महाभारत 3.151.10-15

देवनागरी

तच् च क्रोधवशा नाम राक्षसा राजशासनात् ॥
रक्षन्ति शतसाहस्राश् चित्रायुधपरिच्छदाः ॥
ते तु दृष्ट्वैव कौन्तेयम् अजिनैः परिवारितम् ॥
रुक्माङ्गदधरं वीरं भीमं भीमपराक्रमम् ॥
सायुधं बद्धनिस्त्रिंशम् अशङ्कितम् अरिंदमम् ॥
पुष्करेप्सुम् उपायान्तम् अन्योन्यम् अभिचुक्रुशुः ॥
अयं पुरुषशार्दूलः सायुधो ऽजिनसंवृतः ॥
यच् चिकीर्षुर् इह प्राप्तस् तत् संप्रष्टुम् इहार्हथ ॥
ततः सर्वे महाबाहुं समासाद्य वृकोदरम् ॥
तेजोयुक्तम् अपृच्छन्त कस् त्वम् आख्यातुम् अर्हसि ॥
मुनिवेषधरश् चासि चीरवासाश् च लक्ष्यसे ॥
यदर्थम् असि संप्राप्तस् तद् आचक्ष्व महाद्युते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tac ca krodhavaśā nāma rākṣasā rājaśāsanāt ||
rakṣanti śatasāhasrāś citrāyudhaparicchadāḥ ||
te tu dṛṣṭvaiva kaunteyam ajinaiḥ parivāritam ||
rukmāṅgadadharaṃ vīraṃ bhīmaṃ bhīmaparākramam ||
sāyudhaṃ baddhanistriṃśam aśaṅkitam ariṃdamam ||
puṣkarepsum upāyāntam anyonyam abhicukruśuḥ ||
ayaṃ puruṣaśārdūlaḥ sāyudho 'jinasaṃvṛtaḥ ||
yac cikīrṣur iha prāptas tat saṃpraṣṭum ihārhatha ||
tataḥ sarve mahābāhuṃ samāsādya vṛkodaram ||
tejoyuktam apṛcchanta kas tvam ākhyātum arhasi ||
muniveṣadharaś cāsi cīravāsāś ca lakṣyase ||
yadartham asi saṃprāptas tad ācakṣva mahādyute ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

तच् च क्रोधवशा नाम राक्षसा राजशासनात् ॥ रक्षन्ति शतसाहस्राश् चित्रायुधपरिच्छदाः ॥ ते तु दृष्ट्वैव कौन्तेयम् अजिनैः परिवारितम् ॥ रुक्माङ्गदधरं वीरं भीमं भीमपराक्रमम् ॥ सायुधं बद्धनिस्त्रिंशम् अशङ्कितम् अरिंदमम् ॥ पुष्करेप्सुम् उपायान्तम् अन्योन्यम् अभिचुक्रुशुः ॥ अयं पुरुषशार्दूलः सायुधो ऽजिनसंवृतः ॥ यच् चिकीर्षुर् इह प्राप्तस् तत् संप्रष्टुम् इहार्हथ ॥ ततः सर्वे महाबाहुं समासाद्य वृकोदरम् ॥ तेजोयुक्तम् अपृच्छन्त कस् त्वम् आख्यातुम् अर्हसि ॥ मुनिवेषधरश् चासि चीरवासाश् च लक्ष्यसे ॥ यदर्थम् असि संप्राप्तस् तद् आचक्ष्व महाद्युते ॥tac ca krodhavaśā nāma rākṣasā rājaśāsanāt || rakṣanti śatasāhasrāś citrāyudhaparicchadāḥ || te tu dṛṣṭvaiva kaunteyam ajinaiḥ parivāritam || rukmāṅgadadharaṃ vīraṃ bhīmaṃ bhīmaparākramam || sāyudhaṃ baddhanistriṃśam aśaṅkitam ariṃdamam || puṣkarepsum upāyāntam anyonyam abhicukruśuḥ || ayaṃ puruṣaśārdūlaḥ sāyudho 'jinasaṃvṛtaḥ || yac cikīrṣur iha prāptas tat saṃpraṣṭum ihārhatha || tataḥ sarve mahābāhuṃ samāsādya vṛkodaram || tejoyuktam apṛcchanta kas tvam ākhyātum arhasi || muniveṣadharaś cāsi cīravāsāś ca lakṣyase || yadartham asi saṃprāptas tad ācakṣva mahādyute ||The guardians of the lake, fearsome rakshasas of the Krodhavasha clan, armed and protecting Kubera's domain, saw Bhima; they surrounded him and asked who he was, whose son, for what purpose he had come to this place impassable for men, and what he wished to take from this divine lake.

अनुवाद

'But the lake was guarded by fearsome rakshasas known as the Krodhavashas, servants of Dhanada. Seeing Bhima, they surrounded him with weapons in hand and asked: "Who are you? Whose son are you? Why have you come here, to a place mortal men should not enter? Tell us, radiant one, for what purpose you have come to this lake of Vaishravana."'

भाष्य

The guardians' question is direct: strength alone grants no right. Even a righteous hero must give his name and explain his intent when entering a guarded space.

संस्करण

34cf6dd4b20c · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:09:16 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN