महाभारत
Gandiva-jya-nada-parva (The Sound of the Gāṇḍīva's Bowstring)4.40.1-7
3910 / 15823
महाभारत · 4.40.1-7
देवनागरी

उत्तर उवाच
आस्थाय विपुलं वीर रथं सारथिना मया ॥
कतमं यास्यसे ऽनीकम् उक्तो यास्याम्य् अहं त्वया ॥
अर्जुन उवाच
प्रीतो ऽस्मि पुरुषव्याघ्र न भयं विद्यते तव ॥
सर्वान् नुदामि ते शत्रून् रणे रणविशारद ॥
स्वस्थो भव महाबुद्धे पश्य मां शत्रुभिः सह ॥
युध्यमानं विमर्दे ऽस्मिन् कुर्वाणं भैरवं महत् ॥
एतान् सर्वान् उपासङ्गान् क्षिप्रं बध्नीहि मे रथे ॥
एतं चाहर निस्त्रिंशं जातरूपपरिष्कृतम् ॥
अहं वै कुरुभिर् योत्स्याम्य् अवजेष्यामि ते पशून् ॥
संकल्पपक्षविक्षेपं बाहुप्राकारतोरणम् ॥
त्रिदण्डतूणसंबाधम् अनेकध्वजसंकुलम् ॥
ज्याक्षेपणं क्रोधकृतं नेमीनिनददुन्दुभि ॥
नगरं ते मया गुप्तं रथोपस्थं भविष्यति ॥
अधिष्ठितो मया संख्ये रथो गाण्डीवधन्वना ॥
अजेयः शत्रुसैन्यानां वैराटे व्येतु ते भयम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

uttara uvāca
āsthāya vipulaṃ vīra rathaṃ sārathinā mayā ||
katamaṃ yāsyase 'nīkam ukto yāsyāmy ahaṃ tvayā ||
arjuna uvāca
prīto 'smi puruṣavyāghra na bhayaṃ vidyate tava ||
sarvān nudāmi te śatrūn raṇe raṇaviśārada ||
svastho bhava mahābuddhe paśya māṃ śatrubhiḥ saha ||
yudhyamānaṃ vimarde 'smin kurvāṇaṃ bhairavaṃ mahat ||
etān sarvān upāsaṅgān kṣipraṃ badhnīhi me rathe ||
etaṃ cāhara nistriṃśaṃ jātarūpapariṣkṛtam ||
ahaṃ vai kurubhir yotsyāmy avajeṣyāmi te paśūn ||
saṃkalpapakṣavikṣepaṃ bāhuprākāratoraṇam ||
tridaṇḍatūṇasaṃbādham anekadhvajasaṃkulam ||
jyākṣepaṇaṃ krodhakṛtaṃ nemīninadadundubhi ||
nagaraṃ te mayā guptaṃ rathopasthaṃ bhaviṣyati ||
adhiṣṭhito mayā saṃkhye ratho gāṇḍīvadhanvanā ||
ajeyaḥ śatrusainyānāṃ vairāṭe vyetu te bhayam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
उत्तरuttaraUttara
उवाचuvācasaid
आस्थायāsthāyahaving mounted, resting upon
विपुलंvipulaṃvast
वीरvīrahero
रथंrathaṃchariot
सारथिनाsārathināchariot
मयाmayāby me
कतमंkatamaṃform katamaṃ
यास्यसेyāsyaseform yāsyase
ऽनीकम्'nīkamform 'nīkam
उक्तोuktosaid, spoken
यास्याम्य्yāsyāmyform yāsyāmy
अहंahaṃI
त्वयाtvayāby you
अर्जुनarjunaArjuna
उवाचuvācasaid
प्रीतोprītoform prīto
ऽस्मि'smiI am
पुरुषव्याघ्रpuruṣavyāghraform puruṣavyāghra
nanot
भयंbhayaṃfear, horse
विद्यतेvidyatethere is
तवtavayour, to you
सर्वान्sarvānall
नुदामिnudāmiform nudāmi
तेtethey; to you
शत्रून्śatrūnform śatrūn
रणेraṇein battle
रणविशारदraṇaviśāradaform raṇaviśārada
स्वस्थोsvasthoform svastho
भवbhavabe
महाबुद्धेmahābuddhegreat one
पश्यpaśyasee
मांmāṃme
शत्रुभिःśatrubhiḥenemy
सहsahawith, together
युध्यमानंyudhyamānaṃform yudhyamānaṃ
विमर्देvimardeform vimarde
ऽस्मिन्'sminform 'smin
कुर्वाणंkurvāṇaṃform kurvāṇaṃ
भैरवंbhairavaṃform bhairavaṃ
महत्mahatgreat
एतान्etānform etān
सर्वान्sarvānall
उपासङ्गान्upāsaṅgānform upāsaṅgān
क्षिप्रंkṣipraṃquickly
बध्नीहिbadhnīhiform badhnīhi
मेmeto me, my
रथेrathechariot
एतंetaṃform etaṃ
चाहरcāharaform cāhara
निस्त्रिंशंnistriṃśaṃform nistriṃśaṃ
जातरूपपरिष्कृतम्jātarūpapariṣkṛtamadorned with gold
अहंahaṃI
वैvaiindeed
कुरुभिर्kurubhirKuru
योत्स्याम्य्yotsyāmyform yotsyāmy
अवजेष्यामिavajeṣyāmiform avajeṣyāmi
तेtethey; to you
पशून्paśūnto see
संकल्पपक्षविक्षेपंsaṃkalpapakṣavikṣepaṃform saṃkalpapakṣavikṣepaṃ
बाहुप्राकारतोरणम्bāhuprākāratoraṇamhand, arm
त्रिदण्डतूणसंबाधम्tridaṇḍatūṇasaṃbādhampunishment, staff
अनेकध्वजसंकुलम्anekadhvajasaṃkulamform anekadhvajasaṃkulam
ज्याक्षेपणंjyākṣepaṇaṃform jyākṣepaṇaṃ
क्रोधकृतंkrodhakṛtaṃform krodhakṛtaṃ
नेमीनिनददुन्दुभिnemīninadadundubhiform nemīninadadundubhi
नगरंnagaraṃcity
तेtethey; to you
मयाmayāby me
गुप्तंguptaṃhidden, protected
रथोपस्थंrathopasthaṃchariot
भविष्यतिbhaviṣyatiwill be
अधिष्ठितोadhiṣṭhitoform adhiṣṭhito
मयाmayāby me
संख्येsaṃkhyein battle
रथोrathochariot
गाण्डीवधन्वनाgāṇḍīvadhanvanāGandiva, to strike, to kill
अजेयःajeyaḥform ajeyaḥ
शत्रुसैन्यानांśatrusainyānāṃenemy
वैराटेvairāṭeat Virata's
व्येतुvyetulet it go away
तेtethey; to you
भयम्bhayamfear, horse
अनुवाद

Uttara said: "Mounting this broad chariot, hero, with me as your charioteer, to which army will you go? Wherever you tell me, there I shall go." Arjuna said: "I am pleased, tiger among men; there is no fear for you. I shall drive off all your enemies in battle, O master of combat. Be at ease in mind, O wise one, and watch how I fight the enemy in this crush of battle and perform a great and terrible deed. Quickly bind all these quivers to my chariot, and bring me this sword, adorned with pure gold. I shall fight the Kurus and bring back your cows. Under the guard of my chariot's platform you shall have a city: its wings are the resolve of thought, its walls and gates are my arms, its narrow lanes are the three staves of the quivers, it is filled with many banners, the twang of its bowstring is born of wrath, and the rumble of its wheels is its drum. The chariot on which I stand in battle, wielding the Gandiva, is invincible before the armies of the enemy, O son of Virata; let your fear depart."

संस्करण

212afd9c1818 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:23:49 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से