महाभारत 3.154.1-7

देवनागरी

वैशंपायन उवाच
ततस् तान् परिविश्वस्तान् वसतस् तत्र पाण्डवान् ॥
गतेषु तेषु रक्षःसु भीमसेनात्मजे ऽपि च ॥
रहितान् भीमसेनेन कदा चित् तान् यदृच्छया ॥
जहार धर्मराजानं यमौ कृष्णां च राक्षसः ॥
ब्राह्मणो मन्त्रकुशलः सर्वास्त्रेष्व् अस्त्रवित्तमः ॥
इति ब्रुवन् पाण्डवेयान् पर्युपास्ते स्म नित्यदा ॥
परीक्षमाणः पार्थानां कलापानि धनूंषि च ॥
अन्तरं समभिप्रेप्सुर् नाम्ना ख्यातो जटासुरः ॥
स भीमसेने निष्क्रान्ते मृगयार्थम् अरिंदमे ॥
अन्यद् रूपं समास्थाय विकृतं भैरवं महत् ॥
गृहीत्वा सर्वशस्त्राणि द्रौपदीं परिगृह्य च ॥
प्रातिष्ठत स दुष्टात्मा त्रीन् गृहीत्वा च पाण्डवान् ॥
सहदेवस् तु यत्नेन ततो ऽपक्रम्य पाण्डवः ॥
आक्रन्दद् भीमसेनं वै येन यातो महाबलः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas tān pariviśvastān vasatas tatra pāṇḍavān ||
gateṣu teṣu rakṣaḥsu bhīmasenātmaje 'pi ca ||
rahitān bhīmasenena kadā cit tān yadṛcchayā ||
jahāra dharmarājānaṃ yamau kṛṣṇāṃ ca rākṣasaḥ ||
brāhmaṇo mantrakuśalaḥ sarvāstreṣv astravittamaḥ ||
iti bruvan pāṇḍaveyān paryupāste sma nityadā ||
parīkṣamāṇaḥ pārthānāṃ kalāpāni dhanūṃṣi ca ||
antaraṃ samabhiprepsur nāmnā khyāto jaṭāsuraḥ ||
sa bhīmasene niṣkrānte mṛgayārtham ariṃdame ||
anyad rūpaṃ samāsthāya vikṛtaṃ bhairavaṃ mahat ||
gṛhītvā sarvaśastrāṇi draupadīṃ parigṛhya ca ||
prātiṣṭhata sa duṣṭātmā trīn gṛhītvā ca pāṇḍavān ||
sahadevas tu yatnena tato 'pakramya pāṇḍavaḥ ||
ākrandad bhīmasenaṃ vai yena yāto mahābalaḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

वैशंपायन उवाच ततस् तान् परिविश्वस्तान् वसतस् तत्र पाण्डवान् ॥ गतेषु तेषु रक्षःसु भीमसेनात्मजे ऽपि च ॥ रहितान् भीमसेनेन कदा चित् तान् यदृच्छया ॥ जहार धर्मराजानं यमौ कृष्णां च राक्षसः ॥ ब्राह्मणो मन्त्रकुशलः सर्वास्त्रेष्व् अस्त्रवित्तमः ॥ इति ब्रुवन् पाण्डवेयान् पर्युपास्ते स्म नित्यदा ॥ परीक्षमाणः पार्थानां कलापानि धनूंषि च ॥ अन्तरं समभिप्रेप्सुर् नाम्ना ख्यातो जटासुरः ॥ स भीमसेने निष्क्रान्ते मृगयार्थम् अरिंदमे ॥ अन्यद् रूपं समास्थाय विकृतं भैरवं महत् ॥ गृहीत्वा सर्वशस्त्राणि द्रौपदीं परिगृह्य च ॥ प्रातिष्ठत स दुष्टात्मा त्रीन् गृहीत्वा च पाण्डवान् ॥ सहदेवस् तु यत्नेन ततो ऽपक्रम्य पाण्डवः ॥ आक्रन्दद् भीमसेनं वै येन यातो महाबलः ॥vaiśaṃpāyana uvāca tatas tān pariviśvastān vasatas tatra pāṇḍavān || gateṣu teṣu rakṣaḥsu bhīmasenātmaje 'pi ca || rahitān bhīmasenena kadā cit tān yadṛcchayā || jahāra dharmarājānaṃ yamau kṛṣṇāṃ ca rākṣasaḥ || brāhmaṇo mantrakuśalaḥ sarvāstreṣv astravittamaḥ || iti bruvan pāṇḍaveyān paryupāste sma nityadā || parīkṣamāṇaḥ pārthānāṃ kalāpāni dhanūṃṣi ca || antaraṃ samabhiprepsur nāmnā khyāto jaṭāsuraḥ || sa bhīmasene niṣkrānte mṛgayārtham ariṃdame || anyad rūpaṃ samāsthāya vikṛtaṃ bhairavaṃ mahat || gṛhītvā sarvaśastrāṇi draupadīṃ parigṛhya ca || prātiṣṭhata sa duṣṭātmā trīn gṛhītvā ca pāṇḍavān || sahadevas tu yatnena tato 'pakramya pāṇḍavaḥ || ākrandad bhīmasenaṃ vai yena yāto mahābalaḥ ||When the Pandavas were living there peacefully and the rakshasas together with Bhima's son had gone away, once, while Bhimasena was out hunting, the rakshasa Jatasura carried off Dharmaraja, the twins, and Draupadi; before this he had constantly attended the Pandavas in the guise of a brahmin, a knower of mantras and weapons, watching their quivers and bows and waiting for a suitable moment; assuming a terrible form, he took the weapons, Draupadi, and the three Pandavas, but Sahadeva broke free and cried out to Bhima in the direction he had gone.

अनुवाद

Vaishampayana said: 'When the Pandavas were living there in peace, and the rakshasas and Bhimasena's son were away, one day, when Bhima went out hunting, a rakshasa carried off Dharmaraja, the twins, and Draupadi. He was known by the name Jatasura. Before this he had constantly stayed close to the Pandavas, saying, "I am a brahmin, skilled in mantras, the foremost knower of weapons." In truth he was watching their quivers and bows, seeking a suitable opportunity. When Bhimasena, tamer of foes, went out after game, Jatasura assumed another form -- monstrous, terrible, and huge -- seized all their weapons, Draupadi, and the three Pandavas, and rushed off. But Sahadeva, wrenching himself free with effort, cried out to Bhimasena in the direction the mighty hero had gone.'

भाष्य

Jatasura breaks several bonds at once: hospitality, trust, and the guise of a brahmin. His crime is therefore graver than ordinary violence -- he uses a sacred form as cover for abduction.

संस्करण

609d3df6112a · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:09:16 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN