अथ ज्येष्ठिलम् आसाद्य तीर्थं परमसंमतम् ॥
उपोष्य रजनीम् एकाम् अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥
तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा देव्या सह महाद्युतिम् ॥
मित्रावरुणयोर् लोकान् आप्नोति पुरुषर्षभ ॥
कन्यासंवेद्यम् आसाद्य नियतो नियताशनः ॥
मनोः प्रजापतेर् लोकान् आप्नोति भरतर्षभ ॥
कन्यायां ये प्रयच्छन्ति पानम् अन्नं च भारत ॥
तद् अक्षयम् इति प्राहुर् ऋषयः संशितव्रताः ॥
निश्चीरां च समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥
ये तु दानं प्रयच्छन्ति निश्चीरासंगमे नराः ॥
ते यान्ति नरशार्दूल ब्रह्मलोकं न संशयः ॥
तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥
तत्राभिषेकं कुर्वाणो वाजपेयम् अवाप्नुयात् ॥
देवकूटं समासाद्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ॥
ततो गच्छेत राजेन्द्र कौशिकस्य मुनेर् ह्रदम् ॥
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तो विश्वामित्रो ऽथ कौशिकः ॥
तत्र मासं वसेद् वीर कौशिक्यां भरतर्षभ ॥
अश्वमेधस्य यत् पुण्यं तन् मासेनाधिगच्छति ॥
सर्वतीर्थवरे चैव यो वसेत महाह्रदे ॥
न दुर्गतिम् अवाप्नोति विन्देद् बहु सुवर्णकम् ॥
कुमारम् अभिगत्वा च वीराश्रमनिवासिनम् ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति नरो नास्त्य् अत्र संशयः ॥
अग्निधारां समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ॥
अग्निष्टोमम् अवाप्नोति न च स्वर्गान् निवर्तते ॥
पितामहसरो गत्वा शैलराजप्रतिष्ठितम् ॥
तत्राभिषेकं कुर्वाणो अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥
पितामहस्य सरसः प्रस्रुता लोकपावनी ॥
कुमारधारा तत्रैव त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥
यत्र स्नात्वा कृतार्थो ऽस्मीत्य् आत्मानम् अवगच्छति ॥
षष्ठकालोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥
शिखरं वै महादेव्या गौर्यास् त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
समारुह्य नरः श्राद्धः स्तनकुण्डेषु संविशेत् ॥
तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः ॥
हयमेधम् अवाप्नोति शक्रलोकं च गच्छति ॥
ताम्रारुणं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति शक्रलोकं च गच्छति ॥
नन्दिन्यां च समासाद्य कूपं त्रिदशसेवितम् ॥
नरमेधस्य यत् पुण्यं तत् प्राप्नोति कुरूद्वह ॥
कालिकासंगमे स्नात्वा कौशिक्यारुणयोर् यतः ॥
त्रिरात्रोपोषितो विद्वान् सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
उर्वशीतीर्थम् आसाद्य ततः सोमाश्रमं बुधः ॥
कुम्भकर्णाश्रमे स्नात्वा पूज्यते भुवि मानवः ॥
स्नात्वा कोकामुखे पुण्ये ब्रह्मचारी यतव्रतः ॥
जातिस्मरत्वं प्राप्नोति दृष्टम् एतत् पुरातने ॥
सकृन् नन्दां समासाद्य कृतात्मा भवति द्विजः ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा शक्रलोकं च गच्छति ॥
ऋषभद्वीपम् आसाद्य सेव्यं क्रौञ्चनिषूदनम् ॥
सरस्वत्याम् उपस्पृश्य विमानस्थो विराजते ॥
औद्दालकं महाराज तीर्थं मुनिनिषेवितम् ॥
तत्राभिषेकं कुर्वीत सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
धर्मतीर्थं समासाद्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् ॥
वाजपेयम् अवाप्नोति नरो नास्त्य् अत्र संशयः ॥
तथा चम्पां समासाद्य भागीरथ्यां कृतोदकः ॥
दण्डार्कम् अभिगम्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥
लवेडिकां ततो गच्छेत् पुण्यां पुण्योपसेविताम् ॥
वाजपेयम् अवाप्नोति विमानस्थश् च पूज्यते ॥
atha jyeṣṭhilam āsādya tīrthaṃ paramasaṃmatam ||
upoṣya rajanīm ekām agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
tatra viśveśvaraṃ dṛṣṭvā devyā saha mahādyutim ||
mitrāvaruṇayor lokān āpnoti puruṣarṣabha ||
kanyāsaṃvedyam āsādya niyato niyatāśanaḥ ||
manoḥ prajāpater lokān āpnoti bharatarṣabha ||
kanyāyāṃ ye prayacchanti pānam annaṃ ca bhārata ||
tad akṣayam iti prāhur ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ ||
niścīrāṃ ca samāsādya triṣu lokeṣu viśrutām ||
aśvamedham avāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||
ye tu dānaṃ prayacchanti niścīrāsaṃgame narāḥ ||
te yānti naraśārdūla brahmalokaṃ na saṃśayaḥ ||
tatrāśramo vasiṣṭhasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ ||
tatrābhiṣekaṃ kurvāṇo vājapeyam avāpnuyāt ||
devakūṭaṃ samāsādya brahmarṣigaṇasevitam ||
