महाभारत
Ṛśyaśṛṅga-upākhyāna-prārambha-parva (The Beginning of the Tale of Rishyashringa)3.110.6-10
3173 / 15823
महाभारत · 3.110.6-10
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्याम् उत्पन्नः काश्यपात्मजः ॥
विरुद्धे योनिसंसर्गे कथं च तपसा युतः ॥
किमर्थं च भयाच् छक्रस् तस्य बालस्य धीमतः ॥
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा ॥
कथंरूपा च शान्ताभूद् राजपुत्री यतव्रता ॥
लोभयाम् आस या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै ॥
लोमपादश् च राजर्षिर् यदाश्रूयत धार्मिकः ॥
कथं वै विषये तस्य नावर्षत् पाकशासनः ॥
एतन् मे भगवन् सर्वं विस्तरेण यथातथम् ॥
वक्तुम् अर्हसि शुश्रूषोर् ऋष्यशृङ्गस्य चेष्टितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
ṛśyaśṛṅgaḥ kathaṃ mṛgyām utpannaḥ kāśyapātmajaḥ ||
viruddhe yonisaṃsarge kathaṃ ca tapasā yutaḥ ||
kimarthaṃ ca bhayāc chakras tasya bālasya dhīmataḥ ||
anāvṛṣṭyāṃ pravṛttāyāṃ vavarṣa balavṛtrahā ||
kathaṃrūpā ca śāntābhūd rājaputrī yatavratā ||
lobhayām āsa yā ceto mṛgabhūtasya tasya vai ||
lomapādaś ca rājarṣir yadāśrūyata dhārmikaḥ ||
kathaṃ vai viṣaye tasya nāvarṣat pākaśāsanaḥ ||
etan me bhagavan sarvaṃ vistareṇa yathātatham ||
vaktum arhasi śuśrūṣor ṛṣyaśṛṅgasya ceṣṭitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिर उवाच ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्याम् उत्पन्नः काश्यपात्मजः ॥ विरुद्धे योनिसंसर्गे कथं च तपसा युतः ॥ किमर्थं च भयाच् छक्रस् तस्य बालस्य धीमतः ॥ अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा ॥ कथंरूपा च शान्ताभूद् राजपुत्री यतव्रता ॥ लोभयाम् आस या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै ॥ लोमपादश् च राजर्षिर् यदाश्रूयत धार्मिकः ॥ कथं वै विषये तस्य नावर्षत् पाकशासनः ॥ एतन् मे भगवन् सर्वं विस्तरेण यथातथम् ॥ वक्तुम् अर्हसि शुश्रूषोर् ऋष्यशृङ्गस्य चेष्टितम् ॥yudhiṣṭhira uvāca ṛśyaśṛṅgaḥ kathaṃ mṛgyām utpannaḥ kāśyapātmajaḥ || viruddhe yonisaṃsarge kathaṃ ca tapasā yutaḥ || kimarthaṃ ca bhayāc chakras tasya bālasya dhīmataḥ || anāvṛṣṭyāṃ pravṛttāyāṃ vavarṣa balavṛtrahā || kathaṃrūpā ca śāntābhūd rājaputrī yatavratā || lobhayām āsa yā ceto mṛgabhūtasya tasya vai || lomapādaś ca rājarṣir yadāśrūyata dhārmikaḥ || kathaṃ vai viṣaye tasya nāvarṣat pākaśāsanaḥ || etan me bhagavan sarvaṃ vistareṇa yathātatham || vaktum arhasi śuśrūṣor ṛṣyaśṛṅgasya ceṣṭitam ||Yudhishthira asks how Rishyashringa, the son of Kashyapa, was born from a doe through such an incongruous union, and how he came to be endowed with austerity; why Shakra, out of fear of this wise boy, gave rain during a drought; what the princess Shanta, who kept her vows, was like, she who captivated the mind of one who was like a creature of the forest; and why, in the domain of the righteous Lomapada, Pakashasana did not send rain; he asks that the deeds of Rishyashringa be told to him in full detail.
अनुवाद

Yudhishthira said: 'How was Rishyashringa, the son of Kashyapa, born from a doe through the union of such opposite wombs? And how did he come to be endowed with austerity? Why did Shakra, the slayer of Bala and Vritra, out of fear of this wise boy, send rain when a drought had begun? What was the king's daughter Shanta like, she who kept her vows and captivated the heart of one who was like a creature of the forest? And if Lomapada, the royal sage, was accounted righteous, why did Pakashasana not send rain in his domain? Tell me all this in full, O blessed one, exactly as it was, for I wish to hear of the deeds of Rishyashringa.'

संस्करण

e54f9d1ef227 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:02:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से