महाभारत
Gandiva-jya-nada-parva (The Sound of the Gāṇḍīva's Bowstring)4.40.23-27
3913 / 15823
महाभारत · 4.40.23-27
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
ततो निर्मुच्य बाहुभ्यां वलयानि स वीर्यवान् ॥
चित्रे दुन्दुभिसंनादे प्रत्यमुञ्चत् तले शुभे ॥
कृष्णान् भङ्गीमतः केशाञ् श्वेतेनोद्ग्रथ्य वाससा ॥
अधिज्यं तरसा कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद् धनुः ॥
तस्य विक्षिप्यमाणस्य धनुषो ऽभून् महास्वनः ॥
यथा शैलस्य महतः शैलेनैवाभिजघ्नुषः ॥
सनिर्घाताभवद् भूमिर् दिक्षु वायुर् ववौ भृशम् ॥
भ्रान्तद्विजं खं तदासीत् प्रकम्पितमहाद्रुमम् ॥
तं शब्दं कुरवो ऽजानन् विस्फोटम् अशनेर् इव ॥
यद् अर्जुनो धनुःश्रेष्ठं बाहुभ्याम् आक्षिपद् रथे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tato nirmucya bāhubhyāṃ valayāni sa vīryavān ||
citre dundubhisaṃnāde pratyamuñcat tale śubhe ||
kṛṣṇān bhaṅgīmataḥ keśāñ śvetenodgrathya vāsasā ||
adhijyaṃ tarasā kṛtvā gāṇḍīvaṃ vyākṣipad dhanuḥ ||
tasya vikṣipyamāṇasya dhanuṣo 'bhūn mahāsvanaḥ ||
yathā śailasya mahataḥ śailenaivābhijaghnuṣaḥ ||
sanirghātābhavad bhūmir dikṣu vāyur vavau bhṛśam ||
bhrāntadvijaṃ khaṃ tadāsīt prakampitamahādrumam ||
taṃ śabdaṃ kuravo 'jānan visphoṭam aśaner iva ||
yad arjuno dhanuḥśreṣṭhaṃ bāhubhyām ākṣipad rathe ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
ततोtatothen, from there
निर्मुच्यnirmucyaform nirmucya
बाहुभ्यांbāhubhyāṃarm
वलयानिvalayāniform valayāni
sahe, this
वीर्यवान्vīryavānhero
चित्रेcitreform citre
दुन्दुभिसंनादेdundubhisaṃnādeform dundubhisaṃnāde
प्रत्यमुञ्चत्pratyamuñcatform pratyamuñcat
तलेtaleform tale
शुभेśubheO beautiful one
कृष्णान्kṛṣṇānKrishna; Draupadi
भङ्गीमतःbhaṅgīmataḥform bhaṅgīmataḥ
केशाञ्keśāñhair
श्वेतेनोद्ग्रथ्यśvetenodgrathyachariot
वाससाvāsasāform vāsasā
अधिज्यंadhijyaṃform adhijyaṃ
तरसाtarasāswiftly
कृत्वाkṛtvāhaving done
गाण्डीवंgāṇḍīvaṃGandiva
व्याक्षिपद्vyākṣipadform vyākṣipad
धनुःdhanuḥto strike, to kill
तस्यtasyahis, of that
विक्षिप्यमाणस्यvikṣipyamāṇasyaform vikṣipyamāṇasya
धनुषोdhanuṣoto strike, to kill
ऽभून्'bhūnform 'bhūn
महास्वनःmahāsvanaḥgreat
यथाyathāas
शैलस्यśailasyaform śailasya
महतःmahataḥform mahataḥ
शैलेनैवाभिजघ्नुषःśailenaivābhijaghnuṣaḥform śailenaivābhijaghnuṣaḥ
सनिर्घाताभवद्sanirghātābhavadto say
भूमिर्bhūmirearth
दिक्षुdikṣuform dikṣu
वायुर्vāyurform vāyur
ववौvavauform vavau
भृशम्bhṛśamstrongly
भ्रान्तद्विजंbhrāntadvijaṃform bhrāntadvijaṃ
खंkhaṃform khaṃ
तदासीत्tadāsītform tadāsīt
प्रकम्पितमहाद्रुमम्prakampitamahādrumamgreat
तंtaṃhim, that
शब्दंśabdaṃform śabdaṃ
कुरवोkuravoKuru
ऽजानन्'jānanform 'jānan
विस्फोटम्visphoṭamform visphoṭam
अशनेर्aśanerform aśaner
इवivalike, as
यद्yadwhich, when
अर्जुनोarjunoArjuna
धनुःश्रेष्ठंdhanuḥśreṣṭhaṃto strike, to kill
बाहुभ्याम्bāhubhyāmarm
आक्षिपद्ākṣipadform ākṣipad
रथेrathechariot
अनुवाद

Vaishampayana said: "Then the mighty hero took the bracelets from his arms and fastened onto his fine palms the guards that gave a many-toned drumming sound. His dark, wavy hair he bound up with a white cloth. Swiftly stringing the Gandiva, he shook the bow. As the bow was drawn, a great sound arose, as if a mighty mountain had been struck by another mountain. The earth grew thunderous, and on every side the wind blew fiercely; the sky then was filled with wheeling birds, and the great trees trembled. The Kurus recognized that sound, a crash like a thunderbolt, when Arjuna, standing on his chariot, drew the best of bows with both arms."

संस्करण

ef093e6bcc63 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:23:49 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से