Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Dhṛtarāṣṭra-anujñā-parva (A Reluctant Permission)3.228.18-29
3561 / 15823
महाभारत · 3.228.18-29
॥
देवनागरी

शकुनिर् उवाच
धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि ॥
तेन द्वादश वर्षाणि वस्तव्यानीति भारत ॥
अनुवृत्ताश् च ते सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः ॥
युधिष्ठिरश् च कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति ॥
मृगयां चैव नो गन्तुम् इच्छा संवर्धते भृशम् ॥
स्मारणं च चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्शनम् ॥
न चानार्यसमाचारः कश् चित् तत्र भविष्यति ॥
न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ॥
दुर्योधनं सहामात्यम् अनुजज्ञे न कामतः ॥
अनुज्ञातस् तु गान्धारिः कर्णेन सहितस् तदा ॥
निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः ॥
दुःशासनेन च तथा सौबलेन च देविना ॥
संवृतो भ्रातृभिश् चान्यैः स्त्रीभिश् चापि सहस्रशः ॥
तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः ॥
पौराश् चानुययुः सर्वे सहदारा वनं च तत् ॥
अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च ॥
पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश् च नवतिः शताः ॥
शकटापणवेश्याश् च वणिजो बन्दिनस् तथा ॥
नराश् च मृगयाशीलाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहान् अभवत् स्वनः ॥
प्रावृषीव महावायोर् उद्धतस्य विशां पते ॥
गव्यूतिमात्रे न्यवसद् राजा दुर्योधनस् तदा ॥
प्रयातो वाहनैः सर्वैस् ततो द्वैतवनं सरः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śakunir uvāca
dharmajñaḥ pāṇḍavo jyeṣṭhaḥ pratijñātaṃ ca saṃsadi ||
tena dvādaśa varṣāṇi vastavyānīti bhārata ||
anuvṛttāś ca te sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ ||
yudhiṣṭhiraś ca kaunteyo na naḥ kopaṃ kariṣyati ||
mṛgayāṃ caiva no gantum icchā saṃvardhate bhṛśam ||
smāraṇaṃ ca cikīrṣāmo na tu pāṇḍavadarśanam ||
na cānāryasamācāraḥ kaś cit tatra bhaviṣyati ||
na ca tatra gamiṣyāmo yatra teṣāṃ pratiśrayaḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ ||
duryodhanaṃ sahāmātyam anujajñe na kāmataḥ ||
anujñātas tu gāndhāriḥ karṇena sahitas tadā ||
niryayau bharataśreṣṭho balena mahatā vṛtaḥ ||
duḥśāsanena ca tathā saubalena ca devinā ||
saṃvṛto bhrātṛbhiś cānyaiḥ strībhiś cāpi sahasraśaḥ ||
taṃ niryāntaṃ mahābāhuṃ draṣṭuṃ dvaitavanaṃ saraḥ ||
paurāś cānuyayuḥ sarve sahadārā vanaṃ ca tat ||
aṣṭau rathasahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca ||
pattayo bahusāhasrā hayāś ca navatiḥ śatāḥ ||
śakaṭāpaṇaveśyāś ca vaṇijo bandinas tathā ||
narāś ca mṛgayāśīlāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
tataḥ prayāṇe nṛpateḥ sumahān abhavat svanaḥ ||
prāvṛṣīva mahāvāyor uddhatasya viśāṃ pate ||
gavyūtimātre nyavasad rājā duryodhanas tadā ||
prayāto vāhanaiḥ sarvais tato dvaitavanaṃ saraḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शकुनिर् उवाच धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि ॥ तेन द्वादश वर्षाणि वस्तव्यानीति भारत ॥ अनुवृत्ताश् च ते सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः ॥ युधिष्ठिरश् च कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति ॥ मृगयां चैव नो गन्तुम् इच्छा संवर्धते भृशम् ॥ स्मारणं च चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्शनम् ॥ न चानार्यसमाचारः कश् चित् तत्र भविष्यति ॥ न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ॥ दुर्योधनं सहामात्यम् अनुजज्ञे न कामतः ॥ अनुज्ञातस् तु गान्धारिः कर्णेन सहितस् तदा ॥ निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः ॥ दुःशासनेन च तथा सौबलेन च देविना ॥ संवृतो भ्रातृभिश् चान्यैः स्त्रीभिश् चापि सहस्रशः ॥ तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः ॥ पौराश् चानुययुः सर्वे सहदारा वनं च तत् ॥ अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च ॥ पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश् च नवतिः शताः ॥ शकटापणवेश्याश् च वणिजो बन्दिनस् तथा ॥ नराश् च मृगयाशीलाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहान् अभवत् स्वनः ॥ प्रावृषीव महावायोर् उद्धतस्य विशां पते ॥ गव्यूतिमात्रे न्यवसद् राजा दुर्योधनस् तदा ॥ प्रयातो वाहनैः सर्वैस् ततो द्वैतवनं सरः ॥śakunir uvāca dharmajñaḥ pāṇḍavo jyeṣṭhaḥ pratijñātaṃ ca saṃsadi || tena dvādaśa varṣāṇi vastavyānīti bhārata || anuvṛttāś ca te sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ || yudhiṣṭhiraś ca kaunteyo na naḥ kopaṃ kariṣyati || mṛgayāṃ caiva no gantum icchā saṃvardhate bhṛśam || smāraṇaṃ ca cikīrṣāmo na tu pāṇḍavadarśanam || na cānāryasamācāraḥ kaś cit tatra bhaviṣyati || na ca tatra gamiṣyāmo yatra teṣāṃ pratiśrayaḥ || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ || duryodhanaṃ sahāmātyam anujajñe na kāmataḥ || anujñātas tu gāndhāriḥ karṇena sahitas tadā || niryayau bharataśreṣṭho balena mahatā vṛtaḥ || duḥśāsanena ca tathā saubalena ca devinā || saṃvṛto bhrātṛbhiś cānyaiḥ strībhiś cāpi sahasraśaḥ || taṃ niryāntaṃ mahābāhuṃ draṣṭuṃ dvaitavanaṃ saraḥ || paurāś cānuyayuḥ sarve sahadārā vanaṃ ca tat || aṣṭau rathasahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca || pattayo bahusāhasrā hayāś ca navatiḥ śatāḥ || śakaṭāpaṇaveśyāś ca vaṇijo bandinas tathā || narāś ca mṛgayāśīlāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ || tataḥ prayāṇe nṛpateḥ sumahān abhavat svanaḥ || prāvṛṣīva mahāvāyor uddhatasya viśāṃ pate || gavyūtimātre nyavasad rājā duryodhanas tadā || prayāto vāhanaiḥ sarvais tato dvaitavanaṃ saraḥ ||Shakuni replies that the eldest Pandava knows dharma and vowed in the assembly to dwell twelve years in the forest; all the Pandavas follow dharma, and Yudhishthira will not grow angry; they wish to go for the hunt and the counting, not to see the Pandavas, and will not go where their refuge is; Dhritarashtra, having heard Shakuni, though not by his own wish, permits Duryodhana and his counselors to go; Duryodhana sets out with Karna, surrounded by a great army, with Duhshasana, Saubala, his brothers, and thousands of women; the townsfolk with their families follow to see Lake Dvaitavana; with him go eight thousand chariots, thirty thousand elephants, many foot-soldiers, nine thousand horses, carts, stalls, courtesans, merchants, bards, and huntsmen; the noise of the procession is like the roar of a mighty wind in the rainy season, and the king halts at a distance of one gavyuti from Lake Dvaitavana.
अनुवाद

