महाभारत
Kṛpa-nīti-parva (Kṛpa's Counsel on Policy)4.28.9-14
3868 / 15823
महाभारत · 4.28.9-14
देवनागरी

तात मन्यामि तत् सर्वं बुध्यस्व बलम् आत्मनः ॥
नियतं सर्वमित्रेषु बलवत्स्व् अबलेषु च ॥
उच्चावचं बलं ज्ञात्वा मध्यस्थं चापि भारत ॥
प्रहृष्टम् अप्रहृष्टं च संदधाम तथा परैः ॥
साम्ना भेदेन दानेन दण्डेन बलिकर्मणा ॥
न्यायेनानम्य च परान् बलाच् चानम्य दुर्बलान् ॥
सान्त्वयित्वा च मित्राणि बलं चाभाष्यतां सुखम् ॥
सकोशबलसंवृद्धः सम्यक् सिद्धिम् अवाप्स्यसि ॥
योत्स्यसे चापि बलिभिर् अरिभिः प्रत्युपस्थितैः ॥
अन्यैस् त्वं पाण्डवैर् वापि हीनस्वबलवाहनैः ॥
एवं सर्वं विनिश्चित्य व्यवसायं स्वधर्मतः ॥
यथाकालं मनुष्येन्द्र चिरं सुखम् अवाप्स्यसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tāta manyāmi tat sarvaṃ budhyasva balam ātmanaḥ ||
niyataṃ sarvamitreṣu balavatsv abaleṣu ca ||
uccāvacaṃ balaṃ jñātvā madhyasthaṃ cāpi bhārata ||
prahṛṣṭam aprahṛṣṭaṃ ca saṃdadhāma tathā paraiḥ ||
sāmnā bhedena dānena daṇḍena balikarmaṇā ||
nyāyenānamya ca parān balāc cānamya durbalān ||
sāntvayitvā ca mitrāṇi balaṃ cābhāṣyatāṃ sukham ||
sakośabalasaṃvṛddhaḥ samyak siddhim avāpsyasi ||
yotsyase cāpi balibhir aribhiḥ pratyupasthitaiḥ ||
anyais tvaṃ pāṇḍavair vāpi hīnasvabalavāhanaiḥ ||
evaṃ sarvaṃ viniścitya vyavasāyaṃ svadharmataḥ ||
yathākālaṃ manuṣyendra ciraṃ sukham avāpsyasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तातtātao dear one
मन्यामिmanyāmiform manyāmi
तत्tatthat, this
सर्वंsarvaṃall
बुध्यस्वbudhyasvaform budhyasva
बलम्balamstrength, army
आत्मनःātmanaḥof oneself, one's own
नियतंniyataṃform niyataṃ
सर्वमित्रेषुsarvamitreṣuform sarvamitreṣu
बलवत्स्व्balavatsvform balavatsv
अबलेषुabaleṣuform abaleṣu
caand
उच्चावचंuccāvacaṃform uccāvacaṃ
बलंbalaṃstrength, army
ज्ञात्वाjñātvāto know
मध्यस्थंmadhyasthaṃform madhyasthaṃ
चापिcāpiand also
भारतbhāratao Bharata
प्रहृष्टम्prahṛṣṭamform prahṛṣṭam
अप्रहृष्टंaprahṛṣṭaṃform aprahṛṣṭaṃ
caand
संदधामsaṃdadhāmaform saṃdadhāma
तथाtathāthus, also
परैःparaiḥwith enemies, with others
साम्नाsāmnāform sāmnā
भेदेनbhedenaform bhedena
दानेनdānenaform dānena
दण्डेनdaṇḍenapunishment, rod
बलिकर्मणाbalikarmaṇāform balikarmaṇā
न्यायेनानम्यnyāyenānamyaform nyāyenānamya
caand
परान्parānenemies, others
बलाच्balācform balāc
चानम्यcānamyaform cānamya
दुर्बलान्durbalānform durbalān
सान्त्वयित्वाsāntvayitvāform sāntvayitvā
caand
मित्राणिmitrāṇiform mitrāṇi
बलंbalaṃstrength, army
चाभाष्यतांcābhāṣyatāṃform cābhāṣyatāṃ
सुखम्sukhamhappiness, easily
सकोशबलसंवृद्धःsakośabalasaṃvṛddhaḥtreasury
सम्यक्samyakform samyak
सिद्धिम्siddhimform siddhim
अवाप्स्यसिavāpsyasiform avāpsyasi
योत्स्यसेyotsyaseyou will fight
चापिcāpiand also
बलिभिर्balibhirwith the strong
अरिभिःaribhiḥform aribhiḥ
प्रत्युपस्थितैःpratyupasthitaiḥform pratyupasthitaiḥ
अन्यैस्anyaisform anyais
त्वंtvaṃyou
पाण्डवैर्pāṇḍavairPandava
वापिvāpior also
हीनस्वबलवाहनैःhīnasvabalavāhanaiḥchariot, mount, strike, kill
एवंevaṃthus
सर्वंsarvaṃall
विनिश्चित्यviniścityaform viniścitya
व्यवसायंvyavasāyaṃform vyavasāyaṃ
स्वधर्मतःsvadharmataḥdharma, to say
यथाकालंyathākālaṃform yathākālaṃ
मनुष्येन्द्रmanuṣyendrao lord of men
चिरंciraṃlong
सुखम्sukhamhappiness, easily
अवाप्स्यसिavāpsyasiform avāpsyasi
अनुवाद

"Dear one, this is what I think: understand your own strength fully -- among all friends, both strong and weak. Having learned the high, the low, and the middling strength, O Bharata, both the pleased and the displeased, we shall enter into relations with others. By conciliation, division, gifts, punishment, and the exaction of tribute, bending the strong by justice and the weak by force, and having soothed our friends, let our strength be calmly weighed. With treasury and strength increased, you will attain true success. And you will fight with strong enemies when they present themselves, whether others or the Pandavas, even if your own strength and forces should prove inferior. Having thus decided everything and acting according to your own dharma, lord of men, in time you will attain lasting peace."

संस्करण

3904b054ff1d · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:17:35 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से