ततो राजगृहं गच्छेत् तीर्थसेवी नराधिप ॥
उपस्पृश्य तपोदेषु काक्षीवान् इव मोदते ॥
यक्षिण्या नैत्यकं तत्र प्राश्नीत पुरुषः शुचिः ॥
यक्षिण्यास् तु प्रसादेन मुच्यते भ्रूणहत्यया ॥
मणिनागं ततो गत्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥
नैत्यकं भुञ्जते यस् तु मणिनागस्य मानवः ॥
दष्टस्याशीविषेणापि न तस्य क्रमते विषम् ॥
तत्रोष्य रजनीम् एकां सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
ततो गच्छेत ब्रह्मर्षेर् गौतमस्य वनं नृप ॥
अहल्याया ह्रदे स्नात्वा व्रजेत परमां गतिम् ॥
अभिगम्य श्रियं राजन् विन्दते श्रियम् उत्तमाम् ॥
तत्रोदपानो धर्मज्ञ त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥
तत्राभिषेकं कृत्वा तु वाजिमेधम् अवाप्नुयात् ॥
जनकस्य तु राजर्षेः कूपस् त्रिदशपूजितः ॥
तत्राभिषेकं कृत्वा तु विष्णुलोकम् अवाप्नुयात् ॥
ततो विनशनं गच्छेत् सर्वपापप्रमोचनम् ॥
वाजपेयम् अवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति ॥
गण्डकीं तु समासाद्य सर्वतीर्थजलोद्भवाम् ॥
वाजपेयम् अवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥
ततो ऽधिवंश्यं धर्मज्ञ समाविश्य तपोवनम् ॥
गुह्यकेषु महाराज मोदते नात्र संशयः ॥
कम्पनां तु समासाद्य नदीं सिद्धनिषेविताम् ॥
पुण्डरीकम् अवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥
ततो विशालाम् आसाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम् ॥
अग्निष्टोमम् अवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥
अथ माहेश्वरीं धारां समासाद्य नराधिप ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥
दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नरः शुचिः ॥
न दुर्गतिम् अवाप्नोति वाजपेयं च विन्दति ॥
महेश्वरपदं गच्छेद् ब्रह्मचारी समाहितः ॥
महेश्वरपदे स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ॥
तत्र कोटिस् तु तीर्थानां विश्रुता भरतर्षभ ॥
कूर्मरूपेण राजेन्द्र असुरेण दुरात्मना ॥
ह्रियमाणाहृता राजन् विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
तत्राभिषेकं कुर्वाणस् तीर्थकोट्यां युधिष्ठिर ॥
पुण्डरीकम् अवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥
ततो गच्छेत राजेन्द्र स्थानं नारायणस्य तु ॥
सदा संनिहितो यत्र हरिर् वसति भारत ॥
शालग्राम इति ख्यातो विष्णोर् अद्भुतकर्मणः ॥
अभिगम्य त्रिलोकेशं वरदं विष्णुम् अव्ययम् ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥
तत्रोदपानो धर्मज्ञ सर्वपापप्रमोचनः ॥
समुद्रास् तत्र चत्वारः कूपे संनिहिताः सदा ॥
तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र न दुर्गतिम् अवाप्नुयात् ॥
अभिगम्य महादेवं वरदं विष्णुम् अव्ययम् ॥
विराजति यथा सोम ऋणैर् मुक्तो युधिष्ठिर ॥
जातिस्मर उपस्पृश्य शुचिः प्रयतमानसः ॥
जातिस्मरत्वं प्राप्नोति स्नात्वा तत्र न संशयः ॥
वटेश्वरपुरं गत्वा अर्चयित्वा तु केशवम् ॥
ईप्सितांल् लभते कामान् उपवासान् न संशयः ॥
ततस् तु वामनं गत्वा सर्वपापप्रमोचनम् ॥
अभिवाद्य हरिं देवं न दुर्गतिम् अवाप्नुयात् ॥
भरतस्याश्रमं गत्वा सर्वपापप्रमोचनम् ॥
कौशिकीं तत्र सेवेत महापातकनाशिनीम् ॥
राजसूयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥
ततो गच्छेत धर्मज्ञ चम्पकारण्यम् उत्तमम् ॥
तत्रोष्य रजनीम् एकां गोसहस्रफलं लभेत् ॥
tato rājagṛhaṃ gacchet tīrthasevī narādhipa ||
upaspṛśya tapodeṣu kākṣīvān iva modate ||
yakṣiṇyā naityakaṃ tatra prāśnīta puruṣaḥ śuciḥ ||
yakṣiṇyās tu prasādena mucyate bhrūṇahatyayā ||
maṇināgaṃ tato gatvā gosahasraphalaṃ labhet ||
naityakaṃ bhuñjate yas tu maṇināgasya mānavaḥ ||
daṣṭasyāśīviṣeṇāpi na tasya kramate viṣam ||
tatroṣya rajanīm ekāṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ||
tato gaccheta brahmarṣer gautamasya vanaṃ nṛpa ||
ahalyāyā hrade snātvā vrajeta paramāṃ gatim ||
abhigamya śriyaṃ rājan vindate śriyam uttamām ||
tatrodapāno dharmajña triṣu lokeṣu viśrutaḥ ||
tatrābhiṣekaṃ kṛtvā tu vājimedham avāpnuyāt ||
janakasya tu rājarṣeḥ kūpas tridaśapūjitaḥ ||
tatrābhiṣekaṃ kṛtvā tu viṣṇulokam avāpnuyāt ||
tato vinaśanaṃ gacchet sarvapāpapramocanam ||
vājapeyam avāpnoti somalokaṃ ca gacchati ||
gaṇḍakīṃ tu samāsādya sarvatīrthajalodbhavām ||
vājapeyam avāpnoti sūryalokaṃ ca gacchati ||
tato 'dhivaṃśyaṃ dharmajña samāviśya tapovanam ||
guhyakeṣu mahārāja modate nātra saṃśayaḥ ||
kampanāṃ tu samāsādya nadīṃ siddhaniṣevitām ||
puṇḍarīkam avāpnoti sūryalokaṃ ca gacchati ||
tato viśālām āsādya nadīṃ trailokyaviśrutām ||
agniṣṭomam avāpnoti svargalokaṃ ca gacchati ||
atha māheśvarīṃ dhārāṃ samāsādya narādhipa ||
aśvamedham avāpnoti kulaṃ caiva samuddharet ||
divaukasāṃ puṣkariṇīṃ samāsādya naraḥ śuciḥ ||
na durgatim avāpnoti vājapeyaṃ ca vindati ||
maheśvarapadaṃ gacched brahmacārī samāhitaḥ ||
maheśvarapade snātvā vājimedhaphalaṃ labhet ||
tatra koṭis tu tīrthānāṃ viśrutā bharatarṣabha ||
kūrmarūpeṇa rājendra asureṇa durātmanā ||
hriyamāṇāhṛtā rājan viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||
tatrābhiṣekaṃ kurvāṇas tīrthakoṭyāṃ yudhiṣṭhira ||
puṇḍarīkam avāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||
tato gaccheta rājendra sthānaṃ nārāyaṇasya tu ||
sadā saṃnihito yatra harir vasati bhārata ||
śālagrāma iti khyāto viṣṇor adbhutakarmaṇaḥ ||
abhigamya trilokeśaṃ varadaṃ viṣṇum avyayam ||
aśvamedham avāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||
tatrodapāno dharmajña sarvapāpapramocanaḥ ||
samudrās tatra catvāraḥ kūpe saṃnihitāḥ sadā ||
tatropaspṛśya rājendra na durgatim avāpnuyāt ||
abhigamya mahādevaṃ varadaṃ viṣṇum avyayam ||
virājati yathā soma ṛṇair mukto yudhiṣṭhira ||
jātismara upaspṛśya śuciḥ prayatamānasaḥ ||
jātismaratvaṃ prāpnoti snātvā tatra na saṃśayaḥ ||
vaṭeśvarapuraṃ gatvā arcayitvā tu keśavam ||
īpsitāṃl labhate kāmān upavāsān na saṃśayaḥ ||
tatas tu vāmanaṃ gatvā sarvapāpapramocanam ||
abhivādya hariṃ devaṃ na durgatim avāpnuyāt ||
bharatasyāśramaṃ gatvā sarvapāpapramocanam ||
kauśikīṃ tatra seveta mahāpātakanāśinīm ||
rājasūyasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
tato gaccheta dharmajña campakāraṇyam uttamam ||
tatroṣya rajanīm ekāṃ gosahasraphalaṃ labhet ||
At Rajagriha the pilgrim, having touched the sacred places, rejoices like Kakshivan. By the grace of Yakshini one is purified of a grave sin there. Maninaga protects even from the poison of a serpent. In the forest of Gautama, bathing in the lake of Ahalya leads to the highest goal and bestows beauty; the famous well gives the fruit of the ashvamedha, and the well of the royal sage Janaka gives the world of Vishnu. Vinashana frees one from sins and leads to the world of Soma; the Gandaki, from which the waters of all tirthas arise, bestows the vajapeya and the world of the Sun; Adhivamshya, Kampana, Vishala, Maheshvari-dhara, the Pushkarini of the celestials, and Maheshvara-pada yield the fruits of sacrifices and raise up one's lineage. At Kotitirtha, Vishnu once restored the tirthas that had been stolen by an evil asura in the form of a tortoise; bathing there leads to the world of Vishnu. Next comes the abode of Narayana called Shalagrama, where Hari always dwells; worshipping the eternal Vishnu, lord of the three worlds and giver of boons, bestows the ashvamedha and the world of Vishnu. There too is a well where the four oceans are always present; touching it delivers one from an evil fate. Jatismara restores the memory of past births; Vateshvarapura, with worship of Keshava, fulfills desires; Vamana cleanses one of all sins through worship of Hari; the hermitage of Bharata and the Kaushiki destroy great transgressions, and Champakaranya bestows the fruit of a thousand cows.
048c5e864fcf · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:06:17 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Shalagrama stands at the center of this sequence as the place of Hari's constant presence. A tirtha becomes supreme not through the sum of merits it grants but through the way it turns the traveler toward Narayana.