महाभारत 3.49.1-4

देवनागरी

जनमेजय उवाच
अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥
युधिष्ठिरप्रभृतयः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः ॥
वैशंपायन उवाच
अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥
न्यवसन् कृष्णया सार्धं काम्यके पुरुषर्षभाः ॥
ततः कदा चिद् एकान्ते विविक्त इव शाद्वले ॥
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ॥
तद् वियोगाद् धि तान् सर्वाञ् शोकः समभिपुप्लुवे ॥
धनंजयवियोगाच् च राज्यनाशाच् च दुःखिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janamejaya uvāca
astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani ||
yudhiṣṭhiraprabhṛtayaḥ kim akurvanta pāṇḍavāḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani ||
nyavasan kṛṣṇayā sārdhaṃ kāmyake puruṣarṣabhāḥ ||
tataḥ kadā cid ekānte vivikta iva śādvale ||
duḥkhārtā bharataśreṣṭhā niṣeduḥ saha kṛṣṇayā ||
dhanaṃjayaṃ śocamānāḥ sāśrukaṇṭhāḥ suduḥkhitāḥ ||
tad viyogād dhi tān sarvāñ śokaḥ samabhipupluve ||
dhanaṃjayaviyogāc ca rājyanāśāc ca duḥkhitāḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

जनमेजय उवाच अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥ युधिष्ठिरप्रभृतयः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः ॥ वैशंपायन उवाच अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥ न्यवसन् कृष्णया सार्धं काम्यके पुरुषर्षभाः ॥ ततः कदा चिद् एकान्ते विविक्त इव शाद्वले ॥ दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ॥ तद् वियोगाद् धि तान् सर्वाञ् शोकः समभिपुप्लुवे ॥ धनंजयवियोगाच् च राज्यनाशाच् च दुःखिताः ॥janamejaya uvāca astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani || yudhiṣṭhiraprabhṛtayaḥ kim akurvanta pāṇḍavāḥ || vaiśaṃpāyana uvāca astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani || nyavasan kṛṣṇayā sārdhaṃ kāmyake puruṣarṣabhāḥ || tataḥ kadā cid ekānte vivikta iva śādvale || duḥkhārtā bharataśreṣṭhā niṣeduḥ saha kṛṣṇayā || dhanaṃjayaṃ śocamānāḥ sāśrukaṇṭhāḥ suduḥkhitāḥ || tad viyogād dhi tān sarvāñ śokaḥ samabhipupluve || dhanaṃjayaviyogāc ca rājyanāśāc ca duḥkhitāḥ ||Janamejaya asks what the Pandavas did after Arjuna left for the world of Shakra to obtain weapons; Vaishampayana answers that they lived with Draupadi in Kamyaka, grieving over the separation and the loss of the kingdom.

अनुवाद

Janamejaya said: "When the great Partha had gone to the world of Shakra to obtain weapons, what did the Pandavas, led by Yudhishthira, do?" Vaishampayana replied: "When Partha had gone to the world of Shakra to obtain weapons, those foremost of men lived with Krishna in Kamyaka. Once, in a solitary place upon the grass, they sat together with Draupadi, tormented by grief, their throats choked with tears, mourning for Dhananjaya. Separation from him, separation from Dhananjaya, and the loss of their kingdom overwhelmed them all with sorrow."

भाष्य

Even heroes able to endure the forest and war feel separation keenly. The Mahabharata does not turn fortitude into insensibility.

संस्करण

ded9544b51e0 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:51:21 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN