महाभारत
Kuru-goharana-parva (The Kauravas' Cattle Raid)4.33.1-8
3884 / 15823
महाभारत · 4.33.1-8
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
याते त्रिगर्तं मत्स्ये तु पशूंस् तान् स्वान् परीप्सति ॥
दुर्योधनः सहामात्यो विराटम् उपयाद् अथ ॥
भीष्मो द्रोणश् च कर्णश् च कृपश् च परमास्त्रवित् ॥
द्रौणिश् च सौबलश् चैव तथा दुःशासनः प्रभुः ॥
विविंशतिर् विकर्णश् च चित्रसेनश् च वीर्यवान् ॥
दुर्मुखो दुःसहश् चैव ये चैवान्ये महारथाः ॥
एते मत्स्यान् उपागम्य विराटस्य महीपतेः ॥
घोषान् विद्राव्य तरसा गोधनं जह्रुर् ओजसा ॥
षष्टिं गवां सहस्राणि कुरवः कालयन्ति ते ॥
महता रथवंशेन परिवार्य समन्ततः ॥
गोपालानां तु घोषेषु हन्यतां तैर् महारथैः ॥
आरावः सुमहान् आसीत् संप्रहारे भयंकरे ॥
गवाध्यक्षस् तु संत्रस्तो रथम् आस्थाय सत्वरः ॥
जगाम नगरायैव परिक्रोशंस् तदार्तवत् ॥
स प्रविश्य पुरं राज्ञो नृपवेश्माभ्ययात् ततः ॥
अवतीर्य रथात् तूर्णम् आख्यातुं प्रविवेश ह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
yāte trigartaṃ matsye tu paśūṃs tān svān parīpsati ||
duryodhanaḥ sahāmātyo virāṭam upayād atha ||
bhīṣmo droṇaś ca karṇaś ca kṛpaś ca paramāstravit ||
drauṇiś ca saubalaś caiva tathā duḥśāsanaḥ prabhuḥ ||
viviṃśatir vikarṇaś ca citrasenaś ca vīryavān ||
durmukho duḥsahaś caiva ye caivānye mahārathāḥ ||
ete matsyān upāgamya virāṭasya mahīpateḥ ||
ghoṣān vidrāvya tarasā godhanaṃ jahrur ojasā ||
ṣaṣṭiṃ gavāṃ sahasrāṇi kuravaḥ kālayanti te ||
mahatā rathavaṃśena parivārya samantataḥ ||
gopālānāṃ tu ghoṣeṣu hanyatāṃ tair mahārathaiḥ ||
ārāvaḥ sumahān āsīt saṃprahāre bhayaṃkare ||
gavādhyakṣas tu saṃtrasto ratham āsthāya satvaraḥ ||
jagāma nagarāyaiva parikrośaṃs tadārtavat ||
sa praviśya puraṃ rājño nṛpaveśmābhyayāt tataḥ ||
avatīrya rathāt tūrṇam ākhyātuṃ praviveśa ha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
यातेyāteform yāte
त्रिगर्तंtrigartaṃform trigartaṃ
मत्स्येmatsyeMatsya
तुtuindeed, but
पशूंस्paśūṃsto see
तान्tānthem, those
स्वान्svānform svān
परीप्सतिparīpsatiform parīpsati
दुर्योधनःduryodhanaḥDuryodhana
सहामात्योsahāmātyoform sahāmātyo
विराटम्virāṭamVirata
उपयाद्upayādform upayād
अथathathen
भीष्मोbhīṣmoBhishma
द्रोणश्droṇaśDrona
caand
कर्णश्karṇaśKarna
caand
कृपश्kṛpaśKripa, to see
caand
परमास्त्रवित्paramāstravitform paramāstravit
द्रौणिश्drauṇiśform drauṇiś
caand
सौबलश्saubalaśform saubalaś
चैवcaivaand indeed
तथाtathāthus, also
दुःशासनःduḥśāsanaḥform duḥśāsanaḥ
प्रभुःprabhuḥlord
विविंशतिर्viviṃśatirform viviṃśatir
विकर्णश्vikarṇaśKarna
caand
चित्रसेनश्citrasenaśarmy
caand
वीर्यवान्vīryavānhero
दुर्मुखोdurmukhoform durmukho
दुःसहश्duḥsahaśform duḥsahaś
चैवcaivaand indeed
येyewho
चैवान्येcaivānyeform caivānye
