महाभारत
Tantipāla-praveśa-parva (Sahadeva Among the Herdsmen)4.9.8-13
3804 / 15823
महाभारत · 4.9.8-13
देवनागरी

सहदेव उवाच
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः ॥
तस्याष्टशतसाहस्रा गवां वर्गाः शतं शताः ॥
अपरे दशसाहस्रा द्विस् तावन्तस् तथापरे ॥
तेषां गोसंख्य आसं वै तन्तिपालेति मां विदुः ॥
भूतं भव्यं भविष्यच् च यच् च संख्यागतं क्व चित् ॥
न मे ऽस्त्य् अविदितं किं चित् समन्ताद् दशयोजनम् ॥
गुणाः सुविदिता ह्य् आसन् मम तस्य महात्मनः ॥
आसीच् च स मया तुष्टः कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥
क्षिप्रं हि गावो बहुला भवन्ति; न तासु रोगो भवतीह कश् चित् ॥
तैस् तैर् उपायैर् विदितं मयैतद्; एतानि शिल्पानि मयि स्थितानि ॥
वृषभांश् चापि जानामि राजन् पूजितलक्षणान् ॥
येषां मूत्रम् उपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sahadeva uvāca
pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jyeṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
tasyāṣṭaśatasāhasrā gavāṃ vargāḥ śataṃ śatāḥ ||
apare daśasāhasrā dvis tāvantas tathāpare ||
teṣāṃ gosaṃkhya āsaṃ vai tantipāleti māṃ viduḥ ||
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca yac ca saṃkhyāgataṃ kva cit ||
na me 'sty aviditaṃ kiṃ cit samantād daśayojanam ||
guṇāḥ suviditā hy āsan mama tasya mahātmanaḥ ||
āsīc ca sa mayā tuṣṭaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ ||
kṣipraṃ hi gāvo bahulā bhavanti; na tāsu rogo bhavatīha kaś cit ||
tais tair upāyair viditaṃ mayaitad; etāni śilpāni mayi sthitāni ||
vṛṣabhāṃś cāpi jānāmi rājan pūjitalakṣaṇān ||
yeṣāṃ mūtram upāghrāya api vandhyā prasūyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सहदेवsahadevaSahadeva, god
उवाचuvācasaid
पञ्चानांpañcānāṃform of pañcānāṃ
पाण्डुपुत्राणांpāṇḍuputrāṇāṃson
ज्येष्ठोjyeṣṭhoeldest
राजाrājāking
युधिष्ठिरःyudhiṣṭhiraḥYudhishthira
तस्याष्टशतसाहस्राtasyāṣṭaśatasāhasrāform of tasyāṣṭaśatasāhasrā
गवांgavāṃof cows
वर्गाःvargāḥform of vargāḥ
शतंśataṃhundred
शताःśatāḥform of śatāḥ
अपरेapareform of apare
दशसाहस्राdaśasāhasrāform of daśasāhasrā
द्विस्dvisform of dvis
तावन्तस्tāvantasform of tāvantas
तथापरेtathāpareform of tathāpare
तेषांteṣāṃthem, those
गोसंख्यgosaṃkhyacow
आसंāsaṃI was
वैvaiindeed
तन्तिपालेतिtantipāletiform of tantipāleti
मांmāṃme
विदुःviduḥthey know
भूतंbhūtaṃform of bhūtaṃ
भव्यंbhavyaṃform of bhavyaṃ
भविष्यच्bhaviṣyacform of bhaviṣyac
caand
यच्yacwhich
caand
संख्यागतंsaṃkhyāgataṃform of saṃkhyāgataṃ
क्वkvawhere?
चित्citindeed, or
nanot
मेmeto me, my
ऽस्त्य्'styform of 'sty
अविदितंaviditaṃform of aviditaṃ
किंkiṃwhat?
चित्citindeed, or
समन्ताद्samantādform of samantād
दशयोजनम्daśayojanamform of daśayojanam
गुणाःguṇāḥform of guṇāḥ
सुविदिताsuviditāform of suviditā
ह्य्hyindeed
आसन्āsanwere
ममmamamine, of me
तस्यtasyahis, of that
महात्मनःmahātmanaḥgreat
आसीच्āsīcform of āsīc
caand
sahe, this
मयाmayāby me
तुष्टःtuṣṭaḥform of tuṣṭaḥ
कुरुराजोkururājoKuru, king
युधिष्ठिरःyudhiṣṭhiraḥYudhishthira
क्षिप्रंkṣipraṃquickly
हिhiindeed
गावोgāvocows
बहुलाbahulāform of bahulā
भवन्तिbhavantibecome
nanot
तासुtāsuform of tāsu
रोगोrogocow
भवतीहbhavatīhaform of bhavatīha
कश्kaśwho?
चित्citindeed, or
तैस्taisform of tais
तैर्tairby them
उपायैर्upāyairform of upāyair
विदितंviditaṃknown
मयैतद्mayaitadform of mayaitad
एतानिetāniform of etāni
शिल्पानिśilpāniform of śilpāni
मयिmayiin me, to me
स्थितानिsthitāniform of sthitāni
वृषभांश्vṛṣabhāṃśform of vṛṣabhāṃś
चापिcāpiand also
जानामिjānāmiI know
राजन्rājanO king
पूजितलक्षणान्pūjitalakṣaṇānform of pūjitalakṣaṇān
येषांyeṣāṃwhose, of which
मूत्रम्mūtramform of mūtram
उपाघ्रायupāghrāyaform of upāghrāya
अपिapialso, even
वन्ध्याvandhyāform of vandhyā
प्रसूयतेprasūyateform of prasūyate
अनुवाद

Sahadeva said: 'Among the five sons of Pandu, the eldest is King Yudhishthira. He had hundreds of herds of cattle -- eight hundred thousand, and tens of thousands more, and twice as many again besides. I was their cattle-counter, and they knew me as Tantipala. Past, future, and present -- whatever enters into the count anywhere -- nothing within ten yojanas around remains unknown to me. My qualities were well known to that great-souled king of the Kurus, Yudhishthira, and he was pleased with me. Cows in my charge quickly grow numerous, and among them no disease ever arises here; by various means I know this, these skills abide in me. I know also bulls marked with honored signs, O king -- by smelling whose urine even a barren cow bears young.'

संस्करण

1b5abbfe9a43 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:58:59 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से