṣṭhira uvāca
ahaṃ viśiṣṭaḥ sarveṣāṃ bhrātṝṇāṃ dayitas tathā ||
kuryāmas te jitāḥ karma svayam ātmany upaplave ||
vaiśaṃpāyana uvāca
etac chrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ ||
jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
śakunir uvāca
etat pāpiṣṭham akaror yad ātmānaṃ parājitaḥ ||
śiṣṭe sati dhane rājan pāpa ātmaparājayaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
बहु वित्तं पराजैषीर्bahu vittaṃ parājaiṣīr"[Sh.:] 'You have lost much wealth,
भ्रातॄंश् च सह-यद्-द्विपान्bhrātṝṃś ca saha-yad-dvipānand brothers together with horses and elephants;
आचक्ष्व वित्तं कौन्तेयācakṣva vittaṃ kaunteyaname your wealth, Kaunteya,
यदि ते ऽस्त्य् अपराजितम्yadi te 'sty aparājitamif you have anything unlost.'
अहं विशिष्टः सर्वेषांahaṃ viśiṣṭaḥ sarveṣāṃ[Yudh.:] 'I, foremost among all
भ्रातॄणां दयितस् तथाbhrātṝṇāṃ dayitas tathāmy brothers, and beloved by them;
कुर्यामस् ते जिताः कर्मkuryāmas te jitāḥ karmadefeated, we would render you service,
स्वयम् आत्मन्य् उपप्लवेsvayam ātmany upaplavemyself I stake on this ruin.'
जितम् इत्य् एव शकुनिर्jitam ity eva śakunir'Won!' said Shakuni;
एतत् पापिष्ठम् अकरोर्etat pāpiṣṭham akaror'you have done the most sinful thing --
यद् आत्मानं पराजितःyad ātmānaṃ parājitaḥthat you staked your own self;
शिष्टे सति धने राजन्śiṣṭe sati dhane rājanwhen wealth still remained, O king,
पाप आत्म-पराजयःpāpa ātma-parājayaḥstaking oneself is sin.'
सहयद्विपान्sahayadvipānoriginal form "sahayadvipān", added to complete the word-by-word coverage
युधिष्ठिरyudhiṣṭhiraoriginal form "yudhiṣṭhira", added to complete the word-by-word coverage
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
एतच्etacoriginal form "etac", added to complete the word-by-word coverage
छ्रुत्वाchrutvāoriginal form "chrutvā", added to complete the word-by-word coverage
व्यवसितोvyavasitooriginal form "vyavasito", added to complete the word-by-word coverage
निकृतिंnikṛtiṃoriginal form "nikṛtiṃ", added to complete the word-by-word coverage
समुपाश्रितःsamupāśritaḥoriginal form "samupāśritaḥ", added to complete the word-by-word coverage
शकुनिर्śakuniroriginal form "śakunir", added to complete the word-by-word coverage
युधिष्ठिरम्yudhiṣṭhiramoriginal form "yudhiṣṭhiram", added to complete the word-by-word coverage
अभाषतabhāṣataoriginal form "abhāṣata", added to complete the word-by-word coverage
शकुनिर्śakuniroriginal form "śakunir", added to complete the word-by-word coverage
आत्मपराजयःātmaparājayaḥoriginal form "ātmaparājayaḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

[Shakuni:] "You have lost much wealth, and your brothers with their horses and elephants; name still more wealth, Kaunteya, if you have anything left unlost." [Yudhishthira:] "I, the eldest among all my brothers and beloved by them -- defeated, we shall become your servants -- and I stake myself on this ruin." -- "Won!" [said Shakuni]. [And a verdict was heard:] "You have done the most sinful thing, in staking your own self; when wealth still remained, O king, staking oneself is sin."

संस्करण

f05b31a88945 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:03:37 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से