महारथाःmahārathāḥgreat, chariot
एतेetethese
मत्स्यान्matsyānMatsya
उपागम्यupāgamyato go
विराटस्यvirāṭasyaVirata
महीपतेःmahīpateḥform mahīpateḥ
घोषान्ghoṣānform ghoṣān
विद्राव्यvidrāvyaform vidrāvya
तरसाtarasāswiftly
गोधनंgodhanaṃwealth, to strike, to kill
जह्रुर्jahrurform jahrur
ओजसाojasāform ojasā
षष्टिंṣaṣṭiṃform ṣaṣṭiṃ
गवांgavāṃof cows
सहस्राणिsahasrāṇiform sahasrāṇi
कुरवःkuravaḥKurus
कालयन्तिkālayantiform kālayanti
तेtethey; to you
महताmahatāwith great
रथवंशेनrathavaṃśenachariot
परिवार्यparivāryaform parivārya
समन्ततःsamantataḥfrom all sides
गोपालानांgopālānāṃcow
तुtuindeed, but
घोषेषुghoṣeṣuform ghoṣeṣu
हन्यतांhanyatāṃto strike, to kill
तैर्tairby them
महारथैःmahārathaiḥgreat, chariot
आरावःārāvaḥform ārāvaḥ
सुमहान्sumahāngreat
आसीत्āsītwas
संप्रहारेsaṃprahāreform saṃprahāre
भयंकरेbhayaṃkarefear, horse
गवाध्यक्षस्gavādhyakṣascow
तुtuindeed, but
संत्रस्तोsaṃtrastoform saṃtrasto
रथम्rathamchariot
आस्थायāsthāyahaving mounted, resting upon
सत्वरःsatvaraḥform satvaraḥ
जगामjagāmawent
नगरायैवnagarāyaivaform nagarāyaiva
परिक्रोशंस्parikrośaṃsform parikrośaṃs
तदार्तवत्tadārtavatform tadārtavat
sahe, this
प्रविश्यpraviśyaform praviśya
पुरंpuraṃcity
राज्ञोrājñoking
नृपवेश्माभ्ययात्nṛpaveśmābhyayātking
ततःtataḥthen, from there
अवतीर्यavatīryaform avatīrya
रथात्rathātchariot
तूर्णम्tūrṇamform tūrṇam
आख्यातुंākhyātuṃform ākhyātuṃ
प्रविवेशpraviveśaentered
haindeed, truly
अनुवाद

Vaishampayana said: “When Matsya had gone forth against the Trigartas, seeking to protect his own cattle, Duryodhana, together with his counselors, advanced upon Virata. Bhishma, Drona, Karna, Kripa the knower of the highest weapons, Drauni, Saubala, lord Duhshasana, Vivimshati, Vikarna, mighty Chitrasena, Durmukha, Duhsaha, and other great chariot-warriors—all of them, having come upon the Matsyas, upon the land of King Virata, swiftly scattered the herdsmen's camps and by force carried off the wealth of cattle. The Kurus drove off sixty thousand cows, surrounding them on every side with a great array of chariots. Among the herdsmen's camps, as those great chariot-warriors struck them down, a tremendous outcry arose in the terrible onslaught. The terrified chief of the cowherds mounted his chariot in haste and sped straight for the city, wailing as one in anguish. Entering the city, he went to the king's palace, quickly descended from his chariot, and went in to tell what had happened.”

संस्करण

ae5d64464306 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:23:49 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से