महाभारत 3.55.7-11

देवनागरी

एवम् उक्ते तु कलिना प्रत्यूचुस् ते दिवौकसः ॥
अस्माभिः समनुज्ञातो दमयन्त्या नलो वृतः ॥
कश् च सर्वगुणोपेतं नाश्रयेत नलं नृपम् ॥
यो वेद धर्मान् अखिलान् यथावच् चरितव्रतः ॥
यस्मिन् सत्यं धृतिर् दानं तपः शौचं दमः शमः ॥
ध्रुवाणि पुरुषव्याघ्रे लोकपालसमे नृपे ॥
आत्मानं स शपेन् मूढो हन्याच् चात्मानम् आत्मना ॥
एवंगुणं नलं यो वै कामयेच् छपितुं कले ॥
कृच्छ्रे स नरके मज्जेद् अगाधे विपुले ऽप्लवे ॥
एवम् उक्त्वा कलिं देवा द्वापरं च दिवं ययुः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evam ukte tu kalinā pratyūcus te divaukasaḥ ||
asmābhiḥ samanujñāto damayantyā nalo vṛtaḥ ||
kaś ca sarvaguṇopetaṃ nāśrayeta nalaṃ nṛpam ||
yo veda dharmān akhilān yathāvac caritavrataḥ ||
yasmin satyaṃ dhṛtir dānaṃ tapaḥ śaucaṃ damaḥ śamaḥ ||
dhruvāṇi puruṣavyāghre lokapālasame nṛpe ||
ātmānaṃ sa śapen mūḍho hanyāc cātmānam ātmanā ||
evaṃguṇaṃ nalaṃ yo vai kāmayec chapituṃ kale ||
kṛcchre sa narake majjed agādhe vipule 'plave ||
evam uktvā kaliṃ devā dvāparaṃ ca divaṃ yayuḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

एवम् उक्ते तु कलिना प्रत्यूचुस् ते दिवौकसः ॥ अस्माभिः समनुज्ञातो दमयन्त्या नलो वृतः ॥ कश् च सर्वगुणोपेतं नाश्रयेत नलं नृपम् ॥ यो वेद धर्मान् अखिलान् यथावच् चरितव्रतः ॥ यस्मिन् सत्यं धृतिर् दानं तपः शौचं दमः शमः ॥ ध्रुवाणि पुरुषव्याघ्रे लोकपालसमे नृपे ॥ आत्मानं स शपेन् मूढो हन्याच् चात्मानम् आत्मना ॥ एवंगुणं नलं यो वै कामयेच् छपितुं कले ॥ कृच्छ्रे स नरके मज्जेद् अगाधे विपुले ऽप्लवे ॥ एवम् उक्त्वा कलिं देवा द्वापरं च दिवं ययुः ॥evam ukte tu kalinā pratyūcus te divaukasaḥ || asmābhiḥ samanujñāto damayantyā nalo vṛtaḥ || kaś ca sarvaguṇopetaṃ nāśrayeta nalaṃ nṛpam || yo veda dharmān akhilān yathāvac caritavrataḥ || yasmin satyaṃ dhṛtir dānaṃ tapaḥ śaucaṃ damaḥ śamaḥ || dhruvāṇi puruṣavyāghre lokapālasame nṛpe || ātmānaṃ sa śapen mūḍho hanyāc cātmānam ātmanā || evaṃguṇaṃ nalaṃ yo vai kāmayec chapituṃ kale || kṛcchre sa narake majjed agādhe vipule 'plave || evam uktvā kaliṃ devā dvāparaṃ ca divaṃ yayuḥ ||The gods answer Kali that Damayanti chose Nala with their consent; whoever would curse such a king, full of dharma, truth, steadfastness, generosity, austerity, purity, and self-restraint, would himself fall into deep hell.

अनुवाद

The gods answered Kali: "Damayanti chose Nala with our consent. Who would not accept King Nala, endowed with every virtue? He knows all the laws of dharma as they should be known and keeps his vows. In this tiger among men, this king equal to the world-guardians, truth, steadfastness, generosity, austerity, purity, restraint of the senses, and tranquility abide firmly. A fool who wished to curse such a Nala would curse himself and destroy himself with his own hand. He would sink into a deep, vast, impassable hell." Having spoken thus to Kali and Dvapara, the gods departed for heaven.

भाष्य

The gods defend Nala not out of partiality, but because the qualities of dharma are gathered in him. To attack such a man becomes self-destruction.

संस्करण

ed5dd5a081e1 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:54:08 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN