महाभारत 3.92.13-22

देवनागरी

देवास् तु सागरांश् चैव सरितश् च सरांसि च ॥
अभ्यगच्छन् धर्मशीलाः पुण्यान्य् आयतनानि च ॥
तपोभिः क्रतुभिर् दानैर् आशीर्वादैश् च पाण्डव ॥
प्रजहुः सर्वपापानि श्रेयश् च प्रतिपेदिरे ॥
एवं हि दानवन्तश् च क्रियावन्तश् च सर्वशः ॥
तीर्थान्य् अगच्छन् विबुधास् तेनापुर् भूतिम् उत्तमाम् ॥
तथा त्वम् अपि राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थेषु सानुजः ॥
पुनर् वेत्स्यसि तां लक्ष्मीम् एष पन्थाः सनातनः ॥
यथैव हि नृगो राजा शिबिर् औशीनरो यथा ॥
भगीरथो वसुमना गयः पूरुः पुरूरवाः ॥
चरमाणास् तपो नित्यं स्पर्शनाद् अम्भसश् च ते ॥
तीर्थाभिगमनात् पूता दर्शनाच् च महात्मनाम् ॥
अलभन्त यशः पुण्यं धनानि च विशां पते ॥
तथा त्वम् अपि राजेन्द्र लब्धासि विपुलां श्रियम् ॥
यथा चेक्ष्वाकुर् अचरत् सपुत्रजनबान्धवः ॥
मुचुकुन्दो ऽथ मान्धाता मरुत्तश् च महीपतिः ॥
कीर्तिं पुण्याम् अविन्दन्त यथा देवास् तपोबलात् ॥
देवर्षयश् च कार्त्स्न्येन तथा त्वम् अपि वेत्स्यसे ॥
धार्तराष्ट्रास् तु दर्पेण मोहेन च वशीकृताः ॥
नचिराद् विनशिष्यन्ति दैत्या इव न संशयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

devās tu sāgarāṃś caiva saritaś ca sarāṃsi ca ||
abhyagacchan dharmaśīlāḥ puṇyāny āyatanāni ca ||
tapobhiḥ kratubhir dānair āśīrvādaiś ca pāṇḍava ||
prajahuḥ sarvapāpāni śreyaś ca pratipedire ||
evaṃ hi dānavantaś ca kriyāvantaś ca sarvaśaḥ ||
tīrthāny agacchan vibudhās tenāpur bhūtim uttamām ||
tathā tvam api rājendra snātvā tīrtheṣu sānujaḥ ||
punar vetsyasi tāṃ lakṣmīm eṣa panthāḥ sanātanaḥ ||
yathaiva hi nṛgo rājā śibir auśīnaro yathā ||
bhagīratho vasumanā gayaḥ pūruḥ purūravāḥ ||
caramāṇās tapo nityaṃ sparśanād ambhasaś ca te ||
tīrthābhigamanāt pūtā darśanāc ca mahātmanām ||
alabhanta yaśaḥ puṇyaṃ dhanāni ca viśāṃ pate ||
tathā tvam api rājendra labdhāsi vipulāṃ śriyam ||
yathā cekṣvākur acarat saputrajanabāndhavaḥ ||
mucukundo 'tha māndhātā maruttaś ca mahīpatiḥ ||
kīrtiṃ puṇyām avindanta yathā devās tapobalāt ||
devarṣayaś ca kārtsnyena tathā tvam api vetsyase ||
dhārtarāṣṭrās tu darpeṇa mohena ca vaśīkṛtāḥ ||
nacirād vinaśiṣyanti daityā iva na saṃśayaḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

देवास् तु सागरांश् चैव सरितश् च सरांसि च ॥ अभ्यगच्छन् धर्मशीलाः पुण्यान्य् आयतनानि च ॥ तपोभिः क्रतुभिर् दानैर् आशीर्वादैश् च पाण्डव ॥ प्रजहुः सर्वपापानि श्रेयश् च प्रतिपेदिरे ॥ एवं हि दानवन्तश् च क्रियावन्तश् च सर्वशः ॥ तीर्थान्य् अगच्छन् विबुधास् तेनापुर् भूतिम् उत्तमाम् ॥ तथा त्वम् अपि राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थेषु सानुजः ॥ पुनर् वेत्स्यसि तां लक्ष्मीम् एष पन्थाः सनातनः ॥ यथैव हि नृगो राजा शिबिर् औशीनरो यथा ॥ भगीरथो वसुमना गयः पूरुः पुरूरवाः ॥ चरमाणास् तपो नित्यं स्पर्शनाद् अम्भसश् च ते ॥ तीर्थाभिगमनात् पूता दर्शनाच् च महात्मनाम् ॥ अलभन्त यशः पुण्यं धनानि च विशां पते ॥ तथा त्वम् अपि राजेन्द्र लब्धासि विपुलां श्रियम् ॥ यथा चेक्ष्वाकुर् अचरत् सपुत्रजनबान्धवः ॥ मुचुकुन्दो ऽथ मान्धाता मरुत्तश् च महीपतिः ॥ कीर्तिं पुण्याम् अविन्दन्त यथा देवास् तपोबलात् ॥ देवर्षयश् च कार्त्स्न्येन तथा त्वम् अपि वेत्स्यसे ॥ धार्तराष्ट्रास् तु दर्पेण मोहेन च वशीकृताः ॥ नचिराद् विनशिष्यन्ति दैत्या इव न संशयः ॥devās tu sāgarāṃś caiva saritaś ca sarāṃsi ca || abhyagacchan dharmaśīlāḥ puṇyāny āyatanāni ca || tapobhiḥ kratubhir dānair āśīrvādaiś ca pāṇḍava || prajahuḥ sarvapāpāni śreyaś ca pratipedire || evaṃ hi dānavantaś ca kriyāvantaś ca sarvaśaḥ || tīrthāny agacchan vibudhās tenāpur bhūtim uttamām || tathā tvam api rājendra snātvā tīrtheṣu sānujaḥ || punar vetsyasi tāṃ lakṣmīm eṣa panthāḥ sanātanaḥ || yathaiva hi nṛgo rājā śibir auśīnaro yathā || bhagīratho vasumanā gayaḥ pūruḥ purūravāḥ || caramāṇās tapo nityaṃ sparśanād ambhasaś ca te || tīrthābhigamanāt pūtā darśanāc ca mahātmanām || alabhanta yaśaḥ puṇyaṃ dhanāni ca viśāṃ pate || tathā tvam api rājendra labdhāsi vipulāṃ śriyam || yathā cekṣvākur acarat saputrajanabāndhavaḥ || mucukundo 'tha māndhātā maruttaś ca mahīpatiḥ || kīrtiṃ puṇyām avindanta yathā devās tapobalāt || devarṣayaś ca kārtsnyena tathā tvam api vetsyase || dhārtarāṣṭrās tu darpeṇa mohena ca vaśīkṛtāḥ || nacirād vinaśiṣyanti daityā iva na saṃśayaḥ ||Lomasha says that the gods, devoted to dharma, went to the oceans, rivers, lakes and sacred places, purified themselves through austerity, sacrifices, gifts and blessings, and attained prosperity; likewise Yudhishthira, having bathed in the tirthas with his brothers, will regain Lakshmi, as did the ancient kings Nriga, Shibi, Bhagiratha, Vasumana, Gaya, Puru, Pururavas, Ikshvaku, Muchukunda, Mandhata and Marutta; the Dhartarashtras, blinded by pride and delusion, will soon perish like the daityas.

अनुवाद

'The gods, following dharma, went to the oceans, rivers, lakes and sacred abodes; through austerity, sacrifices, gifts and blessings, O Pandava, they cast off all sins and attained the highest good. Thus, being givers and performers of sacred rites in every way, the wise ones went to the tirthas and thereby obtained supreme prosperity. And you too, lord of kings, having bathed in the tirthas together with your younger brothers, will regain that Lakshmi -- this is the eternal path. Just as king Nriga, Shibi Aushinara, Bhagiratha, Vasumana, Gaya, Puru and Pururavas, constantly practicing austerity, touching the sacred water, visiting the tirthas and beholding great souls, were purified and obtained holy fame and wealth, O lord of the people -- so too will you, great king, obtain vast prosperity. Just as Ikshvaku, together with his sons, people and kinsmen, as Muchukunda, Mandhata and king Marutta obtained holy fame by the power of austerity, as did the gods and the divine sages, so will you obtain it in full. But the sons of Dhritarashtra, mastered by pride and delusion, will soon perish like the daityas -- there is no doubt.'

भाष्य

Lomasha does not promise an easy road, but shows the law: Lakshmi returns where there is dharma, purification and patience. The victory of the Pandavas must ripen, not be plucked before its time.

संस्करण

264505e9336e · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:02:53 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN