वैशंपायन उवाच
तान्य् अनीकान्य् अदृश्यन्त कुरूणाम् उग्रधन्विनाम् ॥
संसर्पन्तो यथा मेघा घर्मान्ते मन्दमारुताः ॥
अभ्याशे वाजिनस् तस्थुः समारूढाः प्रहारिभिः ॥
भीमरूपाश् च मातङ्गास् तोमराङ्कुशचोदिताः ॥
ततः शक्रः सुरगणैः समारुह्य सुदर्शनम् ॥
सहोपायात् तदा राजन् विश्वाश्विमरुतां गणैः ॥
तद् देवयक्षगन्धर्वमहोरगसमाकुलम् ॥
शुशुभे ऽभ्रविनिर्मुक्तं ग्रहैर् इव नभस्तलम् ॥
अस्त्राणां च बलं तेषां मानुषेषु प्रयुज्यताम् ॥
तच् च घोरं महद् युद्धं भीष्मार्जुनसमागमे ॥
शतं शतसहस्राणां यत्र स्थूणा हिरण्मयाः ॥
मणिरत्नमयाश् चान्याः प्रासादम् उपधारयन् ॥
तत्र कामगमं दिव्यं सर्वरत्नविभूषितम् ॥
विमानं देवराजस्य शुशुभे खेचरं तदा ॥
तत्र देवास् त्रयस्त्रिंशत् तिष्ठन्ति सहवासवाः ॥
गन्धर्वा राक्षसाः सर्पाः पितरश् च महर्षिभिः ॥
तथा राजा वसुमना बलाक्षः सुप्रतर्दनः ॥
अष्टकश् च शिबिश् चैव ययातिर् नहुषो गयः ॥
मनुः क्षुपो रघुर् भानुः कृशाश्वः सगरः शलः ॥
विमाने देवराजस्य समदृश्यन्त सुप्रभाः ॥
अग्नेर् ईशस्य सोमस्य वरुणस्य प्रजापतेः ॥
तथा धातुर् विधातुश् च कुबेरस्य यमस्य च ॥
अलम्बुसोग्रसेनस्य गन्धर्वस्य च तुम्बुरोः ॥
यथाभागं यथोद्देशं विमानानि चकाशिरे ॥
सर्वदेवनिकायाश् च सिद्धाश् च परमर्षयः ॥
अर्जुनस्य कुरूणां च द्रष्टुं युद्धम् उपागताः ॥
दिव्यानां तत्र माल्यानां गन्धः पुण्यो ऽथ सर्वशः ॥
प्रससार वसन्ताग्रे वनानाम् इव पुष्पिताम् ॥
रक्तारक्तानि देवानां समदृश्यन्त तिष्ठताम् ॥
आतपत्राणि वासांसि स्रजश् च व्यजनानि च ॥
उपशाम्यद् रजो भौमं सर्वं व्याप्तं मरीचिभिः ॥
दिव्यान् गन्धान् उपादाय वायुर् योधान् असेवत ॥
प्रभासितम् इवाकाशं चित्ररूपम् अलंकृतम् ॥
संपतद्भिः स्थितैश् चैव नानारत्नावभासितैः ॥
विमानैर् विविधैश् चित्रैर् उपानीतैः सुरोत्तमैः ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
tāny anīkāny adṛśyanta kurūṇām ugradhanvinām ||
saṃsarpanto yathā meghā gharmānte mandamārutāḥ ||
abhyāśe vājinas tasthuḥ samārūḍhāḥ prahāribhiḥ ||
bhīmarūpāś ca mātaṅgās tomarāṅkuśacoditāḥ ||
tataḥ śakraḥ suragaṇaiḥ samāruhya sudarśanam ||
sahopāyāt tadā rājan viśvāśvimarutāṃ gaṇaiḥ ||
tad devayakṣagandharvamahoragasamākulam ||
śuśubhe 'bhravinirmuktaṃ grahair iva nabhastalam ||
astrāṇāṃ ca balaṃ teṣāṃ mānuṣeṣu prayujyatām ||
tac ca ghoraṃ mahad yuddhaṃ bhīṣmārjunasamāgame ||
śataṃ śatasahasrāṇāṃ yatra sthūṇā hiraṇmayāḥ ||
maṇiratnamayāś cānyāḥ prāsādam upadhārayan ||
tatra kāmagamaṃ divyaṃ sarvaratnavibhūṣitam ||
vimānaṃ devarājasya śuśubhe khecaraṃ tadā ||
tatra devās trayastriṃśat tiṣṭhanti sahavāsavāḥ ||
gandharvā rākṣasāḥ sarpāḥ pitaraś ca maharṣibhiḥ ||
tathā rājā vasumanā balākṣaḥ supratardanaḥ ||
aṣṭakaś ca śibiś caiva yayātir nahuṣo gayaḥ ||
manuḥ kṣupo raghur bhānuḥ kṛśāśvaḥ sagaraḥ śalaḥ ||
vimāne devarājasya samadṛśyanta suprabhāḥ ||
agner īśasya somasya varuṇasya prajāpateḥ ||
tathā dhātur vidhātuś ca kuberasya yamasya ca ||
alambusograsenasya gandharvasya ca tumburoḥ ||
yathābhāgaṃ yathoddeśaṃ vimānāni cakāśire ||
sarvadevanikāyāś ca siddhāś ca paramarṣayaḥ ||
arjunasya kurūṇāṃ ca draṣṭuṃ yuddham upāgatāḥ ||
divyānāṃ tatra mālyānāṃ gandhaḥ puṇyo 'tha sarvaśaḥ ||
prasasāra vasantāgre vanānām iva puṣpitām ||
raktāraktāni devānāṃ samadṛśyanta tiṣṭhatām ||
ātapatrāṇi vāsāṃsi srajaś ca vyajanāni ca ||
upaśāmyad rajo bhaumaṃ sarvaṃ vyāptaṃ marīcibhiḥ ||
divyān gandhān upādāya vāyur yodhān asevata ||
prabhāsitam ivākāśaṃ citrarūpam alaṃkṛtam ||
saṃpatadbhiḥ sthitaiś caiva nānāratnāvabhāsitaiḥ ||
vimānair vividhaiś citrair upānītaiḥ surottamaiḥ ||
Vaishampayana said: "Then, as their horses, swift in the charge, were driven on by the whip, the warriors of the Kurus, mighty in archery, advanced together against Arjuna. Chariots with banners unfurled, horsemen and elephants, with arrows and lances at the ready, stood before him like clouds heavy with lightning. At that moment the gods, the siddhas, the gandharvas, the yakshas, the nagas, and the royal sages gathered in the sky, wishing to behold the great battle of Partha with the Kurus. The Thousand-Eyed One himself, shining like the sun, arrived on his celestial chariot Sudarshana, surrounded by the gods, the Ashvins, the Maruts, and the hosts of the heaven-dwellers. Space was filled with the radiance of celestial cars, with divine garlands and fragrances: all watched the field where one son of Pandu was to meet the might of the Kurus."
420a9f1d153c · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:42:55 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
The battlefield here is more than an earthly arena. When dharma emerges from concealment, its testing becomes an event for all three worlds.