जिघांसन्तं नरव्याघ्रम् अर्जुनं तिग्मतेजसम् ॥
आचार्यमुख्यः समरे द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ॥
अर्जुनेन सहाक्रीडच् छरैः संनतपर्वभिः ॥
दिव्यान्य् अस्त्राणि मुञ्चन्तं भारद्वाजं महारणे ॥
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य फल्गुनः समयोधयत् ॥
तयोर् आसीत् संप्रहारः क्रुद्धयोर् नरसिंहयोः ॥
अमर्षिणोस् तदान्योन्यं देवदानवयोर् इव ॥
ऐन्द्रं वायव्यम् आग्नेयम् अस्त्रम् अस्त्रेण पाण्डवः ॥
द्रोणेन मुक्तं मुक्तं तु ग्रसते स्म पुनः पुनः ॥
एवं शूरौ महेष्वासौ विसृजन्तौ शिताञ् शरान् ॥
एकच्छायं चक्रतुस् ताव् आकाशं शरवृष्टिभिः ॥
ततो ऽर्जुनेन मुक्तानां पततां च शरीरिषु ॥
पर्वतेष्व् इव वज्राणां शराणां श्रूयते स्वनः ॥
ततो नागा रथाश् चैव सादिनश् च विशां पते ॥
शोणिताक्ता व्यदृश्यन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥
बाहुभिश् च सकेयूरैर् विचित्रैश् च महारथैः ॥
सुवर्णचित्रैः कवचैर् ध्वजैश् च विनिपातितैः ॥
योधैश् च निहतैस् तत्र पार्थबाणप्रपीडितैः ॥
बलम् आसीत् समुद्भ्रान्तं द्रोणार्जुनसमागमे ॥
विधुन्वानौ तु तौ वीरौ धनुषी भारसाधने ॥
आच्छादयेताम् अन्योन्यं तितक्षन्तौ रणेषुभिः ॥
अथान्तरिक्षे नादो ऽभूद् द्रोणं तत्र प्रशंसताम् ॥
दुष्करं कृतवान् द्रोणो यद् अर्जुनम् अयोधयत् ॥
प्रमाथिनं महावीर्यं दृढमुष्टिं दुरासदम् ॥
जेतारं देवदैत्यानां सर्पाणां च महारथम् ॥
अविश्रमं च शिक्षां च लाघवं दूरपातिताम् ॥
पार्थस्य समरे दृष्ट्वा द्रोणस्याभूच् च विस्मयः ॥
अथ गाण्डीवम् उद्यम्य दिव्यं धनुर् अमर्षणः ॥
विचकर्ष रणे पार्थो बाहुभ्यां भरतर्षभ ॥
तस्य बाणमयं वर्षं शलभानाम् इवायतम् ॥
न च बाणान्तरे वायुर् अस्य शक्नोति सर्पितुम् ॥
अनिशं संदधानस्य शरान् उत्सृजतस् तदा ॥
ददृशे नान्तरं किं चित् पार्थस्याददतो ऽपि च ॥
तथा शीघ्रास्त्रयुद्धे तु वर्तमाने सुदारुणे ॥
शीघ्राच् छीघ्रतरं पार्थः शरान् अन्यान् उदीरयत् ॥
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ॥
युगपत् प्रापतंस् तत्र द्रोणस्य रथम् अन्तिकात् ॥
अवकीर्यमाणे द्रोणे तु शरैर् गाण्डीवधन्वना ॥
हाहाकारो महान् आसीत् सैन्यानां भरतर्षभ ॥
पाण्डवस्य तु शीघ्रास्त्रं मघवान् समपूजयत् ॥
गन्धर्वाप्सरसश् चैव ये च तत्र समागताः ॥
ततो वृन्देन महता रथानां रथयूथपः ॥
आचार्यपुत्रः सहसा पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥
अश्वत्थामा तु तत् कर्म हृदयेन महात्मनः ॥
पूजयाम् आस पार्थस्य कोपं चास्याकरोद् भृशम् ॥
स मन्युवशम् आपन्नः पार्थम् अभ्यद्रवद् रणे ॥
किरञ् शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥
आवृत्य तु महाबाहुर् यतो द्रौणिस् ततो हयान् ॥
अन्तरं प्रददौ पार्थो द्रोणस्य व्यपसर्पितुम् ॥
स तु लब्ध्वान्तरं तूर्णम् अपायाज् जवनैर् हयैः ॥
छिन्नवर्मध्वजः शूरो निकृत्तः परमेषुभिः ॥
jighāṃsantaṃ naravyāghram arjunaṃ tigmatejasam ||
ācāryamukhyaḥ samare droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ ||
arjunena sahākrīḍac charaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||
divyāny astrāṇi muñcantaṃ bhāradvājaṃ mahāraṇe ||
astrair astrāṇi saṃvārya phalgunaḥ samayodhayat ||
tayor āsīt saṃprahāraḥ kruddhayor narasiṃhayoḥ ||
amarṣiṇos tadānyonyaṃ devadānavayor iva ||
aindraṃ vāyavyam āgneyam astram astreṇa pāṇḍavaḥ ||
droṇena muktaṃ muktaṃ tu grasate sma punaḥ punaḥ ||
evaṃ śūrau maheṣvāsau visṛjantau śitāñ śarān ||
ekacchāyaṃ cakratus tāv ākāśaṃ śaravṛṣṭibhiḥ ||
tato 'rjunena muktānāṃ patatāṃ ca śarīriṣu ||
