Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Jayadratha-daṇḍa-śiva-vara-parva (Jayadratha's Punishment and Śiva's Boon)3.256.19-30
3620 / 15823
महाभारत · 3.256.19-30
॥
देवनागरी

स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम् ॥
ववन्दे विह्वलो राजा तांश् च सर्वान् मुनींस् तदा ॥
तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥
अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्व चित् ॥
स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान् ॥
एवंविधं हि कः कुर्यात् त्वद् अन्यः पुरुषाधमः ॥
गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम् ॥
संप्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥
धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर् मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥
साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥
एवम् उक्तस् तु सव्रीडं तूष्णीं किं चिद् अवाङ्मुखः ॥
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षम् उमापतिम् ॥
तपश् चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात् प्रीयमाणस् त्रिलोचनः ॥
वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच् छृणु ॥
समस्तान् सरथान् पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान् ॥
इति राजाब्रवीद् देवं नेति देवस् तम् अब्रवीत् ॥
अजय्यांश् चाप्य् अवध्यांश् च वारयिष्यसि तान् युधि ॥
ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम् ॥
यम् आहुर् अजितं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥
प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥
एवम् उक्तस् तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ ॥
पाण्डवाश् च वने तस्मिन् न्यवसन् काम्यके तदा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram ||
vavande vihvalo rājā tāṃś ca sarvān munīṃs tadā ||
tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||
tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā ||
adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kva cit ||
strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān ||
evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāt tvad anyaḥ puruṣādhamaḥ ||
gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam ||
saṃprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ ||
dharme te vardhatāṃ buddhir mā cādharme manaḥ kṛthāḥ ||
sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha ||
evam uktas tu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃ cid avāṅmukhaḥ ||
jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata ||
sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣam umāpatim ||
tapaś cacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ ||
baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇāt prīyamāṇas trilocanaḥ ||
varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tac chṛṇu ||
samastān sarathān pañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān ||
iti rājābravīd devaṃ neti devas tam abravīt ||
ajayyāṃś cāpy avadhyāṃś ca vārayiṣyasi tān yudhi ||
ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam ||
yam āhur ajitaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam ||
pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate ||
evam uktas tu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau ||
pāṇḍavāś ca vane tasmin nyavasan kāmyake tadā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम् ॥ ववन्दे विह्वलो राजा तांश् च सर्वान् मुनींस् तदा ॥ तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्व चित् ॥ स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान् ॥ एवंविधं हि कः कुर्यात् त्वद् अन्यः पुरुषाधमः ॥ गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम् ॥ संप्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर् मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ एवम् उक्तस् तु सव्रीडं तूष्णीं किं चिद् अवाङ्मुखः ॥ जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षम् उमापतिम् ॥ तपश् चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात् प्रीयमाणस् त्रिलोचनः ॥ वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच् छृणु ॥ समस्तान् सरथान् पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान् ॥ इति राजाब्रवीद् देवं नेति देवस् तम् अब्रवीत् ॥ अजय्यांश् चाप्य् अवध्यांश् च वारयिष्यसि तान् युधि ॥ ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम् ॥ यम् आहुर् अजितं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ एवम् उक्तस् तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ ॥ पाण्डवाश् च वने तस्मिन् न्यवसन् काम्यके तदा ॥sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram || vavande vihvalo rājā tāṃś ca sarvān munīṃs tadā || tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ || tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā || adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kva cit || strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān || evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāt tvad anyaḥ puruṣādhamaḥ || gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam || saṃprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ || dharme te vardhatāṃ buddhir mā cādharme manaḥ kṛthāḥ || sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha || evam uktas tu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃ cid avāṅmukhaḥ || jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata || sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣam umāpatim || tapaś cacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ || baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇāt prīyamāṇas trilocanaḥ || varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tac chṛṇu || samastān sarathān pañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān || iti rājābravīd devaṃ neti devas tam abravīt || ajayyāṃś cāpy avadhyāṃś ca vārayiṣyasi tān yudhi || ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam || yam āhur ajitaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam || pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate || evam uktas tu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau || pāṇḍavāś ca vane tasmin nyavasan kāmyake tadā ||The freed Jayadratha comes to Yudhishthira and bows to him and to all the sages; the compassionate son of Dharma says that he is free, not a slave, and tells him never to do such a thing again, rebukes him as a lecher, base with base companions, and says that only such a vile man could have done this; understanding that the doer of evil seemed to have lost his strength, the king out of pity bids his mind grow in dharma and not incline toward adharma, and releases him with his horses, chariots, and footmen; ashamed and silent, with downcast face, Jayadratha departs for Gangadvara, takes refuge with Virupaksha, the husband of Uma, performs great austerities, and the pleased Three-eyed One accepts his offering and grants him a boon; Jayadratha asks to defeat all five Pandavas together with their chariots in battle, but the god refuses: he will be able to hold them back in battle, except for the mighty Arjuna, unassailable even by the gods, because he is protected by Krishna — the unconquered god bearing conch, discus, and mace, foremost among masters of weapons; after this the king returns home, and the Pandavas dwell in Kamyaka.
अनुवाद

The freed king, approaching, bowed to Yudhishthira and to all the sages, ashamed. The compassionate king, Yudhishthira the son of Dharma, seeing Jayadratha seized by Savyasachin, said: 'Go free, you are not a slave. Never do such a thing again, anywhere. Lecher, shame upon you, base man with base companions. Who but you, vilest of men, would have done such a thing?' Knowing that the doer of this evil deed seemed to have lost his strength, the best of the Bharatas, the lord of men, took pity on him: 'May your mind grow in dharma, and do not turn your thoughts to adharma. With your horses, chariots, and footmen, go in peace, Jayadratha.' Addressed thus, ashamed, silent, and with downcast face, the suffering king set out for Gangadvara, O Bharata. Taking refuge in the god Virupaksha, the husband of Uma, he performed great austerities; Vrishadhvaja was pleased with him. The Three-eyed One, pleased, himself accepted his offering and granted him a boon; hear what he asked for. The king said to the god: 'May I conquer in battle all five Pandavas together with their chariots.' The god answered: 'No. But you shall hold them back in battle, unconquerable and unslayable though they are, all except the mighty-armed Arjuna, unassailable even by the gods. He who is called the unconquered god, bearer of conch, discus, and mace, foremost among the masters of weapons, protects him — that is, Krishna.' After these words, the king returned to his own home, and the Pandavas at that time dwelt in that forest, Kamyaka.'

संस्करण

becb58fca5b9 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:27:38 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN
पिछलाश्लोक 3.256.1-18

श्लोक बदलें इन कुंजियों से