Shakuni said: "The eldest Pandava knows dharma. In the assembly he made a vow that they must dwell in the forest for twelve years. All the Pandavas, those keepers of dharma, abide by it; Yudhishthira, son of Kunti, will not grow angry with us. Our desire to go on the hunt has grown very strong; we wish to carry out the counting, not to see the Pandavas. No ignoble act will occur there, and we will not go where their refuge is." So spoke Shakuni, and Dhritarashtra, lord of men, though not by his own wish, gave leave to Duryodhana together with his counselors. Having received permission, the son of Gandhari, together with Karna, set out, surrounded by a great force, with Duhshasana, Saubala, his other brothers, and thousands of women. All the townsfolk, with their wives, followed the mighty one to see Lake Dvaitavana and that forest. Eight thousand chariots, thirty thousand elephants, many thousands of foot-soldiers, and nine thousand horses, carts, stalls, courtesans, merchants, bards, and hundreds and thousands of huntsmen moved along together. When the king set forth, a great roar arose, like that of a mighty wind in the rainy season. Having journeyed with all his conveyances, King Duryodhana halted at a distance of one gavyuti from Lake Dvaitavana."

संस्करण

315057fd7bba · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:23:50 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN
पिछलाश्लोक 3.228.6-17

श्लोक बदलें इन कुंजियों से