parvateṣv iva vajrāṇāṃ śarāṇāṃ śrūyate svanaḥ ||
tato nāgā rathāś caiva sādinaś ca viśāṃ pate ||
śoṇitāktā vyadṛśyanta puṣpitā iva kiṃśukāḥ ||
bāhubhiś ca sakeyūrair vicitraiś ca mahārathaiḥ ||
suvarṇacitraiḥ kavacair dhvajaiś ca vinipātitaiḥ ||
yodhaiś ca nihatais tatra pārthabāṇaprapīḍitaiḥ ||
balam āsīt samudbhrāntaṃ droṇārjunasamāgame ||
vidhunvānau tu tau vīrau dhanuṣī bhārasādhane ||
ācchādayetām anyonyaṃ titakṣantau raṇeṣubhiḥ ||
athāntarikṣe nādo 'bhūd droṇaṃ tatra praśaṃsatām ||
duṣkaraṃ kṛtavān droṇo yad arjunam ayodhayat ||
pramāthinaṃ mahāvīryaṃ dṛḍhamuṣṭiṃ durāsadam ||
jetāraṃ devadaityānāṃ sarpāṇāṃ ca mahāratham ||
aviśramaṃ ca śikṣāṃ ca lāghavaṃ dūrapātitām ||
pārthasya samare dṛṣṭvā droṇasyābhūc ca vismayaḥ ||
atha gāṇḍīvam udyamya divyaṃ dhanur amarṣaṇaḥ ||
vicakarṣa raṇe pārtho bāhubhyāṃ bharatarṣabha ||
tasya bāṇamayaṃ varṣaṃ śalabhānām ivāyatam ||
na ca bāṇāntare vāyur asya śaknoti sarpitum ||
aniśaṃ saṃdadhānasya śarān utsṛjatas tadā ||
dadṛśe nāntaraṃ kiṃ cit pārthasyādadato 'pi ca ||
tathā śīghrāstrayuddhe tu vartamāne sudāruṇe ||
śīghrāc chīghrataraṃ pārthaḥ śarān anyān udīrayat ||
tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām ||
yugapat prāpataṃs tatra droṇasya ratham antikāt ||
avakīryamāṇe droṇe tu śarair gāṇḍīvadhanvanā ||
hāhākāro mahān āsīt sainyānāṃ bharatarṣabha ||
pāṇḍavasya tu śīghrāstraṃ maghavān samapūjayat ||
gandharvāpsarasaś caiva ye ca tatra samāgatāḥ ||
tato vṛndena mahatā rathānāṃ rathayūthapaḥ ||
ācāryaputraḥ sahasā pāṇḍavaṃ pratyavārayat ||
aśvatthāmā tu tat karma hṛdayena mahātmanaḥ ||
pūjayām āsa pārthasya kopaṃ cāsyākarod bhṛśam ||
sa manyuvaśam āpannaḥ pārtham abhyadravad raṇe ||
kirañ śarasahasrāṇi parjanya iva vṛṣṭimān ||
āvṛtya tu mahābāhur yato drauṇis tato hayān ||
antaraṃ pradadau pārtho droṇasya vyapasarpitum ||
sa tu labdhvāntaraṃ tūrṇam apāyāj javanair hayaiḥ ||
chinnavarmadhvajaḥ śūro nikṛttaḥ parameṣubhiḥ ||
Drona began to unleash divine weapons, and Phalguna answered weapon with weapon: the Aindra, the Vayavya, the Agneya, and others. Arrows fell like a thick rain; elephants, chariots, horsemen, and foot-soldiers were wounded. In the sky, voices praised Drona for the difficult feat of withstanding battle with Arjuna. But all were equally amazed at Partha: his arm did not tire, his arrows fell without a gap between them, his distant strikes were unerring, and the play of his weapon seemed impossible for a man. When hundreds and thousands of arrows began to fall near Drona, his son Ashvatthaman came to him with a great troop of chariots, wishing to hold Arjuna back. Partha turned his horses toward Drauni, giving the teacher room to withdraw. Drona, his armor and banner cut away, pierced by superb arrows, swiftly withdrew from the battle.
a23b18e27aec · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:42:56 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Arjuna does not finish Drona off. Victory over the teacher is shown here not as destruction, but as the fact that he is made to retreat and yet is spared.