aśvamedham avāpnoti kulaṃ caiva samuddharet ||
tato gaccheta rājendra kauśikasya muner hradam ||
yatra siddhiṃ parāṃ prāpto viśvāmitro 'tha kauśikaḥ ||
tatra māsaṃ vased vīra kauśikyāṃ bharatarṣabha ||
aśvamedhasya yat puṇyaṃ tan māsenādhigacchati ||
sarvatīrthavare caiva yo vaseta mahāhrade ||
na durgatim avāpnoti vinded bahu suvarṇakam ||
kumāram abhigatvā ca vīrāśramanivāsinam ||
aśvamedham avāpnoti naro nāsty atra saṃśayaḥ ||
agnidhārāṃ samāsādya triṣu lokeṣu viśrutām ||
agniṣṭomam avāpnoti na ca svargān nivartate ||
pitāmahasaro gatvā śailarājapratiṣṭhitam ||
tatrābhiṣekaṃ kurvāṇo agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
pitāmahasya sarasaḥ prasrutā lokapāvanī ||
kumāradhārā tatraiva triṣu lokeṣu viśrutā ||
yatra snātvā kṛtārtho 'smīty ātmānam avagacchati ||
ṣaṣṭhakālopavāsena mucyate brahmahatyayā ||
śikharaṃ vai mahādevyā gauryās trailokyaviśrutam ||
samāruhya naraḥ śrāddhaḥ stanakuṇḍeṣu saṃviśet ||
tatrābhiṣekaṃ kurvāṇaḥ pitṛdevārcane rataḥ ||
hayamedham avāpnoti śakralokaṃ ca gacchati ||
tāmrāruṇaṃ samāsādya brahmacārī samāhitaḥ ||
aśvamedham avāpnoti śakralokaṃ ca gacchati ||
nandinyāṃ ca samāsādya kūpaṃ tridaśasevitam ||
naramedhasya yat puṇyaṃ tat prāpnoti kurūdvaha ||
kālikāsaṃgame snātvā kauśikyāruṇayor yataḥ ||
trirātropoṣito vidvān sarvapāpaiḥ pramucyate ||
urvaśītīrtham āsādya tataḥ somāśramaṃ budhaḥ ||
kumbhakarṇāśrame snātvā pūjyate bhuvi mānavaḥ ||
snātvā kokāmukhe puṇye brahmacārī yatavrataḥ ||
jātismaratvaṃ prāpnoti dṛṣṭam etat purātane ||
sakṛn nandāṃ samāsādya kṛtātmā bhavati dvijaḥ ||
sarvapāpaviśuddhātmā śakralokaṃ ca gacchati ||
ṛṣabhadvīpam āsādya sevyaṃ krauñcaniṣūdanam ||
sarasvatyām upaspṛśya vimānastho virājate ||
auddālakaṃ mahārāja tīrthaṃ muniniṣevitam ||
tatrābhiṣekaṃ kurvīta sarvapāpaiḥ pramucyate ||
dharmatīrthaṃ samāsādya puṇyaṃ brahmarṣisevitam ||
vājapeyam avāpnoti naro nāsty atra saṃśayaḥ ||
tathā campāṃ samāsādya bhāgīrathyāṃ kṛtodakaḥ ||
daṇḍārkam abhigamyaiva gosahasraphalaṃ labhet ||
laveḍikāṃ tato gacchet puṇyāṃ puṇyopasevitām ||
vājapeyam avāpnoti vimānasthaś ca pūjyate ||
Jyeshthila bestows the fruit of the agnishtoma; the sight of Vishveshvara together with the goddess leads to the worlds of Mitra and Varuna. Kanyasamvedya grants the worlds of Manu Prajapati, and food and drink given there to a maiden are held to be imperishable. Nishchira gives the ashvamedha and the world of Vishnu; a gift made at its confluence leads to the world of Brahma. Bathing at the hermitage of Vasishtha bestows the vajapeya; Devakuta, served by hosts of brahmarshis, gives the ashvamedha and raises up one's lineage. At the lake of Kaushiki, Vishvamitra attained the highest accomplishment; a month spent there equals the ashvamedha. At the great lake, the best of tirthas, a man escapes an evil fate and obtains much gold. Worship of Kumara at the hermitage of heroes gives the ashvamedha; Agnidhara leads to the heavens without return. Pitamaha-saras, Kumara-dhara, where a man feels, 'I have attained my purpose,' the peak of the great Gauri and her breast-shaped pools, Tamraruna, Nandini, the Kalika-sangama of the Kaushiki and the Aruna, Urvashi-tirtha, Somashrama, Kumbhakarna-ashrama, Kokamukha, Nanda, Rishabhadvipa, Auddalaka, Dharmatirtha, Champa and Lavedika complete this sequence. At each place the fruit differs, but the meaning is one: to purify a person, strengthen the remembrance of the Supreme, and carry him beyond an evil fate.
be77c2e0144b · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:06:17 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
The chapter's conclusion turns the catalogue into a map of an inner journey: the different tirthas grant different fruits, but all of them point toward the purification of consciousness and movement toward God.