महाभारत
Kalki-kṛtayuga-dharma-yudhiṣṭhira-upadeśa-parva (The Restoration of Dharma)3.189.14-18
3444 / 15823
महाभारत · 3.189.14-18
देवनागरी

सर्वलोकस्य विदिता युगसंख्या च पाण्डव ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातम् अतीतानागतं मया ॥
वायुप्रोक्तम् अनुस्मृत्य पुराणम् ऋषिसंस्तुतम् ॥
एवं संसारमार्गा मे बहुशश् चिरजीविना ॥
दृष्टाश् चैवानुभूताश् च तांस् ते कथितवान् अहम् ॥
इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिर् अच्युत ॥
धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम ॥
धर्मे त्वयात्मा संयोज्यो नित्यं धर्मभृतां वर ॥
धर्मात्मा हि सुखं राजा प्रेत्य चेह च नन्दति ॥
निबोध च शुभां वाणीं यां प्रवक्ष्यामि ते ऽनघ ॥
न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस् ते कदा चन ॥
ब्राह्मणो रुषितो हन्याद् अपि लोकान् प्रतिज्ञया ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sarvalokasya viditā yugasaṃkhyā ca pāṇḍava ||
etat te sarvam ākhyātam atītānāgataṃ mayā ||
vāyuproktam anusmṛtya purāṇam ṛṣisaṃstutam ||
evaṃ saṃsāramārgā me bahuśaś cirajīvinā ||
dṛṣṭāś caivānubhūtāś ca tāṃs te kathitavān aham ||
idaṃ caivāparaṃ bhūyaḥ saha bhrātṛbhir acyuta ||
dharmasaṃśayamokṣārthaṃ nibodha vacanaṃ mama ||
dharme tvayātmā saṃyojyo nityaṃ dharmabhṛtāṃ vara ||
dharmātmā hi sukhaṃ rājā pretya ceha ca nandati ||
nibodha ca śubhāṃ vāṇīṃ yāṃ pravakṣyāmi te 'nagha ||
na brāhmaṇe paribhavaḥ kartavyas te kadā cana ||
brāhmaṇo ruṣito hanyād api lokān pratijñayā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सर्वलोकस्य विदिता युगसंख्या च पाण्डव ॥ एतत् ते सर्वम् आख्यातम् अतीतानागतं मया ॥ वायुप्रोक्तम् अनुस्मृत्य पुराणम् ऋषिसंस्तुतम् ॥ एवं संसारमार्गा मे बहुशश् चिरजीविना ॥ दृष्टाश् चैवानुभूताश् च तांस् ते कथितवान् अहम् ॥ इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिर् अच्युत ॥ धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम ॥ धर्मे त्वयात्मा संयोज्यो नित्यं धर्मभृतां वर ॥ धर्मात्मा हि सुखं राजा प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ निबोध च शुभां वाणीं यां प्रवक्ष्यामि ते ऽनघ ॥ न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस् ते कदा चन ॥ ब्राह्मणो रुषितो हन्याद् अपि लोकान् प्रतिज्ञया ॥sarvalokasya viditā yugasaṃkhyā ca pāṇḍava || etat te sarvam ākhyātam atītānāgataṃ mayā || vāyuproktam anusmṛtya purāṇam ṛṣisaṃstutam || evaṃ saṃsāramārgā me bahuśaś cirajīvinā || dṛṣṭāś caivānubhūtāś ca tāṃs te kathitavān aham || idaṃ caivāparaṃ bhūyaḥ saha bhrātṛbhir acyuta || dharmasaṃśayamokṣārthaṃ nibodha vacanaṃ mama || dharme tvayātmā saṃyojyo nityaṃ dharmabhṛtāṃ vara || dharmātmā hi sukhaṃ rājā pretya ceha ca nandati || nibodha ca śubhāṃ vāṇīṃ yāṃ pravakṣyāmi te 'nagha || na brāhmaṇe paribhavaḥ kartavyas te kadā cana || brāhmaṇo ruṣito hanyād api lokān pratijñayā ||Kings will protect the earth in accordance with dharma, vaishyas will take up trade, brahmins their six duties, kshatriyas protection, shudras service to the three varnas; Markandeya says he has told the dharma of the ages and the course of Kali from the Purana of Vayu, that he has seen the paths of samsara, and he bids Yudhishthira bind himself to dharma and never disregard a brahmin, for an angered brahmin is capable of destroying worlds.
अनुवाद

"Kings will protect the earth in accordance with dharma; vaishyas will take up trade; brahmins will devote themselves to their six duties; kshatriyas to protection; shudras to serving the three varnas. Thus have I told you the dharma of the ages and the course of Kali, as it has been handed down in the Purana of Vayu. I have seen the paths of samsara. Therefore, Yudhishthira, bind yourself to dharma and never disregard a brahmin: an angered brahmin is capable of destroying worlds."

संस्करण

3f4a8f66ff9a · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:19:46 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से